14 قاراشا, 11:33 514 0 ادەبيەت Túrkistan Gazeti

بۇگىنگى وقىرمان كىتاپتى تالعاپ وقيدى

مەلومان دۇكەندەر جەلىسى سايتى ەڭ كوپ ساتىلعان ۇزدىك 30 كىتاپتىڭ ءتىزىمىن جاريالاپتى. نەگىزىنەن شەتەل ادەبيەتىنەن قۇرالعان بەستسەللەردىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ءۇش اۆتوردىڭ عانا كىتابىن كوزىمىز شالدى. ولار: شان ساپاروۆتىڭ «بانديتسكايا الما-اتا. راسسۆەت» قىلمىستىق رومانى، بەرىك ابدىعاليۇلىنىڭ قازاق جانە ورىس تىلىندەگى «الاشوردا اسكەرى. ۆويسكو الاش-وردى» ەڭبەگى مەن ەلجاس ەرتايۇلىنىڭ «بالانى جازاسىز تاربيەلە» كىتابى.

ستاتيستيكا نە دەيدى؟

جىل سايىن يۋنەسكو ەڭ كوپ كىتاپ وقى­عان ەلدىڭ قالاسىن انىقتايدى. مىسالى، 2018 جىلى گرەكيانىڭ افينى قالاسى، 2017 جىلى گۆينەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ كو­ناكري قالاسى تاڭدالسا، 2016 جىلى پو­لشانىڭ ۆروتسلاۆ قالاسى تانىلدى، ال 2015 جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ ينچحون قا­لاسى «كىتاپتى ەڭ كوپ وقىعان قالا» اتان­عان.

Picodi.com كومپانياسى بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەۋروپا، ازيا، سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك امەريكا، افريكا  جانە اۆستراليا ەلدەرىنەن 7 800 ادام­عا ساۋالناما جۇرگىزگەن بولاتىن. زەرت­تەۋ بارىسىندا Picodi.com پلاتفورما­سىنىڭ الەمنىڭ 41 ەلىندەگى كىتاپ ونىمدەرىنىڭ نارىعى تۋرالى ىشكى ستاتيستيكاسى دا قولدانىلعان.

Picodi.com كومپانياسىنىڭ ساۋالناماسىنا قاتىسقان قازاقستاندىقتاردىڭ 67 پايىزى كىتاپ ساتىپ الاتىندىقتارىن ايتقان. تۇراقتى تۇردە كىتاپحاناعا بارۋشىلار 13 پايىز بولسا، كىتاپتى دوستارىنان سۇراپ الىپ وقيتىنداردىڭ ۇلەسى 5 پايىز ەكەن. ال 21 پايىز ادام كىتاپتى كوپ وقىمايتىندىقتارىن جانە كىتاپقا قىزىعۋشىلىقتارىنىڭ جوق ەكەندىگىن ايتىپتى. جالپى ستاتيستيكا ناتيجەسى جامان ەمەس: ەرلەردىڭ 67 پايىزى، ايەلدەردىڭ 77 پايىزى سوڭعى ءبىر جىلدا كەم دەگەندە ءبىر كىتاپ ساتىپ العاندارىن ايتقان. ستاتيستيكا كورسەتكەندەي، ەلىمىزدە ەرلەرگە قاراعاندا ايەلدەر كوبىرەك كىتاپ وقيدى ەكەن.

ساۋالناماعا قاتىسۋشىلار اراسىندا اۋديوكىتاپ تىڭداۋشىلاردىڭ ۇلەسى 3 پايىز عانا ەكەن. بۇل ەلىمىزدە باسپا كىتاپتارعا سۇرانىس ءالى جوعارى ەكەندىگىن كورسەتەدى:  80 پايىز ادام كىتاپتى ينتەرنەت-دۇكەننەن، ال 63 پايىزى كىتاپ دۇكەندەرىنەن ساتىپ الادى. ياعني، ەلىمىزدە كىتاپتاردى جەتكىزۋ قىزمەتى ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر دەگەن ءسوز.

قازاقستاندىقتار كوبىنەسە ءوز قالاۋلارى بويىنشا كىتاپ وقيدى (قاتىسۋشىلاردىڭ 86 پايىزى ءدال وسى نۇسقانى تاڭداعان), ال 5 پايىز وقىرمان ادەبي سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى بولعان كىتاپتاردى وقيدى، وقىرمانداردىڭ 17 پايىزى تانىستارىنىڭ كەڭەسىمەن نەمەسە شىعارما ەكرانعا شىققاننان كەيىن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وقيدى ەكەن. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 29 پايىزى بلوگەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى شولۋلارىن قاراپ كىتاپ ساتىپ الاتىنىن، 71 پايىزى دۇكەندەگى جەڭىلدىكتەردى پايدالاناتىنىن ايتقان.

سۇرانىسقا يە جانرلار

كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعى كوركەم ادەبيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىق ءالى ساقتالعان ەكەن، ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردان وقىرماندارىمىزدىڭ 83 پايىزى كوركەم ادەبيەتتى وقىعاندى قولاي كورەتىنىن ايتىپتى. سونىمەن قاتار عىلىمي جانە عىلىمي-كوپشىلىك ادەبيەتكە سۇرانىس ارتقان. دەرەكتى پروزا مەن ەستەلىك كىتاپتارعا قىزىعۋشىلار سانى وتە از ەكەن.

زاماناۋي روماندار، كلاسسيكالىق ادەبيەت، دەتەكتيۆتەر، تاريحي پروزالار مەن شىتىرمان وقيعالار – وقىرمانداردىڭ ەڭ كوپ ساتىپ الىپ وقيتىن جانرى بولىپ شىقتى. ۇزدىك بەستىكتەن پوەزيا جانرىن كورە المادىق.

جالپى العاندا، ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 91 پايىزى قازىرگى باس-
پا ونىمدەرىنە وڭ باعا بەرەتىنىن ايتقان.

كىتاپ وقۋشىلار بارلىق كەزدە دە تابىلادى، بىراق وقىرمانداردىڭ سانى الەم بويىنشا ازايعانى انىق. بۇگىنگى ادامداردىڭ باستى ماسەلەسى – بوس ۋاقىتتارى از جانە بوس ۋاقىتى بولعان كۇننىڭ وزىندە ونى كىتاپ وقۋعا ارنامايتىندىقتارىندا بولىپ وتىر. سوڭعى بەسجىلدىقتا ەلىمىزدە وتاندىق كوۋچ، پسيحولوگتاردىڭ كىتاپتارى ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. تۇلعالىق دامۋعا ارنالعان قازاق تىلىندەگى كىتاپتار دا كوپ تارالىممەن شىعىپ جاتىر. بىرىنشىدەن، سول اۆتورلار بۇگىنگى قازاق وقىرماندارىنا نە قاجەت ەكەنىن ءبىلىپ وتىر. ەكىنشىدەن، شىعارعان ءونىمدى قالاي وقىرمانعا جەتكىزۋدى مەڭگەرگەن. مىسالى، ءسىز اۆتوردىڭ 500-1000 دانا كىتابىن ساتىپ الىپ، ءبارىن ساتساڭىز قوسىمشا سىيلىقتار، باعالى تەحنيكالىق زاتتار، شەتەلگە جولداما نەمەسە قوماقتى قارجىعا يە بولاسىز. مىسالى، كاسىپكەر، رەستوراتور  قۋانىش شونبايدىڭ تۇلعانى جانە بيزنەستى دامىتۋعا قاتىستى «ەكىنشى بولما» كىتابى 145 مىڭ دانامەن تارالىپ بەستسەللەرگە اينالدى. بۇل – وقىرمان سۇرانىسىنىڭ دۇرىس زەرتتەلىپ، مەنەدجمەنت جانە ماركەتينگ ساياساتىنىڭ وڭ جولعا قويىلعاندىعىنىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك.

