19 ناۋرىز, 18:27 1594 0 قوعام ارايلىم بيمەنديەۆا

ارتۋر پلاتونوۆ: ناۋرىز – رۋحاني يممۋنيتەتىمىز

بۇگىنگىدەي قۇبىلمالى كەزەڭدە، سىرتتان كەلىپ جاتقان بوتەن، تۇسىنىكسىز دۇنيەلەردىڭ قوعامعا دەندەپ ەنبەۋى ءۇشىن ءداستۇردى قۇرمەتتەۋ، ءوزىڭنىڭ شىققان تەگىڭ مەن ءتۇپ-تامىرىڭدى جاقسى كورۋ ماڭىزدى. وتكەنگە ورالۋ، تاريحتى ۇمىتپاۋ، ودان تىرەك تابۋ – رۋحاني يممۋنيتەت. ءوز تاريحىندا رۋحاني بايلىعىمەن، ادامگەرشىلىگىمەن ماقتانا الاتىن ۇلتتار از. مەن قازاق تاريحىنىڭ بىلعانباعانىن، تازا ەكەنىن ىلعي دا ايتامىن. وزگەلەردىڭ  تاريحىندا بار ازعىندىقتى قازاقتىڭ تاريحىنان تاپپايسىز. بۇل – بيىك ادامگەرشىلىكتىڭ ۇلگىسى. قازاق حالقى ارقاشان وزىندە بار قۇندىلىقتارىن قورعادى، ساقتادى، بولاشاق ۇرپاققا جەتكىزدى. ءوزىن ساقتاپ قالا وتىرىپ، وزگە ۇلت وكىلدەرىن باۋىرىنا باستى، ءۇيىنىڭ ەسىگىن اشتى، تورىنەن ورىن بەردى. ءبىر ۇلتتى ساقتاۋ ارقىلى سول حالىقتىڭ مادەنيەتىن، ءتىلىن، ءداستۇرىن ساقتاپ قالدى. كەي ۇلتتىڭ ۇرپاعى اتا-باباسىنىڭ ۇلتارالىق، ءدىني باعىتتا وزگە ۇلتتى قىرىپ-جويعانىنا وكىنەتىنى انىق، بۇل جاعىنان قازاقتىڭ ماقتانۋىنا سەبەپ بار. قازاق حالقىنىڭ وزگە ۇلتتارعا جاساعان جاقسىلىعىن ۇمىتۋعا بولمايدى. اسىرەسە، قازىر الەمدە بولىپ جاتقان جاعدايلاردى ەسەپكە الساق، رۋحاني ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان كوپتەگەن ۇلتقا ۇلگى بولا الامىز. سوندىقتان وزگە ۇلتتىڭ كەي قۇندىلىقتارى مەن قاسيەتىنە قىزىقپاي، قازاقتىڭ ءوز قاسيەتىن، ءداستۇرىن باعالاۋىمىز كەرەك.

ءداستۇر دەگەندى كەي ادامدار ابستراكتىلى قۇندىلىق دەپ سانايدى. ءداستۇر دەگەنىمىز – اتا-بابالاردىڭ ۇلت رەتىندە امان قالۋ تاجىريبەسى. ولار ارقاشان دىنگە سەندى، بىراق ءدىننىڭ سوڭىنان كەتپەدى، ەشقاشان ءدىندى ساياساتتىڭ قۇرالىنا اينالدىرمادى، بۇل رۋحاني قاجەتتىلىك. ال بىرەۋلەر ءۇشىن بۇل بايۋدىڭ، بۇرمالاۋدىڭ قۇرالى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. بۇل قۇرال كەيدە ادامداردى ءوزىنىڭ رۋحاني ءتۇپ-تامىرىنان اجىراتىپ، جولىنان تاي­دىرادى. اسىرەسە، بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ كەزەڭىندە ۇلتتىق ءداستۇر وتكەنگە دەگەن قۇرمەت قانا ەمەس، قاجەتتى ونەگەلىك قورعانىسى. بۇل بىزگە تاريحي ءتا­جىريبەگە سۇيەنىپ، رۋحاني داستۇرىمىزبەن بىتە-قاي­ناسىپ، العا قاراي قارىشتاۋىمىزعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋ ارقاشان تاريحتى ەسكە الۋمەن بايلانىستى. ناۋرىز مەيرا­مى­نىڭ ماڭىزى زور. بۇل اتا-بابالاردىڭ ءتاجىري­بەسىنە اينالىپ سوعۋعا، ولاردى تۇسىنۋگە، تاريحتى تارازىلاۋعا، قولىمىزدا بار بۇگىنگى قۇندىلىق­تارىمىزعا وزگەشە كوزقاراسپەن قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىنىڭ ءبارى الدەقايدا تەرەڭ جانە جان-جاقتى زەرتتەلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قازىر ادام­دار ءبىر-بىرىنە نەنىڭ جاقسى، نەنىڭ جامان ەكەنىن اي­تىپ ۇيرەتكەندى جاقسى كورەدى. بىراق ءار حالىق ءوزىنىڭ كوزقاراسىنا، تاريحىنا، ءتۇپ-تامىرىنا، رۋ­حانياتىنا سۇيەنىپ، ءۇڭىلۋى كەرەك.

كوكتەم مەن جاڭارۋدىڭ مەرەكەسى ناۋرىز – قازاقستان حالقى ءۇشىن ەڭ سۇيىكتى ءارى اۋقىم­دى مەيرام. بىرنەشە مىڭداعان جىل تاريحى بار مەيرام بۇكىل حالىقتىڭ، ەلىمىزدى مەكەندەگەن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ورتاق مەيرامىنا اينالىپ، جىل سايىن جاڭا مازمۇن، ءسان-سالتاناتىمەن اتالىپ وتەدى. مەنىڭ وتباسىم دا جىل سايىن بۇل مەرەكەنى اسىعا كۇتەدى. وتباسىمىزبەن ناۋرىزكو­جەنى جاقسى كورەمىز. مۇمكىندىگىنشە مەرەكەدەگى دەمالىس كۇندەرىن وتباسىممەن وتكىزۋگە تىرىسامىن. ۇلتتىڭ ۇلى مەيرامىن تويلاۋ ادامنىڭ قا­رىم-قاتىناسىنان، ىشكى العىسىنان، قۇرمەت كور­سەتۋىنەن باستالادى. ناۋرىز – رۋحاني قورعا­نى­سىمىز، يممۋنيتەتىمىز. ناۋرىز مەيرامىنىڭ استارىندا ۇلكەن تاريح، رۋحاني ەنەرگيا ساقتالعان. بۇل تەك  دەمالىس كۇنى ەمەس، بۇل ەسكە الۋدىڭ، وتكەن­دى قايتا وي تارازىسىنا سالۋدىڭ، اتا-بابالاردىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى مەن قۇندىلىقتارىن ءتۇسىنۋدىڭ ءبىر جولى.

سوڭعى جاڭالىقتار