27 اقپان, 20:44 1938 0 رۋحانيات Túrkistan Gazeti

گوللانديالىق ناتان ۆيسسەر: امستەردامدا ءجۇرىپ، قازاق اۋىلىنىڭ تىرشىلىگىن ساعىنامىن

شەتەلدىكتەر وزگە ەلدىڭ مادەنيەتىن، تۇرمىس-تىرشىلىگىن تانىپ-ءبىلۋ ماقساتىندا دۇنيەنىڭ ءار بۇرىشىنا بارىپ تۇرۋدى قۇپ كورەتىنى بەل­گىلى. ورتاعا ءسىڭىسىپ، ءتىلدى ۇيرەنىپ العاننان كەيىن، سول ەلمەن قيماي قوشتاسىپ، قايتا ورالعىسى كەلىپ تۇراتىندار دا بارشىلىق. قازاقستاندا ون جىلداي ۋاقىت تۇرعان ناتان ۆيسسەر ەسىمدى گوللانديالىق ازاماتتىڭ قازاق تىلىندە ەركىن سويلەپ، بالالارىنا قازاقشا ەسىم بەرگەنى  تۋرالى بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەس. قازاقستانداعى ءومىر سالتىن، ءاسى­رەسە، الماتى وبلىسى، پانفيلوۆ اۋدانىنا قاراستى كوكتال اۋىلىنداعى ءومىرىن، ارباعا تاڭىلعان بالالاردى ەمدەۋمەن اينالىسقانىن ساعىنىپ جۇرگەن ناتانمەن حابارلاسقان ەدىك.

– ناتان، قازاقستانعا العاش رەت تابانىڭىز تيگەن 2005 جىلعا ورالساق. باستاپقىدا بىردەن كوشىپ كەلمەي، جاي تۋريست رەتىندە كەلدىڭىز بە؟

– ءيا، تۋريست بوپ كەلگەنمىن. 2004 جى­لى امستەردامدا قازاقستاندا تۇراتىن ءبىر امەريكالىق، ءبىر ۇيعىر جانە ءبىر قازاقپەن تانىسقانمىن. ولارمەن ەتەنە ارالاسا باستاعان سوڭ، ۇشەۋى مەنى قوناققا شاقىردى. ءسويتىپ العاشىندا 2005 جى­لى تۋريستىك ۆيزامەن ءبىر ايعا كەلدىم. سول كەزدە قازاقستان ماعان بىردەن ۇناپ قال­دى. اسىرەسە، مۇنداعى ادامداردىڭ قو­ناقجايلىلىعى مەن اشىقتىعى قاتتى ۇنادى. مەنى كۇن سايىن قوناقتان-قوناققا شاقىرىپ، قىدىرتىپ جۇرگەندە تاڭعالدىم. سوسىن الماتىداعى تاۋلاردىڭ ادە­مىلىگى مەنى ەرەكشە باۋراپ الدى. ودان ءبو­لەك شارىن، شەلەك سەكىلدى وڭىرلەردىڭ دە ادەمىلىگى تامسانتپاي قويمايدى. ءسوي­تىپ ءوزىم ءۇشىن تىڭ، جاڭا مەملەكەتتىڭ وسىن­داي سيپاتىنا تاڭعالىسىپ، گوللانديا­عا قايتتىم.

– سودان قاتەلەسپەسەك، ارادا ءبىر جىل وتەر-وتپەس ۋاقىتتا قازاقستانعا قايتا كەلدىڭىز ءارى وسى جولى ۇزاق ۋاقىت تۇراقتادىڭىز. مۇندا ساياحاتتاۋدان بولەك، ءبىر جۇمىس كوزىن تاپقانعا ۇقسايسىز؟

– نەگىزى، ءبىر جىلعا جەتكىزبەي قايتىپ كەلگىم كەلگەن. الايدا ول كەزدە ستۋدەنت­پىن، تەك بوس ۋاقىتىمدا جۇمىس ىستەيمىن. اق­شام از. ال قازاقستانعا قايتا بارۋ ءۇشىن قاراجات كەرەك. ءسويتىپ 5-6 اي بويى اقشامدى ۇنەمدەپ، قايتسەم دە قايتا بارۋدى ماقسات ەتىپ قويدىم. الدىن الا بيلەت الىپ قويۋ دەگەندى ۇمىتىپ كەتكەنمىن. تۇپ-تۋرا بارامىن دەپ ازىرلەنىپ جۇرگەندە الماتى-امستەردام باعىتىندا بيلەت بولماي، اقىرىندا جيناعان قاراجاتىمدى باسقا نارسەگە جۇم­ساپ جىبەردىم. ءسويتىپ، سەنبى جانە جەك­سەنبى كۇندەرى قاۋىمداستىقتا ءجيى جي­نالىپ، اڭگىمە-دۇكەن قۇراتىنبىز. مە­نىڭ قازاقستانعا قايتا بارعىم كەلىپ ءجۇر­گەنىن بىلەتىن سول قاۋىمداستىق مۇشەلەرى الماتىعا دەيىن تەگىن بيلەت سىيلادى. بيلەتتى قالتاما سالىپ الىپ، الدى-ارتىما قاراماي، اۋەجايعا قۋانا جۇگىرگەنىم ەسىمدە. ۇشاققا كىرەر كەزدە قاسىمداعىلار: «نەگە يسپانيا نەمەسە يتالياعا ەمەس، نەگە قازاقستانعا كەتىپ باراسىز؟» دەپ تاڭعالعانى بار. الايدا ولار مەنىڭ ساياحاتتاۋ ءۇشىن ەمەس، جۇمىس ءۇشىن كەتىپ بارا جاتقانىمدى قايدان ءبىلسىن؟ جۇمىس دەمەكشى، مەنىڭ ماماندىعىم – ەرگوتەراپەۆت. قازاقستانداعى دوستارىم بۇرىننان «سەنىڭ مۇندا كەلگەنىڭ جاقسى، قازاق­ستاندا ەرگوتەراپيا ءالى دامىماعان. كەلسەڭ كومەك بولادى» دەپ ايتاتىن. ءسويتىپ، 2006 جىلى كوشىپ كەلدىم. باستاپ­قىدا الماتىدا ءبىر اي بويى گۋمانيتا­ريالىق كومەك كورسەتەتىن قوردا جۇمىس ىستەدىم. قوردىڭ ديرەكتورى مۇندا كوپ ۋاقىتقا تۇراقتاۋ نيەتىمدى بىلگەن سوڭ: «الدىمەن قازاق ءتىلىن ۇيرەن. جۇمىس كۇتە تۇرادى. وندا سەن اۋىلعا بار، سول جەردە قازاقشا جاقسى ءارى جىلدام ۇيرەنەسىڭ. الماتىدا ءتىل ۇيرەنۋ قيىن» دەپ ايتتى. ءسويتىپ مەنى الماتى وبلىسى، پانفيلوۆ اۋدانىنداعى كوكتال اۋىلىنا جىبەردى. ونىڭ ۇستىنە بۇل وڭىردە مەنىڭ ماماندىعىما قاتىسى بار جوبا جۇرگىزىلىپ جاتقان بولاتىن.

– شەتەلدە ستۋدەنتتەردى وقۋعا جىبەرۋ نەمەسە ءتىل ۇيرەتۋ ءۇشىن ارنايى كەلىسىمشارت جاساسىپ، ءبىر وتباسىعا ورنالاستىرۋ پراكتيكاسى كەڭىنەن قولدانىلادى. ال قازاقستاندا مۇنداي ءتاسىلدىڭ قولدانىسقا ەنىپ، شەتەلدىك ازامات ءتىل ۇيرەنۋ ءۇشىن اۋىلداعى قازاق وتباسىندا تۇردى دەگەندى سىزدەن العاش رەت ەستىپ تۇرمىن. كوكتال اۋىلىندا ەكىنشى وتباسىڭىزعا اينالعان Cارمانوۆتار اۋلەتىمەن قالاي تانىستىڭىز؟

– اۋىلداعى اۋرۋحانادا ىستەيتىن ءارىپ­تەستەر مەنىڭ گوللانديادان ءارى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن كەلە جاتقانىمدى اي­تىپ، اۋىل تۇرعىندارىنان سۇراستىرعان. ءسويتىپ ولار بەرىك اكەم مەن ءاليما شەشەمنىڭ جانۇياسىن ۇسىنعان. ول كىسىلەر باستاپقىدا «ءۇش اي تۇرىپ كورسىن» دە­گەن. اقىرىندا سول ءۇش اي ءۇش جىلعا ۇلا­سىپ كەتتى عوي (كۇلىپ).

– سۇحباتىمىزدىڭ العاشقى سەكۋندىنان-اق بىردە-ءبىر اعىلشىن نە­مەسە ورىس تىلىندەگى ءسوزدى قوسپاي، تازا قازاق تىلىندە اڭگىمەلەسۋدەسىز. تەك ءبىر-ەكى ءسوزدى عانا ۇمىتىپ قالىپسىز. الايدا مەنى توقتاتىپ قويىپ، الگى سوزدەردىڭ ماعىناسىن ءوزىڭىز تاۋىپ، ءوزىڭىز ايتقانشا اسىقتىڭىز. سوعان قاراعاندا قازاق ءتىلىن الماتىدا ەمەس، كوكتالدا ۇيرەنگەننىڭ پايداسى زور سەكىلدى؟

– دۇرىس ايتاسىز. الماتىدا قالسام، بۇلاي تەز ۇيرەنبەس تە ەدىم. نەگىزى، ماعان اۋىلدا قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن وقىتۋشى تاۋىپ بەردى. وقىتۋشىدان بولەك، ۇيدە جانە بازاردا ءجۇرىپ ۇيرەندىم. سويلەي بەردىم، سويلەي بەردىم. بازاردا تۇرعانداردىڭ الدىنان ءبىر ءوتىپ كەتەمىن دە، اينالىپ كەلىپ قايتا سويلەسەمىن. ولار ماعان تاڭعالادى. سوسىن بەرىك اكەم جانە ءاليما شەشەممەن بىرگە ءانۇراننىڭ ءسوزىن جاتتاپ، لاعمان سوزۋعا كومەكتەسىپ، اس ازىرلەپ جاتقاندا جاڭا سوزدەردى ۇيرەنىپ الاتىنمىن. جالپى، ول كىسىلەردىڭ قولىنان كوپ نارسە ۇيرەندىم. ۇلكەن ءبىر مەكتەپتەن ءوتتىم. اۋىلدىڭ ءومىرىن كوردىم. فلياكپەن دە سۋ تاسىدىم، دالادا وتىندى دا جاردىم. قولىمنان كەلگەننىڭ بارلىعىن جاسادىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا ناعىز اۋىلدىڭ قازاعى بولدىم عوي (كۇلىپ). جالپى ايتقاندا، 24 ساعات بويى قازاق ءتىلدى ورتادا بولدىم. جاي ءجۇرىپ قانا قويماي، بارلىعىن ديكتوفونعا باسىپ الاتىنمىن. سوسىن دەمالىس كۇندەرى مۇنداعى جاڭا سوزدەردى قايتالايمىن دا جاتتايمىن. كەلەر اپتادا قولدانىسقا ەنگىزىپ، زۋىلداي جونەلەمىن. نەگىزى، ءتىل ۇيرەنۋدى الدىمەن تىڭداۋدان باستاۋ كەرەك، سوسىن سويلەۋ، وقۋدى قولعا الىپ، سوسىن عانا بارىپ جازۋعا كوشۋ كەرەك. بۇل ءسابيدىڭ ارەكەتى سەكىلدى پروتسەسس، ءسابي باستاپقىدا تىڭدايدى، سوسىن اقىرىنداپ ءتىلى شىعا باستايدى. سويتەدى دە ارتىنشا وقۋ مەن جازۋدى ۇيرەنەدى. مۇنى ماعان الماتىدا «وركەن» دەگەن ءتىل ۇيرەتەتىن مەكتەپتەگىلەر تۇسىندىرگەن بولاتىن. الماتىدا ەڭبەك ەتكەن العاشقى ايدا وسى مەكتەپتە وقىعانمىن. بىردە-ءبىر بوتەن ءسوز قوسپادىڭىز دەيسىز. مۇنىڭ سەبەبىن تۇسىندىرەيىن. كوكتالدا جۇرگەنىمدە بايقاعانىم، كەيبىر قازاقتارعا شانىشقىنى «ۆيلكا»، قاڭتار مەن اقپان ايىن «يانۆار» جانە «فەۆرال» دەپ ايتۋ ادەت بولىپ كەتكەن. باستاپقىدا راسىمەن قازاقشاسى ۆيلكا شىعار دەپ سوزدىكتى اقتاردىم. ءسويتىپ مۇنىڭ «ۆيلكا» ەمەس، شانىشقى ەكەنىن بىلگەنىمدە، تەك قازاق تىلىندەگى نۇسقاسىن ۇيرەنەمىن، ورىسشا يا اعىلشىنشا سوزبەن ارالاستىرمايمىن دەپ ماقسات قويدىم.

– ەندىگى كەزەكتە اتقارعان جۇمىسىڭىزدى ءسوز ەتسەك. مۇندا ارباعا تاڭىلعان ادامداردى اياعىنان تۇرعىزۋ ءۇشىن ءسىزدى تەك ءبىر اۋىلدى ەمەس، كۇللى اۋداندى ارالاعان دەسەدى. جوعارىدا دوستارىڭىز ايتقانداي، ەلىمىزدە ەندى دامىپ كەلە جاتقان ەرگوتەراپيا دەپ اتالاتىن بۇل ەم-دوم ءتۇرىن قولعا الۋ قيىنعا تۇسكەن جوق پا؟

– جوق، قيىنعا تۇسپەدى. نەگىزىنەن، مەن ءبىر ۇلكەن ءىس جاسادىم دەپ ايتا المايمىن. بۇل جاعدايدا ناۋقاستار ءوز-وزدەرىن ەمدەپ شىقتى. كەشە تەلەديداردان اۋرۋىنان ايىققان ايتقۇرما ەسىمدى بالانىڭ ماعان العىسىن جاۋدىرىپ، ريزالىعىن ءبىلدىرىپ جاتقانىن كوردىم. بىراق وعان تەك قولداۋ كورسەتتىم. اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى ونىمەن تانىستىرعاندا توعىز جاستاعى بالا بولاتىن. مەنىمەن اڭگىمەلەسكەندە: «ءوز اياعىممەن جۇرگىم كەلەدى، ەل قاتارلى مەكتەپكە بارعىم كەلەدى. سوسىن اتا-اناما باۋ-باقشاعا كومەكتەسكىم كەلەدى» دەپ تىلەگىن ايتتى. ونىڭ بۇل مۇقتاجىن تۇسىنگەن مەن وعان جاتتىعۋ جاساتىپ، كەش سوڭىندا ءۇي تاپسىرماسىن بەرىپ وتىردىم. ۇنەمى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىردىم. ەرگوتەراپيانىڭ ماقساتى تەك اياعىنان تىك تۇرعىزىپ قويۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار بالانىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ، ورتاسىن انىقتاۋ. اتا-اناسى كەشكە دەيىن جۇمىستا بولعاندا بالالارعا اتا-اجەلەرى قارايتىنىن بىلەمىز. ال ول كىسىلەر مۇنداي «ەرەكشە» بالالارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ءجونىن بىلە بەرمەيدى. سول سەبەپتى ءۇي-ءۇيدى ارالايمىز. كەيبىر كەزدە اۋرۋحاناعا دا اكەپ تۇرادى. دەگەنمەن ارباعا تاڭىلعان ناۋقاستار تۋرالى سۇراستىرىپ، ءبىلىپ، ءوزىم بارىپ تۇردىم. جاڭىلىسپاسام، پانفيلوۆ اۋدانىندا ءار اۋىلدا ءبىر بالانى قاراپ شىققان شىعارمىن.

– جارىڭىز ەيۆەلين دە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە جۇمىس ىستەگەنىنەن حاباردارمىز. ەيۆەلين دەمەكشى، ونىمەن قازاقستاندا تانىسقان ەكەنسىز. ءوزىڭىز كوكتالدا، ال ەيۆەلين شىمكەنتتە جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ، قالاي تانىسىپ جۇرسىزدەر؟ ءبىر ۇلتتىڭ وكىلى بولا تۇرا، ەكەۋىڭىزدىڭ ءدال قازاقستاندا تانىسىپ، تابىسقاندارىڭىزدىڭ ءوزى ءبىر قىزىق...

– بارلىعى سولاي ويلايدى ەكەن. نەگىزىنەن، مەن ونى شىمكەنتكە دەيىن تانىعان بولاتىنمىن. 2008 جىلى ەكى ايعا دەمالۋعا گوللاندياعا كەلگەنمىن. ءسويتىپ، قۇر دەمالىپ جاتپايىن دەپ، امستەردامدا ستۋدەنتتەرگە پرەزەنتاتسيا بەردىم. ال ەيۆەلين بولسا باسقا كونفەرەنتسيادا قازاقستاندا ىستەيتىن ەرگوتەراپەۆت وسىنداي ءىس-شارا ۇيىمداستىرعالى جاتىر دەپ كۇن ىلگەرى ەستىگەن. ءسويتىپ مەنىڭ جۇمىسىما، ءومىر سالتىما قىزىققان ول باسقا قالادان امستەردامعا ارنايى كەلدى. پرەزەنتاتسيا بارىسىندا از-ماز سويلەستىك، كەيىننەن حات جازىسىپ تا جۇردىك. ءسويتىپ جۇرگەندە ءبىر ستۋدەنت قىز ەكەۋى قازاقستانعا بارعىسى كەلەتىنىن ايتتى. وسىلايشا 2009 جىلى بەس ايعا مەنىڭ قاسىما كومەككە كەلدى. ءسوزدىڭ شىنى كەرەك، باستاپقىدا ارامىزدا ەشقانداي ماحاببات سەزىمى تۋىنداعان جوق. جۇمىس-جۇمىس دەۋمەن جۇردىك. بەس ايدان سوڭ ول گوللاندياعا قايتتى. ارتىنشا قازاقستاندى، مۇنداعى جۇمىستى ساعىنىپ جۇرگەنىن ايتتى. ءسويتىپ 2010 جىلى ارنايى جوبامەن قازاقستانعا، سونىڭ ىشىندە شىمكەنتكە قايتا كەلدى. بۇل كەلگەندە ونى ۇناتاتىنىمدى ءبىلدىم، ايىرىلىپ قالماۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم. سول ۋاقىتتا مەن كوكتالدان نۇر-سۇلتان قالاسىنا جۇمىسپەن اۋىسىپ جاتقان بولاتىنمىن.

– دەمەك ەيۆەلين دە قازاق تىلىندە سويلەي الادى؟

– ءيا، سويلەي الادى. ول قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋدى باستاپقىدا الماتىدا قولعا الىپ، سوسىن شىمكەنتتە جالعاستىردى. مەن ءۇش جىل قازاق وتباسىندا تۇرعاندىقتان، وعان قاراعاندا جاقسىراق سويلەيمىن. نەگىزى، ءوزىم كىنالىمىن (كۇلىپ). شىمكەنتتە قازاق وتباسىندا تۇرىپ، ءتىل ۇيرەنىپ جاتقان جەرىنەن الىپ قاشىپ كەتتىم عوي. ءسويتىپ، وعان قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە مۇمكىندىك بەرمەدىم (كۇلىپ).

– راسىمەن الىپ قاشتىڭىز با؟

– قالجىڭىم عوي (كۇلىپ). الدىمەن شىمكەنتتە ۇزاتۋ توي ءوتتى. سوسىن كەلىندى نۇر-سۇلتان قالاسىنا اكەلىپ تۇسىردىك. كەيىننەن الماتىدا بەتاشار توي، ارتىنان ۇلكەن توي جاسادىق. تاڭعا دەيىن تويلاتتىق، كادىمگى قازاقتىڭ تويى بولدى. بارلىعى دا قازاقي سالت-ءداستۇر بويىنشا ءوتتى. سوسىن گوللاندياعا قايتىپ، زاڭ بويىنشا نەكەمىزدى قيىپ، تۋىستارىمىزبەن ءبىر تويلاتتىق. گوللاندياداعى تويىمىزعا ءاليما شەشەم مەن ايگەرىم قارىنداسىم كەلدى. بارلىعى قىزىقتى ءوتتى.

– گوللانديادا بالالارىڭىز دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىن، قازاقستانعا قايتا كەلدىڭىز بە؟

– بالالارىم ومىرگە كەلگەننەن كەيىن، 2011–2012 جىلدارى اڭگىمە باسىندا ايتقان جوبا اياسىندا جۇمىس ىستەدىم. الايدا 2013 جىلى بولەك جۇمىس ىستەگىم كەلىپ، «ارمان» ورتالىعىن اشتىم. مۇنداعى ماقسات – ءوزىمنىڭ اۋىلىم اتانىپ كەتكەن كوكتال اۋىلىنا كومەكتەسۋ جانە ارباعا تاڭىلعان وزگە دە جاندارعا كومەكتەسۋ. ەكى قولىم بار، ەكى اياعىم بار، الايدا بارلىعىنا بىردەي كومەكتەسۋگە مۇمكىندىگىم جوق. ءسويتىپ جوبادان تىس، ءوزىم بيزنەس جاساۋ كەرەك دەپ ويلادىم. بيزنەس دەسە، كوزگە بىردەن اقشا ەلەستەيتىنى بەلگىلى. الايدا، مەن اقشا تابۋدى كوزدەگەن ەمەسپىن. جانىما جاقىن بولىپ كەتكەن جانداردىڭ اياقتان تىك تۇرىپ كەتكەنىن ءوز كوزىممەن كورگىم كەلدى. «ارمان جوباسى» ءۇش جىلداي جاقسى جۇمىس ىستەدى. الايدا دەۆالۆاتسيا كەزىندە ءىسىمىز وڭعا باسپاي، اقىرىندا جابىلىپ، 2016 جىلى گوللاندياعا وتباسىممەن كوشىپ كەلدىم. قازىرگى تاڭدا گوللانديانىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان مەپپەل قالاسىندا تۇرامىن. مۇندا اياق-قولى ىستەمەيتىن ادامدارعا ارنالعان اربالار، ارنايى ۆەلوسيپەدتەر، توكپەن جۇرەتىن قۇرىلعىلار جانە وزگە دە جاڭا تەحنولوگيالاردى جەتكىزۋمەن اينالىسامىن. البەتتە، بالالارىمنىڭ تاربيەسىنە كوڭىل بولەمىن.

– ەڭ ەرەكشەلىگى سول، ءوز ەلىڭىزدە دۇنيەگە كەلگەن بالاقايلارىڭىزعا قازاق ەسىمدەرىن بەرۋدى قۇپ كورىپسىز. بۇل يدەيا قايدان تۋىندادى جانە نەلىكتەن بەرىك، ايانا جانە ساۋلە ەسىمدەرىن تاڭدادىڭىز؟

– قازاق ەسىمدەرى بولعانىمەن، ۇشەۋى دە ايتۋعا جەڭىل ءارى جاقسى ەستىلەدى. بەرىك ەسىمىن تاڭداعان سەبەبىمىز – ەكى ەلگە دە تانىس ءارى ايتىلۋى وڭاي ەسىم. مىسالى، گوللانديادا ەريك دەگەن ەسىم بار. ونىڭ قاسىندا بەرىك دەسە دە، ەشكىم اسا ءمان بەرمەيدى.  ونىڭ ۇستىنە، بەرىك ءسوزىنىڭ ماعىناسى مىقتى، باتىر دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. بەرىك دەگەن ەسىم ۇلىما جاراسادى. ال ايانا ەسىمدى ەكىنشى بالام بىزگە ايان سەكىلدى، جاقسى حابار رەتىندە كەلدى. ەكىنشى بالامىزدىڭ بولۋ-بولماۋىن ۋايىمداپ جۇرگەن بولاتىنبىز. سوسىن استاناداعى ءبىر نەۆرولوگ دوسىم «قۇدايدان تىلەپ العان بالا، وعان وسى ەسىمدى قويساڭدار جاقسى ەستىلەدى» دەپ كەڭەس ايتتى. ال كەنجە قىزىم ساۋلە ومىرىمىزگە كۇننىڭ ساۋلەسى بولىپ ەندى. ۇنەمى كۇلىپ، جارقىراپ جۇرەدى.

– ءتىلدى ۇنەمى جاتتىقتىرىپ، قولدانىپ تۇرماساڭ، گۇل سەكىلدى سولىپ قالاتىنى بەلگىلى. ءوز ەلىڭىزگە ورالعانىڭىزعا ءۇش-ءتورت جىلدان اسسا دا، قازاق ءتىلىن ءالى ۇمىتا قويماپسىز. مۇندا ءسىز ارالاسىپ تۇراتىن قازاقتىلدى ورتا بار ما؟

– قازاق ءتىلىن وڭاي ۇمىتا قويماسپىن (كۇلىپ). وسىدان ەكى جىل بۇرىن اتىراۋعا كۋرس وتكىزۋگە شاقىردى. ونىڭ ۇستىنە كەنجەم ساۋلەگە قازاقستاندى كورسەتكىم كەلىپ، قوناق رەتىندە كەلگەنمىن. الگى كۋرستى تەك قازاق تىلىندە وتكىزدىم. شىنىمدى ايتسام، ءبىرىنشى كۇنى از-ماز قينالعانىم بار. سوسىن ابدەن ورتاعا ءسىڭىسىپ كەتكەن سوڭ، ەكىنشى كۇننەن باستاپ قازاق تىلىندە ويلاپ، قازاق تىلىندە ەمىن-ەركىن سويلەي باستادىم. قازىر دە سولاي سويلەيمىن. وتكەن اپتادا قىتايدان كەلگەن ءبىر قازاقپەن كەزدەستىم. الدىڭعى كۇنى امستەردامدا ءبىر قازاق دوسىم قوناققا شاقىردى. وتباسىمىزبەن جينالىپ، پالاۋ جەدىك. ءسويتىپ، كوكتالداعى ءبىراز نارسەلەر ەسىمە ءتۇستى. مۇندا قازاقتار سانى از، بىراق حات-حابار الىسىپ تۇرامىز.

– الداعى ۋاقىتتا قازاقستانعا كەلۋ جوسپارىڭىزدا بار ما؟

– بارۋىم كەرەك. بارۋعا ءتيىسپىن. الايدا قاشان جانە قالاي بولاتىنى بەلگىسىز. مۇندا جۇمىسىم، وتباسىم بار. بۇرىنعىداي قالاعان ۋاقىتىمدا بارا المايمىن. جاي بارماي، ارنايى ءبىر جوبامەن نەمەسە ۇيىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن بارعىم كەلەدى. سوسىن بىرەۋ شاقىرسا، بارار ەدىم، بىراق ءالى ەشكىم شاقىرعان جوق. نەگىزىنەن، قايتا بارۋدىڭ جولدارىن ويلاستىرۋ ۇستىندەمىن. ونىڭ ۇستىنە، بۇل ەلدى ساعىنىپ جۇرگەنىمدى جاسىرا المايمىن. اسىرەسە، كوكتال اۋىلىن. ءوزىمنىڭ اۋىلىم عوي (كۇلىپ).

– قازاقستاندا ون جىلعا جۋىق تانىپ-ءبىلىپ، تۇرمىس-تىرشىلىگىن زەرتتەگەن شەتەل ازاماتى رەتىندە قازاق حالقىن ءبىر سوزبەن سيپاتتاپ بەرە الاسىز با؟

– ءبىر سوزبەن ەمەس، ءۇش سوزبەن سيپاتتاپ بەرەيىن. وتە كىشىپەيىل، وتە اشىق-جار­قىن جانە وتە قوناقجاي حالىق. قا­زىرگىدەي قاتال زاماندا بۇل كەرە­مەت ءارى دۇرىس مىنەز. ءار ۇلت وسىنداي ءمى­نەزدى، وسىنداي سيپاتتى بولسا، ءومىرىمىز جاق­سىراق ءارى جارقىنىراق بولاتىنى ءسوز­سىز.

سۇحباتتاسقان

ءاليا تىلەۋجانقىزى

 

سوڭعى جاڭالىقتار