11 قاڭتار 2016, 15:01 10038 0 سۇحبات "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

اقمارال لەۋباەۆا، ايقىن: بىزدەر جايلى اڭىزداردىڭ ءبارى مۇڭ...

ا.لەۋباەۆا
ا.لەۋباەۆا

بەلگىلى ايتىسكەر اقىن، تىڭدارمانى كوپ ايگىلى اندەردىڭ اۆتورى اقمارال لەۋباەۆانى ىزدەپ، «سول قىز قايدا ءجۇر؟» دەۋشى وقىرمان از ەمەس. وقىرماننىڭ وسى ءبىر اماناتىن ارقالاپ، اقمارال اقىندى ارنايى ىزدەپ بارىپ ەك... «اقىنعا قارا سوزدەن ولەڭ وڭاي» دەگەندەي، ورنەگى وزگەشە ورىلگەن وسى ءبىر سىر-سۇحباتتى وقىرمانىمىزعا قاز-قالپىندا بەرۋدى ءجون سانادىق.

– قايدا ءجۇرسىز دەسەم، «تاۋدا ءجۇرمىن تۇماندى ويدان ارىلىپ، اۋاسى مۇلدەم كەتكەن سوڭ قالا تارىلىپ، دالاعا عانا ايتاتىن سىرىن ايقايلاپ، تاعى ءبىر اتىم – تاعىلىق»، – دەيسىز. كوپ بولدى كورىنبەيسىز دەسەم، نە دەر ەدىڭىز؟

– وسىندامىن...

اقىن دەيتىن مەن ءبىر باقشا بۇلبۇلى،

كەۋدەسىنىڭ شىرىلى ولەڭ – شىندىعى.

قايدا ءجۇر دەپ ىزدەگەندەر تۇسىنەر،

تۇسىنبەسكە تۇسىندىرەر كىم مۇنى.

ءوز ساۋىتىن ءوزى سوققان باتىرداي،

جاۋىنان دا كورسەم دەيتىن قۇندىنى.

اللا سىناق بەرگەن ەكەن، كەشىرىم

سۇراسىن دەپ كۇناسىنە بۇل قۇلى.

جاراتقانعا جايعان قولىم بوس قايتپاس،

دەرتكە شيپا سۇراعانىم كۇن – ءتۇنى.

تۇرىلگەندە ءتاتتى مۇڭنىڭ تۇندىگى،

ويانعانداي ءدۇر سىلكىنىپ قىر گۇلى،

جانارىممەن ءسۇيىپ ءبۇتىن الەمدى،

جارق ەتەرمىن ءبىر كۇنى!

 

– ءبىز ارقىلى وقىرماننىڭ ءبىل­گىسى كەلەتىنى ايتىستىڭ اقتانگەرى اقمارال­دىڭ جاعدايى قالاي؟ «جۇمىسسىز دەيدى، جۇدەپ جۇرگەن جوق پا ەكەن» – دەيدى جاناشىرلىق تانىتقان كوپ وقىرمان...

– جاعدايىڭ قالاي دەيمىسىز...

...جاي عانا ەمەس بۇل جولى،

جاناشىر جان بايقادىم،

كوپ سۇراعىن كوڭىلدىڭ،

كوزىڭە جيىپ سۇرادىڭ.

تۇسىنەمىن، جەل ءسوزدىڭ،

كىم ءبىلۋشى ەد تۇراعىن...

«اجەپتەۋىر قىزمەت ەدى،

كىمگە جاقپاي قالدىڭ ەكەن شىراعىم؟»

ءدال وسىلاي اتام دا،

قويادى كەيدە سۇراعىن.

– زامان سولاي، – دەيدى سوسىن،

ءبىر قيسايتىپ تۇماعىن.

– كەشىرشى اتا، شىندىقتىڭ،

شەكپەنىن كيگەن شىدامىم.

قايىرى بار مۇنىڭ دا،

قايىرىمدى اللا تاعالا،

جىبەرمەس بەكەر سىناعىن.

دارەجەسى دۇنيەگە تاۋەلدى،

دارمەنسىزدىڭ باسا المادىم قۇمارىن.

جۇرەگىمنىڭ تىنىشتىعى مەكەنىم،

قورىقپاڭىز، ودان بيىك تۇرامىن.

اللا بەرگەن ادال ريزىق نەسىبەم،

ولەڭ دەيتىن جارقىراپ تۇر شىراعىم.

التى الاشتىڭ اق باتاسى بويىما،

ابىرويدىڭ تاعىپ بەرگەن تۇمارىن.

تاق تۇگىلى، باتەڭكەمنىڭ باۋىن دا،

قۇدىرەتى كۇشتى اللادان سۇرادىم!!!

– ءسىزدى ۇعىنعىسى كەلەتىندەرگە نەگە سۋىقسىز؟ ىشكى ويدىڭ قاقپاسىن قۇلىپتاپ الىپ، سوڭعى كەزدە تىم توماعا-تۇيىق بوپ كەتپەدىڭىز بە؟ «قادىرلەي الماي باسىمدى، قورقاۋلار ەتتى اڭگۇدىك. اققان جاس تۇگىلى جاتقان تاس، سويلەيدى كەتسە جان ءبىتىپ» – دەگەنىڭىزدى وقىدىم. سودان تۇيگەن وي وسى... نە دەيسىز؟

– نە دەرىم بار ما....

تارقاتار ايتسام شەر ءىشىم،

ولەڭ بولسىن جاۋابىم،

تۇسىنە بىلەر ەل ءۇشىن.

جەڭىلگەندەرىم – جەڭىسىم!!!

....باسىنۋعا اينالعالى كوپ ءىسىڭ،

باسىن شۇلعىپ تۇرسا دەيسىڭ سەن ءۇشىن.

«شىلبىرىڭدى ۇستات» دەيدى قولىما،

شەڭبەرىنەن شىعارمايتىن ءورىسىڭ.

ءوز شىندىعىن جاسىراتىن سەندەگى،

وتىرىككە بەرە المايمىن كەلىسىم!

شاڭىن سۇرتە قويمايدى دەپ رەنجيدى،

بوساعادان تورگە وزعان كەبىسىڭ.

 

ساعان نەسىن وكپەلەيمىن بارىڭ عوي

ەرتەلى-كەش جازالايتىن ارىڭ عوي.

«قولدىڭ كىرى» قىزمەت قىمبات سەن ءۇشىن

قيسىق بىتكەن تۇزەلمەيدى تانىم-وي

ال مەن ءۇشىن ادام بولىپ قالۋ مەن،

اقىندىققا ادال بولۋ – ابىروي!!

- اقىندىق دەگەننەن شىعادى... ايتىستان كورىنبەگەن سوڭ ەل «اقمارال ايتىستى قويىپتى» دەپ ءجۇر. ايتىستان ەرتەرەك كەتتىم دەپ ويلامايسىز با؟

– قويىپ كەتتىڭ بە...

تالابىمدى تاسقا قايراپ تانىم دەگەن،

بۇل ولەڭدى انام ماعان «باعىڭ» دەگەن.

ولەڭ دەگەن ادەمى الەمىمدى،

سودان بەرى قورعاپ كەلەم ارىممەنەن.

قۇداي بەرگەن ولەڭدى قالاي قويام،

جاقسى كورىپ جازاتىن جانىممەنەن.

قويعان جوقپىن،

ولەڭىمە سىر اشىپ شاعىنۋدى،

وتكەن كۇننىڭ پاراعىن ساعىنۋدى.

قويعان جوقپىن تارقاتىپ وكپە، رەنىش،

ولەڭ جازىپ وكىنىشتەن ارىلۋدى.

 

وسى ولەڭ، كورسەتكەن قۇلاماۋدى،

وكسىپ- وكسىپ الىپ، بىراق جىلاماۋدى.

ءوز جولىمدى تابۋ ءۇشىن كۇرەستىرىپ،

وزگەلەردى ۇيرەتتى سىناماۋدى.

يا، سولاي...

قويىپ كەتتىم بىرەۋگە وكپەلەۋدى،

قويىپ كەتتىم، بىرەۋدى كىنالاۋدى.

 

قويىپ كەتتىم دۇنيە جيناعاندى،

ءوز ءوزىمدى بىرەۋ ءۇشىن قيناعاندى.

قويىپ كەتتىم وتىرىك كۇلە سالىپ،

كوڭىلى ءۇشىن دۇشپاندى سىيلاعاندى.

