14 اقپان 2020, 12:40 673 0 ونەر ارايلىم بيمەنديەۆا

سوزدەن جۇيە كەتسە، ساحنادان كيە قاشادى

كۇلدىرە ءبىلۋ – ونەر، كۇلە ءبىلۋ – ءومىر، كۇلكى بولۋ – ءولىم. ساتيريك سەيىت كەنجەاحمەت اعامىز وسى ءبىر اۋىز سوزىمەن ساحنادا كيە بارىن ۇقتىرىپ كەتكەندەي مە قالاي؟! بىراق كەيبىر ونەر وكىلدەرىنىڭ وسى ءبىر قاناتتى ءسوزدى قاپەرگە المايتىنى وكىنىشتى. قازىر شىنى كەرەك، پوەزيانىڭ پروزانى ارتقا تاستاپ شارىقتاۋى سەكىلدى ونەردە دە ساتيرا سالاسىندا ىلگەرىلەۋشىلىك بار، ونى جوققا شىعارا المايسىز. بۇرىن اقىن-جازۋشىلارىمىز، سازگەر، انشىلەرىمىز قوعامدا ورىن الىپ جاتقان ساياسي كەلەڭسىز وقيعالارعا ءوز تۋىندىلارى ارقىلى ءۇن قوسىپ، قارسىلىق بىلدىرەتىن. قازىر بۇل ءۇردىس ساتيرا سالاسىندا جالعاسىپ جاتىر. بەلگىلى ازىلكەش قانات ءالجاپپاروۆتىڭ ءتۇس تۋرالى مونولگىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! بىراق كورەرمەننىڭ كەيبىرى ونەر ادامىنا قاتىستى «وقىماعان ءارتىس ساحنا مادەنيەتىن ەسكەرە بەرمەيدى» دەگەندەي تەرىس پىكىر ءبىلدىرىپ جاتىر. ال مەن ءبىلىمى بار تاجىريبەلى ساتيريكتەردىڭ دە ساحنادا سويلەۋ مادەنيەتىن نۇرجان تولەنديەۆشە ايتساق، ەپتەي الماي جاتقانىنا تالاي كۋا بولدىم.

ايتپاقشى ازىلدىك ءالى، قالجىڭدىق قۋاتى بار، ايتقانى ءوتىپ، اتقانى تيەتىن ازاماتتىڭ وتباسىلىق ءومىر جايىنداعى وسى ءبىر ءسوزى راسىندا ساحنا مادەنيەتىنە تىم كەلمەيدى. قالىڭ بۇقارانى كۇلكىگە قارىق قىلامىن دەپ بەيادەپ سوزگە ەرىك بەرۋ قاي جاعىنان قاراساڭىز دا باسسىزدىق سەكىلدى. جالپى قازاققا «تۋكا» دەگەن اتپەن تانىمال نۇرجان تولەنديەۆتىڭ بۇعان دەيىنگى قويىلىمدا دا بەيادەپ سوزىنە كورەرمەن كۋا بولعان. شىمكەنتتىك ساتيريكتىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى كەيبىر ماسەلەلەردى كوپكە پاش ەتەمىن دەپ «ساباعىڭنىڭ ششس» دەگەن ءسوزدى مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ اۋزىنا سالۋىن ءسىز قاي مادەنيەتكە جاتقىزاسىز؟ راس، كورەرمەن كۇلدى، بىراق ودان نە ونەگە الدى؟ ساتيرالىق شىعارمادا مازمۇن جوق ەمەس، كورەرمەنگە ايتايىن دەگەن ويى دا انىق. بىراق ءبىر عانا ءبيپىل ءسوز ءبىر ءتۇيىر قۇمالاقتىڭ ءبىر قارىن مايدى لاستاعانىنداي كورىندى ماعان.

بۇرىن اتالعان سالادا سىن تەك ءبىر-اق باعىتتا ايتىلاتىن. ول – جانرلىق باعىت. ياعني تەاتردىڭ جانرى دراما ما، كوبىنە ديالوگقا باسىمدىق بەرۋ ءبىرىنشى كەزەككە قويىلادى. ال ساتيرالىق باعىت بولسا، وندا قويىلىم قۇرىلىمى كوبىنە ازىلگە باعىتتالىپ، ايتار وي كورەرمەنگە قالجىڭمەن جەتكىزىلۋى ءتيىس. بۇعان قاتىستى ەشقانداي ەرەجە جوق. بىراق بۇرىنعىلار الدىڭعى بۋىننان قالعان وسىنداي تۇجىرىمعا قۇلاق اساتىن. قازىر شە، كەيدە ءازىل-وسپاق تەاترلارىنىڭ بىرقاتار قويىلىمىندا كورەرمەن كوزىنە جاس ۇيىرەدى.

شىعارمانىڭ ىشكى قۇرىلىمى مەن ونداعى ويدىڭ كورەرمەنگە جەتكىزىلۋىنە شىنداپ زەر سالساڭىز، قازىر مۇنداي كەمشىلىكتىڭ كوپتىگىنە كوز جەتكىزەسىز. بىراق جيىلعان جۇرتقا كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلايمىن دەپ، بەيادەپ ءسوزدى بوسە بەرەتىندەر باردا ءبىز تالداۋدىڭ بۇل تۇرىنە جاقىن ارادا جەتە المايمىز. بۇرىن مەكتەپتەگى ءىس-شارالاردا تاقپاق ايتاردىڭ وزىندە اپالارىمىز «بالام، ساحنانىڭ كيەسى بار، سوندىقتان بارىڭشا ادەپ ساقتا» دەپ اقىل ايتاتىن. كەشەگى ەكى اۋىز سوزگە قاراپ، اپام ايتقان ساحنادان كيە قاشقان با دەپ قالدىم. بىلدەي ءازىل-وسپاق تەاترىنىڭ باسشىسى ساحنادا ءسوزىن ەپتەي الماي جاتقاندا قالعان ونەر وكىلدەرىنەن نە قايىر، نە ءۇمىت. سىزدەردى قايدام، ءوزباسىم وسىعان دەيىن «ەپسىز» دەگەندى ەستىدىم، بىراق «ەپتەي المايت» دەگەن سوزدەن ساحنا بىلاي تۇرسىن، قاراپايىم قوعامدا دا قۇلاعدار بولعان ەمەسپىن.

مەنىڭ بۇل جازبام جالپى ساتيرا ساڭلاعىنا نە ونىڭ باسقارىپ وتىرعان تەاترىنا تۇبەگەيلى قارسى ەكەنىمدى بىلدىرمەيدى. ارينە، بۇل ۇجىمنىڭ دا قوعامنىڭ كەيبىر كەمشىن تۇستارىن استارلى ازىلمەن جەتكىزگەن قويىلىمدارى دا بولدى. اسىرەسە «الداراسپاننىڭ» ەۆرومولا مەن ەتىكشى حاقىنداعى قويىلىمدارىنا قازاق ساتيراسىنداعى ۇلى شىعارما دەپ باعا بەرەر ەدىم. بىراق ءار جىلدارى تىڭ جاڭالىعىمەن كورەرمەنگە كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلايتىن تەاتر ۇجىمى بەيادەپ سوزدەردى ساحنادا كوپ پايدالانا بەرمەسە دەيسىڭ عوي. راس، بۇل سۇراقتى تەاتر وكىلىنىڭ بىرىنە تىكەلەي جولداساڭ «ونىڭ ءبارى قوعامدا بار نارسە، سوندىقتان وعان ۇركە قاراۋدىڭ قاجەتى جوق» دەگەندەي ءۇن قاتۋى مۇمكىن. ومىردەن الىنعان نارسەنىڭ ءبارىن سوزىڭە ارقاۋ ەتسەڭ مىنا قوعامدا نە جوق دەسىڭ. ۇلگى الاتىن دا، جيرەنەتىن دە دۇنيەلەر جەتەرلىك. ال حالىققا سونىڭ ەلەپ، ەكشەپ تەك قاجەتتىسىن ۇسىنعان دۇرىس سياقتى. مۇنداي ماڭدايالدى تەاترلار ارزان سوزگە اياق باسپاۋ كەرەك، سەبەبى ۇلتتىق ارنادان اپتا سايىن كورەرمەنگە جول تارتاتىن «جايدارماننىڭ جۇلدىزسىماقتارى» ۇساق دۇنيەلەرگە حالىقتى شولىركەتپەيدى. ءبىر جاعىنان ءبىر كەزدەرى «ءشوپ تە ولەڭ، شوڭگە دە ولەڭ» دەگەن حالىق رۋحانياتىنا تاعىلعان تەرىس ايدار سياقتى ۋاقىت وتە ساتيرالىق شىعارمالارعا دا وسىنداي باعا بەرىلە مە دەگەن الاڭداۋ عوي بىزدىكى.

 

كەنجەتاي قايراقباەۆ،

قىزىلوردا وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار