26 قاراشا, 17:06 651 0 جاڭالىقتار "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

«ۇلى دالا حالىقتارىنىڭ قۇندىلىقتارى»

«ەل-شەجىرە» قوعامدىق قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن تۇركىستان قالاسىنداعى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى: ۇلتتىق تاريح ۋاقىتى» («ۇلى دالا حالىقتارىنىڭ قۇندىلىقتارى») عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسى وتكىزىلدى. اۋقىمدى ءىس-شارا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك-الەۋمەتتىك تاپسىرىسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلدى.

كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتى – ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ كونتەكستىندەگى جاھاندىق تاريحتاعى قازاق حالقىنىڭ ءرولىن تالقىلاۋ ءۇشىن الاڭ ۇيىمداستىرۋ، قازاق حالقىنىڭ تاريحي تامىرلارىن قاراستىرۋ، قازىرگى زاماننىڭ جاھاندىق ماسەلەلەرىن زەرتتەۋدە وتاندىق عالىمداردىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن انىقتاۋ.

اتالعان كونفەرەنتسياعا 170 ادام، سونىڭ ىشىندە تۇركى تىلدەس ەلدەردەن (تۇركيا، تاتارستان، قىرعىزستان، وزبەكستان جانە ت.ب.) شەتەلدىك ساراپشىلار قاتىستى. اتاپ ايتقاندا:

· گاتين مارات سالاۆاتوۆيچ – تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، قازان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح جانە قوعامتانۋ ءبىلىم بەرۋ كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى (تاتارستان);

· ميڭنەگۋلوۆ حاتيپ يۋسۋپوۆيچ – قازان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن پروفەسسورى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى (تاتارستان);

· مۋساەۆ سىرتباي – ي.اراباەۆ اتىنداعى قمۋ لينگۆيستيكا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور (قىرعىزستان);

· يۋلداشەۆ قازاقباي – تاشكەنت مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى، وزبەك ءتىلى مەن ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى، پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى (وزبەكستان);

· ۋتانوۆا سيردارەحون – وزبەكستان رەسپۋبليكاسى فانلار اكادەمياسى، وزبەك ءتىلى مەن ادەبيەتى جانە فولكلورى ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور (وزبەكستان);

· نازاروۆ ناسريددين اتاكۋلوۆيچ – تاشكەنت ساۋلەت-قۇرىلىس ينستيتۋتى، فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور (وزبەكستان);

· باحادىروۆا سارىگۋل – وزبەكستان عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ قاراقالپاقستان ءبولىمى عىلىمي قىزمەتكەرى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور (قاراقالپاقستان).

· يسلام جەمەنەي – «تۇران-يران» عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور.

· ءشامشى باۋىرجان – م.وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى، گۋمانيتارلىق عىلىمدار ماگيسترى، اعا وقىتۋشى.

كونفەرەنتسياعا سونىمەن قاتار قر اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ۇيلەستىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى تولەكوۆ ەلدار مىرزابەكۇلى، تۇركىستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساكەن امانگەلدىۇلى قالقامانوۆ قاتىستى.

كونفەرەنتسيانى قۇتتىقتاۋ سوزىمەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قۇلبەك ەرگوبەك اشتى. ودان كەيىنگى ءسوز كەزەگى قر اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ۇيلەستىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ە.م. تولەكوۆكە، تۇركىستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى س.ا. قالقامانوۆقا بەرىلدى.

كونفەرەنتسيانىڭ ءبىرىنشى كۇنى پلەنارلىق جانە سەكتسيالىق وتىرىستار وتكىزىلدى. كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارار قابىلدانىپ، عالىمدار مەن ساراپشىلار ءوز ويلارىن ءبىلدىردى.

اتاپ ايتقاندا، ۇتىمدى ۇسىنىستاردىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن ءتىزىپ وتەيىك:

1) تۇرىك الەمىندەگى ورتاق قۇندىلىقتاردىڭ قايتا قالىپتاسۋى مەن باياندىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الىپپە (الفاۆيت) بىرلىگىن قايتا قاراۋ ۇسىنىلدى، (مىسالى: وزبەكستان، قىرعىزستان، قازاقستان جەكە الىپپەلەرىن دايىنداۋدا. اركىمنىڭ جەكە الىپپەسى ءار ەلدىڭ قيىندىقتارىن تۋىنداتادى. بۇل بولاشاقتا تۇرىك الەمىندەگى ينتەگراتسيالىق پروتسەسىنە كەرى اسەرىن بەرەدى، بىرلىك بولمايدى.

2) تۇرىك حالىقتارى مەن مەملەكەتتەرىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋ جانە وقىتۋدىڭ ورتاق ادىستەمەسىن قالىپتاستىرۋ.

3) قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان زاماناۋي تۇركىتانۋ جانە عىلىمي-مەتودولوگيالىق زەرتتەۋدىڭ پلاتفورماسى رەتىندە عىلىمي جۋرنال شىعارۋ (SCOPUS جانە ت.ب. جوعارى يندەكستى جۋرنالدار).

4) تۇركى حالىقتارىنا ورتاق تاريحي ۇلى ەسىمدەردى ۇلىلاۋ، ناسيحاتتاۋدىڭ ورتالىقتاندىرىلعان جۇيەسىن قۇرۋ (مىسالى، اباي، ءال-فارابي، بەرۋني).

5) كەلەشەكتە تۇركىتانۋ باعىتىنداعى ورتاق تەرميندەرىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى.

6) تۇركولوگياعا ەڭبەگى سىڭگەن عالىم تۇلعالاردىڭ مۇراسى مەن تاجىريبەسىن ناسيحاتتا ماقساتىندا ارنايى وقۋ كەشەنىن قالىپتاستۋ (مىسالى، اباي وقۋلارى، شاكارىم وقۋلارى جانە ت.ب.).

سوڭعى جاڭالىقتار