 

قويىپ كەتتىم جالعان نامىس ارەكەتتى،

مەنى بوسقا ول مىنەز دورەكى ەتتى.

قويىپ كەتتىم سىرىمدى شاشۋدى دا،

پايدالانىپ سونى دوس كەلەكە ەتتى.

 

قويىپ كەتتىم بىرەۋدى جازالاۋدى،

شورت كەسۋدى، بەرمەستەن سوزا داۋدى.

قويىپ كەتتىم وزدەرى ىزدەمەسە،

ءوزىم دەگەن دوستى دا مازالاۋدى.

ەل سۇراسا سىرىمدى باياندايمىن،

سابىر ەتىپ، بيىككە اياڭدايمىن.

ءبارىن قويا سالۋىم مۇمكىن، بىراق،

ولەڭ سەنى ەشقاشان قويا المايمىن.

– ساحنادا ۇزەڭگىلەس بولعان دوستا­رى­ڭىزبەن قارىم-قاتىناسىڭىز قالاي؟ حابارلاسىپ تۇراسىز با؟

– ءبىزدىڭ جارىس...

وزگەرەمە تاعدىرعا سىزىلعان ءىس،

ءومىر دەگەن وتكىنشى قىزىق جارىس.

ءوز وزىنە سۇيسىنگەن پەندەلەر كوپ،

تەك اينادان كورەتىن ءجۇزىن تانىس.

ەسەپ تۇگىل، ونبەس داۋ وسەگى جوق،

ولەڭ دەيتىن ونەگە ءبىزدىڭ جارىس.

 

شاپاعاتقا بولەنسە بۇكىل دەمىم.

قاناعاتپەن كوڭىلىم ءبۇتىن مەنىڭ.

جاراتۋشى يەنىڭ قۇدىرەتى،

وسى كۇنگە جەتكىزگەن، شۇكىر دەدىم.

دوسىما دوس، دۇنيە وزگەرسە دە،

وزگەرمەيتىن ومىرشەڭ پىكىردەمىن....

 

جۇرەگىمە اقىل ءدانىن ەگەمىن،

كۇندەستىكتىڭ كۇلىن كۇندە كومەمىن.

دوس تۇگىلى دۇشپانعا دا اق تىلەك،

ايتىپ تۇرىپ اقيدامەن جەڭەمىن.

 

سولاي دوسىم،

سىرىم، شىنىم ءبارى دە وسى اقتارار،

پەشەنەدە لاۋحى ماحفۋز تاقتا بار.

ءوزىڭ كورگەن، وزگەرمەگەن سالەمنەن،

سول باياعى، اقمارال!

 

– «سەن ماعان ءسۇيۋدى ۇيرەتتىڭ...» دەگەن ولەڭىڭىزگە جازىلعان ءان تالايدىڭ جۇرەك قىلىن شەرتتى. ال ءوزىڭىز كىمگە نە ۇيرەتتىڭىز؟ «اقمارالدىڭ شاكىرتى» دەيتىن ورەندەر بار ما ونەردە؟

– بۇل ولەڭگە كەلدىم قۇرمەت ىزەتپەن،

تابانىمنان تالاي رەت سىز وتكەن.

جارىلقاسىن داۋلەت اعام جاناشىر،

شيمايىمدى ەڭ العاشقى تۇزەتكەن.

مۇعالىمدەر تىيىم سالىپ جازۋعا،

ءتىپتى، بالا جۇرەگىمدى مۇز ەتكەن.

قايران مارقۇم تويتان انام ەدى عوي،

ولەڭىمدى سوزدەن قورعاپ كۇزەتكەن.

 

تۋما تالانت جارىپ شىعار كەمەردى،

ءبىرجان بايتۋ شاكىرتىم بار كەمەلدى.

بىزگە ءالى ۇيرەتۋمەن كەلەدى،

ءومىر دەيتىن ۇستازىمىز ولەڭدى.

 

ولەڭ-ءومىر، تارازىسىن تەڭدەپ كور،

بالكىم بىرەۋ ءتاتتى ەمەس كەرمەك دەر.

جۇرەگىنە ادامداردىڭ جول تاپسىن،

جۇرەگىمنەن شىققان جازۋ ورنەكتەر.

– بايقايمىن، ءجيى كۇرسىنەسىز. وكپە-نازدى ءبىر ساتكە ىسىرىپ، سەزىمنىڭ قىلىن شەرتسەك قالاي قارايسىز?

«اق قاعاز بەن سياسى كوك قالام بار،

كورگەنىمشە كوڭىل ىزدەپ الاڭدار.

جالعان دۇنيە، مىناۋ جارىق ومىردە،

ءسىزدى شەكسىز سۇيەتىن ءبىر ادام بار»، – دەيسىز. ول كىم دەگىم كەلىپ وتىر...

– كىم دەيمىسىڭ، كىم ەكەنىن بىلەمىن عوي،

مەن سونىمەن بىرگە ءومىر سۇرەمىن عوي.

جاراتۋشىم جاساپ بەرگەن جۇدىرىقتاي،

جاقسى كورە الاتىن جۇرەگىم عوي...

جۇرەگىم عوي...

ارادا بار بايلانىس ۇزبەيتۇعىن،

ايدىنىڭدى قايتەم قاتار

جۇزبەيتۇعىن.

جانارىمنىڭ ىشىنەن كورسەم دەپ ءبىر،

جۇرەگىم عوي... سىڭارىن ىزدەيتۇعىن.

 

سودان سۇرا سۇرايسىڭ نەسىن مەنەن،

جۇمباق جانسىڭ شەشۋى شەشىلمەگەن

جازعانىمدى شيمايلاپ تاستاپ ەدىم،

جۇرەگىم عوي...اتىڭدى وشىرمەگەن.

 

بۇل نە دەگەن ساعىنىش باسىلمايتىن،

بولا ما ەكەن عاشىقتىق وسىنداي شىن.

تاس قامالداي بەكىنىس سالعانىممەن،

جۇرەگىم عوي...ەشتەڭە جاسىرمايتىن.

 

ويانسام عوي ديدارىن كورىپ تاڭنان،

ەگىزىمدى ەلدەن جىراق سەرىك بولعان.

– جاقسى كورەم مەن سەنى دەگەن ەدى،

جۇرەگىم عوي ...سول سوزگە سەنىپ قالعان.

سابىرلىلىققا ۇندەيتىن يسلام ءدىنى پاراساتتى ءدىن. بايقايمىن، سوڭعى كەزدە ءسىز دە مەدەت بولار پايىمدى يسلام ىزدەرىنەن ىزدەپ جۇرگەندەيسىز. سەبەبى «كوندىكتىم اللا قۇدىرەتىڭە قۇلشىلىق ەتتىم، تىرمىسىپ ءجۇرىپ اربامدى سۇيرەپ، تىرشىلىك ەتتىم. ءسۇرىندىم تالاي دۇشپانىم شالىپ اياقتان، قۇلاعان سايىن ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قۇلشىنىپ كەتتىم»، – دەيسىز. بۇل جولداعى قۇلشىلىعىڭىز قانشالىقتى ەرىك-جىگەرگە تولى؟

– ءيا...

ادامنىڭ ءبارىن دوس كورىپ،

التىن ساراي سالعانمىن.

جاتتان ەمەس، جانىمدا

جۇرگەن جاننان الداندىم.

دالادا قالىپ دال بولىپ،

ءدارۋىش تالاي بولعانمىن.

سوسىن، باستاپ باسىنان،

باقىت دەيتىن بالشىقتان،

«شۇكىرلىك» دەيتىن شاتىردان،

شاڭىراق جاساپ العانمىن.

بوساعاسى ءۇيىمنىڭ،

شىدام، سابىر، توزىمنەن.

ءتورى – تىلەك، جايناماز،

بەرىلەر نيەت مازىرمەن.

قابىرعاسى – مەيىرىم،

جىلۋى جانعا سەزىلگەن.

وشاعى – ىستىق ماحاببات،

تۇتانار جالىن كوزىمنەن.

اق ساندىققا جيعان جۇك،

داۋلەتى تاسىپ ەزىلگەن.

داستارقانى قاناعات،

ىرىستىڭ وراپ بوزىمەن.

تىرشىلىگىم – قۇلشىلىق،

جاسىرار نە بار وزىڭنەن.

ەسىگىم اشىق ادالعا،

سىباعا جىلى سوزىمنەن.

نەسىن ايتا بەرەمىن،

كورسىنشى كەلىپ كوزىمەن...

– باسىڭىزدان جاۋلىعىڭىز تۇسپەي­دى. «ورانىپ الىپتى، ەڭسەسىن سونشا ءتۇسىرىپ، جاس قوي ءالى، باسىن كوتەرسىن دە...» دەپ سالەمدەمە ايتقان ءبىر اپاڭىز بار... بىرەۋ ەمەس-اۋ، وسى ويدا جۇرگەن اپالارىڭىز كوپ سياقتى. ولارعا نە دەر ەدىڭىز؟

– سەزەم...

مۇلدەم بəرىنەن بەيحابارسىز،

ارى كەتسە، ەل ايتقاندى ايتا الارسىز .

جاۋابىن دا كۇتپەستەن قايتا-قايتا،

كوپ ساۋالدى تەك ىشتەي قايتالارسىز....

 

جاس ادامنىڭ كورسەتپەسە زاڭدىلىعىن،

كىنəسى جوق اقمارالدىڭ جاۋلىعىنىڭ.

«ەڭسەسىن كوتەرسىن»، – دەپ ەسكەرتكەنىڭ،

ەسىمە كوپ جاعدايدى سالدى بۇگىن.

 

ەلدەن ەرەك كۇيىم ەمەس دارالانعان،

جانىم اۋلاق جۇرت ويلار جورامالدان.

ارىمنىڭ ادالدىعىن قورعاۋ ءۇشىن،

ورامالمەن وسىلاي وراپ العام.

 

مۇمكىن جانعا اينالعانمىن باسقا،

بىلەم،

جۇمباق بولىپ بارامىن دوسقا كىلەڭ.

ءبىر تال شاشىم سەكىلدى كورىنبەيتىن،

قۇپيامدى جاسىردىم اق شəلىمەن.

 

ادامدى ادام ار كەرەك سۇيمەگى ءۇشىن،

تۋرا جولدى تابۋ مەندىك كۇيدەگى سىن.

ۇيالتا دا المايدى ەشكىم مەنى،

ۇياتىمنىڭ كيمەشەك كيگەنى ءۇشىن.

 

ءبəرى توزار، وزگەرتەر ءتۇسىن، مەيلى،

تەك ورامال توزبايدى، كىشىرمەيدى.

ابىرويدىڭ امانات بۇل پەردەسى،

ەشقاشاندا ەڭسەمدى تۇسىرمەيدى!

– بارەكەلدى! ايتقىزباق بولعانىم دا وسى ەدى... ەڭسەڭىزدى ەشقاشان تۇسىرمەيتىن ابىرويدىڭ باسىڭىزداعى اماناتىن كىر شالماسىن! امان بولىڭىز!

– راحمەت! ءبىراز سىردى اقتاردىق...

بىزدەر وسى، اقىن دەيتىن ەلدەنبىز،

اش بولىپ تا، توق بولىپ تا كورگەنبىز.

قايرات دەيتىن قىلىش ويدى قۇشاقتاپ،

نامىس دەيتىن نايزاعايعا سەنگەنبىز.

ولەڭىمدى الماسا تەك بولدى دەپ،

كوگەن الساق ءبارىن جۇرتقا بەرگەنبىز.

جارامىزدى جالاپ جازىپ قاسقىرداي،

قايعىنى دا كۇلىپ تۇرىپ جەڭگەنبىز.

 

بىزدەر سولاي اقىن دەيتىن حالىقپىز،

جارق ەتەتىن قاراڭعىدا جارىقپىز.

بۇكىل ەلدى اۋزىمىزعا قاراتىپ،

ءبىر كۇيەۋگە جالتاقتايتىن عارىپپىز.

 

ءبىز باسقانىڭ تىڭدامايمىز ءامىرىن،

بىزدەر جايلى اڭىزداردىڭ ءبارى مۇڭ.

ءبىزدى سولاي باقىتتى ەتىپ جاراتتى،

«ولەڭ» دەيتىن ءومىر بەرىپ ءتاڭىرىم.

 

سۇحباتتاسقان جاميلا جايلاۋبەكقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار