27 اقپان, 12:35 361 0 اتاجۇرت باقىتبەك قادىر

ازاماتتىعى جوق قانداستار ەڭبەكاقىسىن تالاپ ەتە الا ما؟

«ەڭبەك كودەكسىنىڭ 31-بابىنا سايكەس، ورالماندار جۇمىسقا ورنالاسۋ بارىسىندا ەڭبەك شارتىن جاساۋ ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بەرگەن ورالمان كۋالىگىن ۇسىنا الادى»، – دەيدى زاڭگەر ماماندار.

ورالمان كۋالىگىنىڭ زاڭدى كۇشى ازاماتتىقپەن پارا-پار. بۇل كۋالىك ار­قىلى ءتيىستى قىزمەت ازاماتتىقپەن تەڭ كورسەتىلەدى. ونىڭ سەبەبى اتى ايتىپ تۇر­عانداي ورالمان مارتەبەسى، ياعني زاڭ­دى ستاتۋس. ورالمان كۋالىگى قولىندا بار ادام ۇكىمەتتەن ءۇي الۋعا ءوتىنىش بەرە الادى. زاڭ بويىنشا ورالمان قازاق­ستان­نىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارىنىڭ بىرىنە جاتادى. ەڭ وكىنىشتىسى، بۇل كۋالىك­تىڭ جارامدى مەرزىمى ءبىر-اق جىل. ونىڭ ۇزاق جىلعا بەرىلمەۋىنىڭ دە ناقتى سە­بەپتەرى بار. ەڭ باستى سەبەبى بۇل كۋا­لىكپەن نە شەتەلدىك ەمەس، نە قازاق­ستان­دىق ەمەس «اۋادا» ءجۇرىپ الاتىن اعايىن­دار كوپ. وسىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ورال­مان كۋالىگى تەك ءبىر جىلعا عانا جا­رام­دى. قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس ۋا­قىتى ءوتىپ كەتكەن ورالمان كۋالىگىنىڭ مەر­زىمى ازاماتتىق الۋ ءۇشىن ءوتىنىش بەر­گەن جاعدايدا عانا ءۇش ايعا ۇزارتى­لا­دى دەپ كەرسەتىلگەن.

قازىرگى قانداستاردى الاڭداتقان جاع­دايدىڭ ءبىرى – ەڭبەك شارتى. بۇل قان­داس­تاردىڭ ءوز قۇقىعىن بىلمەۋدەن، قا­زاق­ستان زاڭدارىن تۇسىنبەۋدەن نەمەسە اق­پاراتتىق قولداۋدىڭ ازدىعىنان تۋىنداپ وتىر. ويتكەنى قازىر قازاق­ستاندا ىقتيارحاتى، ازاماتىعى جوق، بىراق قولىندا ءبىر جىلعا بەرىلگەن ورال­مان كۋالىگىمەن (ۋاقىتى ءوتىپ كەتكەن بول­سا دا) ءارتۇرلى جالدامالى جۇمىس ءىس­تەپ جۇرگەن قانداستار كوپ. ونىڭ با­سىم كوپشىلىگى ەڭبەكاقىسىن الا الماي جۇرگەنىن ايتىپ، شاعىمدانىپ جاتادى. سوتقا جۇگىنىپ، ەڭبەكاقىسىن تالاپ ەتەيىن دەسە، وزدەرىنىڭ قۇجاتتارى ءالى رەت­تەلمەگەن. كەلىسىمشارتسىز جۇمىسقا الا­تىن دەلدالدار «كۇيىپ تۇرعان ورتكە باس ءۇيىتىپ الادىنىڭ» كەبىن قىلادى.

مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ازا­ماتتىعى جوق قانداستار مەملەكەتتىك قىز­مەت ەمەس، جەكە كاسىپكەرلەرگە جال­دانىپ جۇمىس ىستەي الادى. بىراق زاڭدى شارت جاساسۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا جانە ىستەگەن ەڭبەگىن تالاپ ەتۋگە حاقىلى ەكەنىن ايتادى.

ايتكەنمەن قوعامدا ەڭبەكاقىسىن تۇراقتى الا الماي جۇرگەن قانداستار ءالى دە كوپ. سونىڭ ءبىرى نۇر-سۇلتان قالاسى مي­نيسترلىكتەر ءۇيىنىڭ ماڭىنداعى كوپ­قاباتتى ۇيلەردىڭ بىرىندە اۋلا تازا­لاۋ­شى بولىپ ىستەيتىن ايقىن ەسىمدى قان­دا­سىمىز.

ايقىن نەگە ايلىعىن الا الماي ءجۇر؟

ارقانىڭ اق تۇتەك بورانى قالىڭ جاۋعان قارى استانا جۇرتىن ءبىرشاما ابىگەرگە ءتۇسىردى. قاسات قار اۋلا تازا­لاۋشى ايقىن بەليانحاننىڭ دا بەلىن قايىستىردى. ايقىن اپتانىڭ جەتى كۇنى تاڭنان كەشكە دەيىن تىنىمسىز سىرەسكەن سىرەۋ-سىرەۋ قار كۇرەپ، بەل جازبايدى. كۇن سايىن تۇگەسىلىپ بەرمەيتىن كۇيبەڭ تىرلىك ارقالاعان ايقىندى اۋەلى، Túrkistan اپتالىعىنىڭ فوتوگرافى نۇرجان تۇر­عىم­باەۆ كورىپ، سۋرەتكە ءتۇسىرىپ جۇرەدى. سوسىن اڭگىمەگە تارتىپ، ءمان-جايدى ءبىل­سە، ايقىن بەليانحان قىتايدان كەلگەن قانداسىمىز بولىپ شىعادى. باسىندا ءبىرشاما قيىندىعى بارىن دا ايتادى. اپتانىڭ جەتى كۇنى دەمالىسسىز جۇمىس­قا جەگىلگەن ايقىن ەكى اي بويى ەڭبەكا­قى­سى قولىنا تيمەي جۇرگەنىن دە جاسىر­مادى.

ايقىن بەليانحان قحر التاي ايماعى جەمەنەي اۋدانى قار­جاۋ قالاشىعىنىڭ تۋماسى ەكەن. 2019 جىلى نارتاۋەكەل دەپ اتاجۇرتقا كە­لىپتى.

ونىمەن اڭگىمەلەسىپ تۇرعاندا قا­سىمىزعا ءبىر جىگىت كەلدى. ول ايقىننىڭ باستىعى ەكەن. ءبىزدىڭ جۋرناليست ەكە­نىمىزدى اڭداپ قالعان باستىعى ەكى ءسوزدىڭ بىرىنە كەلمەي جۇرە سويلەستى.

«ويباي جىگىتتەر كەشكە باستىقتان تاياق جەيمىن. ەندى ماعان كەلمەڭدەر» دەپ ايقىن دا كۇيبەڭدەپ جۇمىسىنا كىرىستى. ديكتوفون قوسىپ، ءبىر ەكى سۇراعىمىزعا جاۋاپ بەرسەڭىز دەپ ەدىك «اينالا تولا كامەرا، باستىق كورىپ قويادى. سەندەرگە سۇحبات بەرسەم جۇمىستان شىعارىپ جىبەرەدى، رەنجىمەڭدەر. بولسا ازاماتتىق الۋعا كومەكتەسەرسىڭدەر. قالعانىن ءوز پەشەنەمنەن كورەيىن» دەپ قالا بەردى.

سوسىن تەلەفونمەن حابارلاسىپ، تولىققاندى ماعلۇماتتى الدىق. نۇر-سۇلتان قالاسى الماتى اۋداندىق كوشى-قون پوليتسياسىنا ىقتيارحاتقا تاپ­سىرىپتى. كوشى-قون قىزمەتى 29 اقپان كۇنى ىقتيارحاتىڭىز شىعادى. سول كۇنى كەلىپ الىڭىز دەپتى.

الايدا ەكى اي بويى ايلىق الماپتى. اۋلادا­عى تۇرعىندار تالعاجاۋ قىلار­لىق تيىن-تەبەن بەرىپتى، سونىمەن جان باعىپ جۇرگەن كورىنەدى.

ەڭبەكاقىسىن تالاپ ەتەيىن دەسە، قو­لىندا ازاماتتىعى جوق. بىراق ءبىز جو­عارىدا اتاپ وتكەندەي، شەتەلدەن كەلگەن ءاربىر قانداسىمىز اتاجۇرتتا ەمىن-ەركىن جۇمىس ىستەپ، ەڭبەكاقىسىن تالاپ ەتۋگە حا­قىلى.

سوڭعى جاڭالىقتار