 

مارفۋعا شاپيان، جۋرناليست-بلوگەر:

– الەمدە  130 ميلليونعا جۋىق كىتاپ بار. ونىڭ ءبارىن تۇرماق، ءبىر شيرەگىن وقۋعا ادامنىڭ عۇمىرى جەتپەيدى. ال قىزىقتى كىتاپتار وتە كوپ. ۋاقىتىن جۇمىسقا ارنايتىن جانداردىڭ ءوزىن دامىتۋعا ۋاقىتى از كەلەدى. ال ولار كىتاپتى كو­بىرەك وقىعىسى كەلەدى، بىراق ۋاقىت تاپشى نەمەسە ساتىپ الۋعا اقشاسى جەتە بەرمەيدى. نە ىستەۋ كەرەك؟ ونىڭ شەشىمى – سامماري ءادىسى.

سامماري – كولەمدى ەڭبەكتىڭ قىسقاشا مازمۇنى، 500 بەتتىك كىتاپتىڭ 20 بەتكە سىيعان سىعىندىسى. بۇل – بىرەۋدىڭ ويدان شىعارعان دۇنيەسى ەمەس، كىتاپتا بار اقپاراتتى قىسقارتىپ بەرۋ. الەمدە كوپتەگەن ادامدار كىتاپتىڭ ءوزىن وقىماي، ءسامماريىن وقىپ ۋاقىتى مەن اقشاسىن ۇنەمدەيدى ءارى قاجەتتى اقپارات الادى. ال بىزگە كەرەگى دە وسى ەمەس پە؟ بىردەن ايتايىن، سامماري كوركەم ادەبيەتكە جاتپايدى. كوركەم ادەبيەتتى ادام جان دۇنيەسىن رۋحاني ازىقتاندىرۋ، دەم الۋ، وي-ءورىسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن وقيدى. سامماري كوبىنەسە نون-فيكشن، پسيحولوگيالىق، بيزنەس، جەكە تۇلعالىق دامۋ كىتاپتارىنا جاسالادى.⠀

مىسالى، بەستسەللەرگە اينالعان حەل ەلرودتىڭ «ماگيا ۋترا» كىتابىن وقىعاندا قايتالاۋدىڭ كوپتىگىنەن كوزىم ءسۇرىندى. ىشىندەگى پايدالى اقپارات ءبىر بولىمگە-اق سىيىپ كەتەر ەدى. بىراق ونى ابدەن ساعىزشا سوزعان. وسىنى سامماري ادىسىمەن 20 بەتكە سىيدىرىپ، قازاق وقىرماندارىنا ۇسىنسا، قانداي جاقسى بولار ەدى دەگەن وي بولدى. اقىرى نە كەرەك، جازىپ كوردىم. 200 بەتتىك كىتاپتاعى ەڭ كەرەكتى مالىمەت 16 بەتكە سىيىپ كەتتى. ⠀

مەنىڭ بايقاعانىم، سامماريگە سۇرانىس وتە جوعارى. ويتكەنى ادامداردىڭ بارلىعى كىتاپ وقۋدى ادەتكە اينالدىرماعان. بىراق اقپارات العىسى كەلەدى. سوندىقتان كىتاپتىڭ ءسامماريىن وقۋ ارقىلى قاجەت اقپاراتتى الادى. جوعارىدا ايتقانىمداي، سامماري كوركەم ادەبيەتكە جاتپايدى. تانىمدىق، پسيحولوگيالىق، اقپاراتتىق كىتاپتارعا جاسالادى. بىزدە وسىعان دەيىن ەلەكتروندى 2000-عا جۋىق سامماري ءوتتى. ال جاقىندا ءبىز وسىعان دەيىن جاسالعان 5 ءسامماريدى ءبىر جيناققا توپتاپ، كىتاپ ەتىپ شىعارىپ جاتىرمىز. ونى دا سۇراۋشىلار كوپ.

سامماري ارقىلى كىتاپ وقيتىنداردى كوبەيتەمىز دەپ ويلايمىن. ويتكەنى قىسقا اقپاراتقا ادام تويماي، كەيىن تولىق نۇسقاسىن وقىعىسى كەلىپ، قىزىعۋشىلىعى ارتادى.

ارايلىم جولداسبەكقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار