20 اقپان 2020, 12:33 621 0 ونەر Túrkistan Gazeti

جۇماعۇلوۆانىڭ جۇلدىزدى ءساتى

چەليابينسكتە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ حالىق ءارتىسى ۆ.مي­لو­سەردوۆ اتىنداعى VIII حالىقارالىق جەكە اك­تەرلىك جۇ­­­­م­ىستاردىڭ فەستيۆال-بايقاۋىندا قازاق اكتريساسى رە­سەي ەلىنەن 12 تەاتر قاتىسقان الاماندا الدىنا قارا سالماي، ۇزدىك شىعىپ، ەلور­داعا ۇلكەن ابىرويمەن ورالدى. قا­لي­بەك قۋانىشباەۆ اتىن­داعى مەملەكەتتىك اكا­دەميالىق مۋزىكالىق قا­زاق دراما تەات­رىنىڭ اكت­ريساسى باقىت جۇماعۇلوۆا  كلاس­سيك جازۋشى شىڭ­عىس ايتماتوۆتىڭ «انا – جەر انا» ترا­گە­ديا­سىن نەگىزگە الىپ، «انا مەن الا» دەگەن اتاۋ­مەن شىعاردى. مونوسپەكتاكلدىڭ قويۋ­شى-رە­جيسسەرى جاس تا بولسا ساحنا كەڭىس­تىگىندە دارا قول­­تاڭباسىن تانىتىپ ۇلگەر­گەن اباي اتىن­داعى سەمەي دراما تەات­رىنىڭ رەجيسسەرى ايدىن سالبان.

«نوۆىي حۋدوجەستۆەننىي تەاتر» مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى
ا.تو­­كارەۆتەن نۇر-سۇلتان قالاسىن­داعى قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىن­داعى مەملەكەتتىك اكادەميا­لىق مۋ­زىكالىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى اسحات ماەميروۆ پەن تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى تال­عات تەمەنوۆتىڭ اتىنا جەكە-جەكە قۇتتىقتاۋ حات كەلدى. حاتتا  قا­زاق تەاترىنىڭ اكتريساسى باقىت جۇ­ماعۇلوۆا اسا جوعارى كاسىبي دەڭ­گەي كورسەتكەنى ساراپشىلاردىڭ جو­عارى باعالارىمەن دالەلدەندى، ءسىز­دەردىڭ تاماشا ۇجىمدارىڭىزدى وسى ماراپاتتارىمەن قۇتتىق­تاي­مىز، شىعارماشىلىق بايلانىستا بولا بەرەيىك دەلىنگەن.

كورشى مەملەكەتتە تۇراقتى ءوت­كىزىلىپ تۇراتىن جەكە اك­تەر­لەر فەستيۆال-بايقاۋىندا مو­نوسپەكتاكل جانرىندا باق سى­نا­عان باقىت جۇماعۇلوۆانىڭ تال­ماي ىزدەنگەن ەڭبەگى، توككەن تەرى اق­تالدى. جەر بەتىندەگى كۇللى انا­لار­دىڭ  ارمان-مۇراتىن، يىعىنا تۇسكەن اۋىر قاسىرەتىن ارقالاپ العان تولعاناي بەينەسىن سومداعان باقىتقا نەگىزگى سالماق  تۇسسە، ءالي­مان – جاسمينا تۇراشەۆا، اكت­ري­سا­نىڭ قىزى، مەكتەپ وقۋشىسى ءوز دە­بيۋتىندە كەيىپكەردىڭ رۋحىن الا­سارتپاي الىپ شىقتى.

كىلەڭ رەسەيلىك ارتىستەر قاتىسقان تەاتر كونكۋر­سىن­دا باقىت جۇماعۇلوۆا قوس ءبىر­دەي – «ەڭ ۇزدىك ايەل ءرولى»، «ەڭ ءۇز­دىك سپەكتاكل» اتاۋىن  جەڭىپ ال­دى. رە­جيسسەردىڭ ەڭبەگى ەسكەرىل­مەي تۇر­عان جوق، فەستيۆالدىڭ شار­تىنا سايكەس جەكە دارا اكتەر­لىك جۇمىس­تارعا ارنالعان جارىستا بارشا نازار جەكە اكتەرگە ءتۇسىپ، باعا­لا­نا­دى.

فەستيۆالگە قاتىسقان 12 مو­نوسپەكتاكل بىلىكتى ما­مان­داردىڭ، كاسىبي ساراپشىلاردىڭ سۇزگىسىنەن ءوتىپ، وبەكتيۆتى كوز­قا­راس، ادالدىق پەن ادىلدىك سالتانات قۇر­دى. بۇل نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قال­لەكي تەاترى ءۇشىن زور ابىروي بول­عانى شىندىق.

اكتريسا ىڭىلداپ، جاندى داۋىسپەن بەرىلگەن سارىن­مەن سپەكتاكلدىڭ ارقاۋىن، اسىل وزە­گىن ۇستاپ وتىرادى. تۇرسىنجان شا­پايدىڭ «ساۋلە عۇمىر» اتتى ءانى­نىڭ اۋەنى. سپەكتاكلدە جالعىز دە­كوراتسيا بار – ەسكى تىگىن ما­شي­ناسى. وسى ءبىر مۇلىك ارقىلى رە­جيس­سەر ايدىن سالبان ادامزات ترا­گەدياسىن مەتافورالىق قيسىن­مەن تۇڭعيىق بەرە بىلگەنىنە ورىس اۋديتورياسى ءتانتى بولعانىن ەش جا­سىرمادى. سپەكتاكل اياقتالى­سى­مەن ليۋدميلا فەدوروۆا  ساحناعا شىعىپ، باقىتتى قۇشاقتاپ جىلاپ ءبىراز تۇردى.

ليۋدميلا فەدوروۆا: «مەن كوپ­تەن بەرى مۇنشالىق قات­تى تولقىعان ەمەسپىن. شەگەلەپ تاس­تاعانداي تاپجىلماي وتىرىپ كور­دىم. ءتىلدى بىلمەيمىن، جۇرە­گىم­مەن ۇقتىم. اۋدارمانىڭ ماعان كە­رەگى جوق. تاماشا رەجيسسەر، ازا­مات! ال ءسىز، ارينە،  ۇلى اكتريساسىز! «قۇدايىم-اي، قۇدايىم-اي!» دەپ وتىر­دىم ىشىمنەن. بۇل وراسان ىر­عاق. اناۋ قىز بالا، ول قالاي وي­نايدى.. (اۆتور: ءاليمان رولىندەگى جاس­مينانى ايتادى) كاسىبي  اكت­ريسا ەمەس، قيمىلىندا شىنايى تا­زالىق جاتتى».

ەلەنا پوكورسكايا ارا-ارا­سىن­دا ءسوزىن باقىت جۇما­عۇلو­ۆا­عا باعىتتاي كەلە، بىلاي دەپ ايتتى: «بىزدەر البەتتە، ايتماتوۆتى بىلەمىز. اۋدارماسىز دا ءبارىن ۇق­تىم. مونوسپەكتاكلدە نە ءبارىن ءتۇ­سى­نەسىڭ، بولماسا ۇيقى باسادى. اكت­ريسا ءوز نۇسقاسىن جاساعان. دە­تالداردى وتە مۇقيات، قاتاڭ تاڭ­داعان. سپەكتاكل باسىنداعى تول­عانايدىڭ ءومىرىنىڭ جارقىن كە­زەڭىن الىپ تاستاعان سوڭ، قالاي­شا ول ءبىر ساعاتتىق سپەكتاكلدى ويناپ شى­عار ەكەن دەپ قوبالجىعان ەدىم. الايدا ءسىز ادام تاريحىن ترا­گەديالىق بيىككە كوتەردىڭىز، بارشا ايەل قاۋىمىنىڭ قايعىلى جاز­مى­شى كورىندى. ميفتەگى مويرالار ەسكە تۇسەدى. تاعدىر ءجىبى ۇزىلسە ءبىر ءومىر وشەدى. نارەستە تۋدى، ءبارى قاي­تادان باستالادى. عا­لامات اك­تەرلىك ويىن. ءاليمان ءول­­گەندە مەن ەڭىرەپ جى­لاپ ءجى­بەردىم. مۇنداي ءرول­دى شىنايى بەرۋگە اركىمنىڭ كۇشى جەتە بەر­مەيدى. سىزگە كۇش­تى اكتەر­لىك تەمپەرا­مەنت­پەن بۇ­لاي ىستەۋدىڭ ورايى كەلدى. ءبىر­دەن شەرلى اۋەن­نەن باستاپ كەتتىڭىز. بۇل ءومىردىڭ شەكسىز پولوت­نوسى. جەر انانى تىگىن ماشينكاسى اۋىستىر­عان. تازا تراگە­ديا­لىق سپەكتاكل. بۇل – سيرەك كەز­دە­سە­تىن قۇ­بىلىس. سىزگە باسىم­دى ءيىپ، قۇ­ر­مەت ءبىلدى­رە­مىن».

اندرەي ۆا­گا­نوۆ: «كۇش­­­­­­تى اسەر ەتتى. ادام­­­­نان قايعىلى تول­قىن تاراسا، بۇ­­­عان قارسىلاسۋ مۇمكىن ەمەس. سو­نىڭ ءبارى وسى ايەل­دىڭ جان دۇنيەسى ار­­قىلى بەرىلەدى. سيمۆلويكاعا كەل­­سەك، تىگىن ماشين­كاسى شارۋا ەڭ­­بە­گى­نىڭ تۇسپالى، اكت­ريسانىڭ كۇش­تى­لىگى، ول وسى تىگىن ماشين­كا­سىنان 300 %-عا باسىم ءتۇستى. ءبارىن قولى­مەن ەپتى بەرەدى. بۇل ءبىزدى ەرەكشە قاي­ران قالدىردى. كەرەمەت اكتەر­لىك شەبەرلىك»، – دەپ باعالادى.

ەۆگەني ۆيلتوۆسكي: «مە­نىڭ­شە، ءبارى جاندى ويىن ارقىلى بەرىلگەن. مۇندا بۇكىل ادام تاعدىرلارى جاتىر. ۇزىلگەن جىپتەر – ۇزىلگەن ومىرلەر. تىگىن ما­شينكاسى بۇكىل مۋزىكانى بەرىپ تۇر. كەيىپكەر قايعىراتىن كەزدەگى سا­رىن جۇرەكتى قوزعايدى. مەن نە­گىزى وسى چەليابينسكتىڭ  تۋماسىمىن.وسىندا بار تەاترلارداعى قويى­لىم­داردى كورىپ، وزگەشە ءبىر جاڭا­لىق ىزدەيمىن. قاراپ وتىرسام تەاتر­عا جاقسى قارجى بولىنگەن، دە­كوراتسيا كوستيۋمدەر كەرەمەت، اكتەرلەر دا جامان ەمەس، بىراق تەاتر جوق. كەنەت ساحناعا گەوگ­رافيالىق كورشى ەلدىڭ تەات­رىنان كەلگەن اكتريسا ءبىر عانا  وتكەن  عاسىردىڭ دۇنيە تاڭداۋىمەن شى­عىپ ءبارىمىزدى قايران قالدىردى.  پيتەر برۋك ايتقانداي، ەكى ورىن­دىق، ءبىر اكتەر. مىنە، ناعىز تەاتر! مۇنىڭ ءبارى كۇتپەگەن جەردەن. مىق­تى رەجيسسۋرا بار.

ولاردا تەاتر بار، مۇنى مەن كوزىممەن كوردىم. ارەكەت تۋ­دىراتىن ءسوز، ايقىن قيمىل. اكتريسانىڭ قاسىنداعى ارىپتەسىنە، زات­تارعا قارىم-قاتىناسى كەرەمەت. ءسو­زىم جوق. تەاتر ولگەن جوق. مەنى ەرەك­شە تولقىتقانى وسى بولدى»، – دەدى.

ءسوز سوڭىندا اكتريسا ب.جۇ­­ما­عۇلوۆانىڭ فەس­تي­­ۆال جاي­لى ويىمەن ءبولىسۋدى ءجون سانا­دىق:

– ارينە، بۇل جالعىز مەن ءۇشىن ەمەس، ءوزىم 22 جىل ەڭبەك ەتىپ كەلە جات­قان كيەلى قاللەكي تەاترىمىز ءۇشىن دە ۇلكەن جەتىستىك. وسى وراي­دا، مۇنداي كۇردەلى كلاسسيكالىق بەي­نە جاساۋ بارىسىندا ماعان ءوزى­نىڭ ونەردەگى ىزگى قاسيەتىن كور­سەتكەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى  ءتى­لەكتەس مەيراموۆ اعام. وسىنداي مو­نوسپەكتاكل جانرىندا قا­زاق­ستاندىق تەاترلار ىشىندە جەكە جۇ­­مىس ىستەگەن اكتەر،  ونشاقتى ەڭ­­بەگى بار. تىلەكتەس اعانىڭ بويىن­داعى ونەرگە دەگەن تازالىقتى، ادال­دىق­تى، اكتەر ەڭبەگىنە دەگەن با­عا­لاۋ قاسيەتىن كوردىم. اعاعا باس­ىم­دى ءيىپ العىس ايتامىن. ال جاس رە­جيسسەر ايدىن سالبان «جۇرەگىنىڭ ءتۇ­گ­ى بار» دەگەندەي، جۇرەكتى رە­جيس­سەر ەكەنىن ناقتى دالەلدەدى. ونى رەسەيلىك سىنشىلار دا باسا ايتتى. بو­لاشاقتا ا.سالباننىڭ قازاق تەاتر ونەرىنە ۇلكەن دۇنيەلەر اكە­لەتىنىنە كۇمان كەلتىرمەيمىن. جەكە شى­عارماشىلىعىما ارىپتەستىك قول­داۋ بىلدىرگەن تەاترىمىزدىڭ كور­كەمدىك جەتەكشىسى ت.تەمەنوۆ پەن تەاتر ديرەكتورى ا.ماەمي­روۆ­كە دە العىسىم شەكسىز.

 

ايگۇل كەمەلباەۆا،

جازۋشى، «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

نۇر-سۇلتان قالاسى

سوڭعى جاڭالىقتار