25 قازان, 14:25 473 0 تەحنولوگيالار "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

اۋىل شارۋاشىلىعىن قالاي دامىتامىز؟

بۇگىنگى كۇنى قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ الدىنا قويىلعان مىندەت كوپ. سونىڭ ءبىرىاۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن تۇراقتى دامىتۋ, الەمدىك نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى جانە ەكسپورتقا باعىتتالعان ونىمدەر ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ, ەلدىڭ ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە 2022 جىلعا دەيىن وسى سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2,5 ەسە ارتتىرۋ.

ەلىمىزدە اۋىلشارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن تابيعي، ادام رەسۋرستارى جەتكىلىكتى. قازاقستانداعى جەرلەردىڭ جالپى اۋماعى 272 ملن گەكتار، ونىڭ 215 ملن گەكتارى – اۋىلشارۋاشىلىق القاپتارى. بۇل الەمدىك رەسۋرستاردىڭ 4 پايىزىن قۇرايدى. سوڭعى 10 جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءوندىرىس كولەمى شامامەن 4 ەسەگە ءوستى. بۇگىندە اوك جالپى ءونىمى 4,5 ترلن تەڭگەگە جەتتى نەمەسە ەلدىڭ ءجىو-دەگى ۇلەسى – 7,8 پايىزدى قۇرايدى.

رەسپۋبليكا الەمدەگى ءىرى استىق ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ وندىعىنا كىرەدى. جالپى قازاقستاندىق استىق ەكسپورتىنىڭ گەوگرافياسى 70 ەلدى قامتيدى، ال ۇن ەكسپورتى بويىنشا – الەمدەگى جەتەكشى ورىن­دارعا يە. بيىل جينالعان استىقتىڭ جالپى كولەمى 19 ملن توننا بولادى دەپ جوسپارلانۋدا.

اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىن ءارتاراپتاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا سوڭعى جىلدارى استىق داقىلدارىنىڭ ەگىستىك القاپتارى قىسقارىپ، مايلى، مال ازىعى داقىلداردىڭ، كوكونىستەردىڭ جانە قانت قىزىلشاسى القاپتارىنىڭ كولەمى ارتۋدا. اتاپ ايتقاندا ەگىستىك القاپتارى مىنا كولەمدە: مايلى داقىلدار – 3,0 ملن گەكتار، مال-ازىقتىق داقىلدار – 4,5 ملن گەكتار، قانت قىزىلشاسى – 16 ەسەگە، كوكونىس-باقشا داقىلدارى مەن كارتوپ – 420 مىڭ گەكتار، جەمىس-جيدەكتىڭ القاپتارى 45 مىڭ گەكتارعا ءوستى. سوڭعى 5 جىلدا مال ازىقتىق داقىلداردىڭ ەگىستىك كولەمىنىڭ ارتۋى ەت ءوندىرىسىن 20,5 پايىز، ءسۇت ءوندىرىسىن 13,7 پايىزعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. دەگەنمەن، قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنى، ءالى دە بولسا، ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دوتاتسيالاناتىن سالالارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.

قر اشم دەرەكتەرىنە ساي، رەسپۋبليكا وزىندىك اۋىلشارۋاشىلىق كەيبىر ءونىم تۇرلەرىمەن 60 پايىزدى قامتاماسىز ەتەدى، قالعان سۇرانىس يمپورت (40 پايىز) ەسەبىنەن ورىندالۋدا. ونىمدەردىڭ يمپورتىندا ەڭ جوعارى ۇلەس سالماق ىرىمشىكتەر مەن سۇزبەگە (51 پايىز), سارى مايعا (36,4 پايىز), شۇجىق ونىمدەرىنە (46 پايىز), ەت جانە ەتتى-وسىمدىك كونسەرۆىلەرىنە (40 پايىز) تيەسىلى. ىشكى تۇتىنۋدا قۇراق قانتىنىڭ يمپورتى – 55 پايىز، ال دايىن قانتتىڭ ۇلەسى – 42 پايىز. بۇل جەردە قولدانىستاعى قانت زاۋىتتارىنىڭ وندىرىستىك قۋاتتارى 37 پايىزىنا جۇكتەلگەن. سونىمەن قاتار، رەسپۋبليكادا كوكونىس كونسەرۆىلەرى دە يمپورتتالادى. ولاردىڭ ۇلەسى – 84 پايىز. مەملەكەتتىك قولداۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالارعا قاراماستان، جالپى ءوندىرىس كولەمىندەگى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وڭدەۋدىڭ ۇلەسى تومەن بولۋدا. ماسەلەن، جالپى ءوندىرىستىڭ 24 پايىزى – ەت وڭدەۋ، 30 پايىزى – ءسۇت وڭدەۋ، 7 پايىزى – جەمىستەردى وڭدەۋ وندىرىستەرى قۇرايدى. قازىرگى تاڭدا كوكونىستەر مەن جەمىستەردى وڭدەيتىن زاۋىتتار تەك 27 پايىزىنا جۇكتەلگەن. سوندىقتان قر پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستانىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا «ءونىم وڭدەيتىن كاسىپورىندار الەۋەتىنىڭ 40 پايىزىن عانا پايدالانىپ وتىرعانى» تۋرالى اتاپ ءوتتى.

قازىرگى تاڭدا ءىس جۇزىندە تاۋار وندىرۋشىلەر بىرنەشە سەبەپتەرگە بايلانىستى الەۋەتتى نارىققا قول جەتكىزە الماي وتىر. وندىرۋشىلەر مەن ساتىپ الۋشىلار اراسىنداعى سەنىمسىزدىك پەن تۇراقسىز قاتىناستار، نارىق پەن قارجىلىق رەسۋرستار تۋرالى سەنىمدى اقپاراتتىڭ بولماۋى، ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە از كولەمدە ءونىم وندىرەتىن شارۋاشىلىقتاردىڭ كوپتىگى جانە ۇساقتىعى باستى سەبەپ. سوندىقتان ءونىم باعاسىنىڭ 70-75 پايىزىن يەلەنەتىن دەلدالدارعا قارسى تۇرۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت. دامىعان ەلدەردەگىدەي دەلدالدار ءونىمنىڭ قۇنىنان 25-30 پايىزىن عانا يەلەنۋى كەرەك. دەلدالسىز ونىمدەردى ساتۋ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدەرىن وڭدەيتىن كاسىپورىنداردىڭ جۇكتەمەسىن 1,3 ەسەگە ارتتىرادى. ال ساتۋ قۇنى دەلدالدىق تىزبەكتىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى 15-20 پايىزعا تومەندەيدى.

وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ قوسىمشا قۇنىن ارتتىرۋ ءۇشىن وندىرىستەن تۇتىنۋشىعا دەيىنگى بۇكىل تىزبەكتى قايتا قاراۋ قاجەت. عىلىمعا باستى ءرول بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قازىرگى زامانعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارمەن ناشار قامتاماسىز ەتىلگەنىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. رەسپۋبليكا بويىنشا 2017 جىلى عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدىڭ كولەمى تۇتاستاي العاندا 68,8 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ول – جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ 0,13 پايىزى عانا. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىق عىلىمدارىنا 6,5 ملرد تەڭگە بولىنگەن. 2017 جىلى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 8,7 ترلن تەڭگە بولسا، سونىڭ ىشىندە 348,5 ملرد تەڭگە نەمەسە 4 پايىزى اۋىل شارۋاشىلىعىنا باعىتتالدى.

وسى تۇرعىدا اۋىل شارۋاشىلىعىندا ۇساق اگروقۇرلىمداردىڭ كوپتىگى، اتاپ ايتقاندا، ءۇي شارۋاشىلىقتارىنىڭ ۇلەسىنە مال شارۋاشىلىق ءونىمنىڭ 68 پايىزى تيەسىلى ەكەندىگىن ەسكەرەتىن بولساق، مال شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ تومەن تاۋارلىعى ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت. اوك دامۋىن اۋىلشارۋاشىلىق جانە تراكتورلىق ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ دامۋى دا تەجەۋدە. قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ەسەپتەۋىنشە، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ماتەريالدى-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ، مالشارۋاشىلىق فەرمالاردى، قايتا وڭدەۋشى جانە اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمدى ساقتايتىن كا­سىپ­ورىنداردى سالۋ جانە باسقا دا ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ ءۇشىن جاقىن جىلداردا 13 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا قاجەت بولادى، بۇل 2017 جىلداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمىنىڭ قۇنىنان 18 پايىزعا ارتىق.

مەملەكەتتىك قولداۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى، ياعني اۋىل شارۋاشىلىعىن تىكەلەي قولداۋ دەڭگەيى (دسۇ سارى سەبەت ولشەمى بويىنشا) بەلورۋسسيادا جالپى ءونىمنىڭ قۇنىنا شاققاندا 10,9 پايىز، رەسەيدە 4,7 پايىز بولسا، قازاقستاندا 4,4 پايىزدى قۇرايدى. ال دسۇ كەلىسىمى بويىنشا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ شەكتى دەڭگەيى 8,5 پايىز بولۋى قاجەت. بۇدان كەلەسىدەي قورىتىندى جاساۋعا بولادى: اوك الەۋەتىن ءتيىمدى جانە تولىق پايدالانۋ ءۇشىن وسى جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى شەشۋدە كەشەندى ىقپال كەرەك.

مال شارۋاشىلىعىنداعى ەت جانە ءسۇت ءوندىرىسى، قۇس، شوشقا شارۋاشىلىقتارى، سۋعارمالى جەرلەردى دامىتۋ، قارقىندى باقشا شارۋاشىلىعى مەن قانت ءوندىرۋ سالاسى اوك-ءتىڭ باسىم باعىتتارى بولىپ تابىلادى. وتباسىلىق فەرمالار قۇرۋ ەسەبىنەن فەرمەرلەردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. تەك ەت وندىرۋمەن اينالىساتىن مال شارۋاشىلىعىندا الداعى 10 جىلدا 80 مىڭ وتباسىلىق فەرما قۇرىلۋى جوسپارلانۋدا. ال بۇل 500 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى، 100 ملن گەكتار جايىلىم الەۋەتىن پايدالانۋ جانە ەت ءوندىرىسىن كوبەيتۋگە كوزدەلگەن.

اۋىل شارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ كولەمىن جوعارىلاتۋ ماقساتىندا «سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 2030 جىلعا قاراي 3 ميلليون گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ» جوسپارلاندى. سۋارمالى جەرلەردى ءتيىم­دى پايدالانۋ شولەيتتەنىپ بارا جاتقان قازاقستان ءۇشىن وتە وزەكتى ماسەلە. رەسپۋبليكاداعى نەگىزگى سۋ ارتەريالارى بولىپ سانالاتىن ەرتىس پەن ىلە وزەندەرى كورشى جاتقان الپاۋىت قىتاي ەلىنەن باستاۋ السا، وڭتۇستىگىمىزدەگى سىرداريا، شۋ، تالاس وزەندەرى قىرعىز جانە وزبەك ەلىنە تاۋەلدى، ال باتىس وڭىرىندەگى اقجايىعىمىز رەسەيگە بايلانىستى بولىپ وتىر. سەبەبى ەلىمىزدەگى سۋ قورىنىڭ 40 پايىزدان استامى شەكارالاس ەلدەردىڭ اۋماعىندا قالىپتاسىپ، سۋ ارتەريالارى ارقىلى اعىپ كەلە­تىن­دىكتەن، عالامدىق كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن شارۋاشىلىق ءىس-ارەكەتتىڭ قارقىندى دامۋ بارىسىندا سۋ يەلەرى ءوز تاراپتارىنان جىبەرەتىن سۋ كولەمىن ازايتپاسىنا سەنىم جوق.

تىرشىلىك كوزى – سۋ ماسەلەسىن زەرتتەۋمەن اينالىسۋشى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا، قازىرگى كەزدە سۋ رەسۋرستارىنا بايلانىستى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – حالىق­ارالىق سۋ اعىسىن پايدالانۋدى رەت­تەۋ. سەبەبى، ايماقتىق جانە عالامدىق گيدرولوگيالىق تسيكلدەردى قۇرايتىن وزەن جۇيەلەرىنىڭ شەكاراسى بولمايدى: الەمدە 261 سۋ الابى – حالىقارالىق بولىپ سانالادى. ولار جەر بەتىنىڭ 45 پايىزىن الىپ جاتىر. سوڭعى 50 جىل ىشىندە حالىقارالىق الاپتاردا سۋ پروبلەمالارىنان تۋىن­داعان 500-دەن اسا قاقتىعىس جاعدايلارى قالىپتاسىپ، كەيبىر جەرلەردە اسكەري ءىس-قيمىلدارعا دەيىن بارۋىنا ءماجبۇر ەتتى.

حالىقارالىق سۋ ءبولىسۋ كەلىسىمى بويىنشا، كەز كەلگەن مەملەكەت ءوزىنىڭ اۋماعىنان وتەتىن جاڭعىرمالى سۋ رەسۋرستارىنان ءوز ۇلەسىن الۋعا قاۋقارلى. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا، 21 عاسىرداعى ەڭ كوكەيتەستى قيىندىقتاردىڭ بiرiنە اينالاتىن سۋ ماسەلەسi قارۋلى قاقتىعىستارعا سەبەپ بولۋى مۇمكiن دەگەن بولجام ايتادى. ياعني، 2050 جىلعا قاراي جەر شارىنداعى حالىقتاردىڭ شامامەن 70 پايىزى تازا اۋىز سۋ تاپشىلىعىنىڭ زاردابىن تارتۋى مۇمكىن.

قازاقستان ءوز تاراپىنان بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ءتۇرلى شارالاردى ىسكە اسىرىپ جاتقانى بەلگىلى. اتاپ ايتاتىن بولساق، «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا قاراستىرىلعان ءتورتىنشى سىن-قاتەر سۋدىڭ تاپشىلىعى بولدى، ياعني العا قويىلعان مىندەتتەرگە سايكەس 2050 جىلعا قاراي سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشىلۋى ءتيىس. ۇكىمەتكە ءبىرىنشى كەزەڭدە 2020 جىلعا قاراي تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ، 2040 جىلعا قاراي سۋارۋ ماسەلەسىن شەشەتىن ۇزاقمەرزىمدى باعدارلاما جاساۋ تاپسىرىلعان بولاتىن. ياعني، وسى ورايدا رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك «اقبۇلاق» سالالىق باعدارلاماسى، «وڭىرلەردى دامىتۋ – 2020» باعدارلاماسى، 2001-2030 جىلدارعا ارنالعان «اۋىز سۋ» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى ارقىلى بۇل ماسەلە ءتۇيىنى بىرتىندەپ شەشىلىپ كەلەدى.

قازاقستاننىڭ اوك-نە ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى تارتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. ماسەلەن، سولتۇستىك قازاقستان وب­لىسىندا «CLASS» نەمىس كومپانياسىمەن بىرلەسە قۋاتتىلىعى جىلىنا 200 بىرلىككە دەيىن جەتەتىن كومبايندار مەن تراكتورلاردى قۇراستىراتىن جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.

وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتى دا باسىمدىققا اينالدى. بيىل سيىر ەتى،  راپس كۇنجاراسى جانە جوڭىشقانى وتكىزۋ ءۇشىن قحر نارىعى اشىلدى. يرانعا سيىر ەتى جانە تاۋىق جۇمىرتقالارىن جەتكىزۋ بويىنشا كەدەرگىلەردى جويۋعا قول جەتكىزىلدى. يزرايل، كۋۆەيت، مالايزيا، جاپونيا، وڭ­تۇستىك كورەيا، ەۋروپالىق وداق ەلدە­رى­نىڭ نارىعىندا قازاقستاندىق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەردى وتكىزۋ ماقساتىندا ۆەتەريناريالىق جانە فيتوسانيتاريالىق قىزمەتتەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە.

2021 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇمىسپەن قامتىلعان ءبىر ادامعا شاققاندا ەڭبەك ونىمدىلىگى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 38 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اۋىل كاسىپكەرلەرىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ارتتىرۋ، اتاپ ايتقاندا، قولدانىستاعى جانە جاڭا قارجى قۇرالدارىن جەتىلدىرۋ بويىنشا شارالار جوسپارلانعان.

اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جولىمەن سۋبسيديالار الۋ راسىمدەرى بارىنشا جەڭىلدەتىلدى، سونىمەن قاتار ءتيىمسىز تۇرلەرى قىسقاردى. ساقتاندىرۋ ماسەلەلەرى تولىق قايتا قارالدى. مىندەتتى ساقتاندىرۋدان ەرىكتى ساقتاندىرۋعا، ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن سۋبسيديالاۋدان ساقتاندىرۋ سىياقىلارىن سۋبسيديالاۋعا كوشۋ جوسپارلانۋدا. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىن ەنگىزۋ سالانىڭ نەسيەگە قابىلەتتىلىگىن جوعارىلاتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىن ارى قاراي نەسيەلەۋ ءۇشىن نەسيەلىك سەرىكتەستىكتەردىڭ بيۋدجەتتەن تىس قارجىنى تارتۋعا باعىتتالعان جۇمىسى قايتا قارالادى. ناتيجەسىندە بولاشاقتا ولار قازىرگى كەزدەگىدەي بيۋدجەتكە تاۋەلدى بولمايدى. سۋبسيديالاۋعا جاسالعان تالداۋ تاۋارلى-سپەتسيفيكالىق سۋبسيديالاردىڭ ءتيىمسىز بولعانىن كورسەتتى. اتاپ ايتقاندا، وسىعان دەيىن ەگىستىك القابىنىڭ كولەمىنە قاراي سۋبسيديا العان تاۋاروندىرۋشىلەر تۇسىمدىلىكتى ارتتىرۋ، جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە قارجىنى ۇنەمدەۋ ويلاستىرىلماعان. ۆەدوموستۆوارالىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى كەيدە ەگىستىك جەرلەردىڭ بار-جوعىن ناقتى تەكسەرمەستەن، گەكتارلىق سۋبسيديالاۋ تۋرالى شەشىمدەر قابىلداعان جايتتار دا ورىن العان بولاتىن.

قر اشم دەرەكتەرىنە سايكەس قازاقستانداعى اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋدىڭ جىلدىق كولەمى وسى سالانىڭ جالپى ءونىمىنىڭ 4-5 پايىزىن قۇرايدى، بۇل قالىپتى دەڭگەيدەن 4,1 پايىزعا تومەن. ال اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋ دەڭگەيى جالپى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ قۇنىنا شاققاندا شۆەيتساريادا – 79 پايىز، جاپونيادا – 74 پايىز، نورۆەگيا مەن يسلانديادا – 72 پايىز، ەۋرووداق ەلدەرىندە – 46 پايىز، تۇركيادا – 31 پايىز، پولشادا -25 پايىز، كانادادا – 23 پايىز، اقش-تا – 15 پايىز، ۆەنگريادا – 14 پايىز، مەكسيكادا – 13 پايىز، چەحيادا – 12 پايىز، اۆستريادا – 9 پايىز، ورتاشا العاندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىندا – 38 پايىزدى قۇرايدى.

قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋدا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەركىن ساۋداسىنا ىقپال ەتۋ ماقساتىندا اۆستراليانىڭ كەرنس قالاسىندا 1986 جىلى قۇرىلعان كەرن اسسوتسياتسياسىنا كىرەتىن ەلدەردىڭ تاجىريبەسى قولدانىلادى. قازىرگى تاڭدا بۇل توپقا جاڭا زەلانديا، اۆستراليا، برازيليا، ارگەنتينا، ۋرۋگۆاي، كانادا سەكىلدى الەمنىڭ جەتەكشى 20 ەلى كىرەدى. كەرن توبىنا ەنەتىن ەلدەردە تىكەلەي قولداۋ كورسەتىلمەگەنىمەن، اۋىل شارۋاشىلىعى مول تابىسقا جەتۋدە. وسى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي، جاناما شارالار فەرمەرلەردى ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىرادى. ال تىكەلەي جانە بۇرمالاۋشى دوتاتسيالار شارۋاشىلىقتاردى سول دامۋ دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇرادى نەمەسە ولارعا زيانىن تيگىزەدى، ياعني شارۋاشىلىقتى ءتيىمسىز جۇرگىزۋگە الىپ كەلەدى. كەرن توبى ەلدەرىنىڭ فەرمەرلەرىنە مەملەكەتتىك قولداۋ مەيلىنشە از كورسەتىلەدى: برازيليادا بۇل كورسەتكىش فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردىڭ جەكە تابىسى كولەمىنىڭ 2,6 پايىز، اۆستراليا مەن جاڭا زەلانديادا 1 پايىزعا جۋىعىن قۇرايدى.

اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋداعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – يمپورت الماستىرۋ جانە ەكسپورتقا باعدارلانۋ ەكەنى بەلگىلى. سونىمەن قاتار اوك سۋبەكتىلەرىنىڭ نەسيە جۇكتەمەسىن ازايتۋ بويىنشا قارجىلىق ساۋىقتىرۋ شارالارى، اتاپ ايتقاندا، نەسيەلەۋ مەرزىمىن 9 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ، سىياقى مولشەرلەمەسىن 14 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ جۇزەگە اسۋدا، ال ونىڭ 7 پايىزى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن سۋبسيديالانادى.

جاڭا قۇرال – اگرارلىق قولحاتتى ەنگىزۋ ينۆەستورلار مەن نەسيە بەرۋشىلەردىڭ ءونىمدى ناقتى جيناپ الۋعا دەيىن، بولاشاق ءونىمدى كەپىلگە قويۋ ارقىلى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سالىقتىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ ورنىنا بىرىڭعاي اۋىلشارۋاشىلىق سالىعىن ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا.

سۋبسيديالاردىڭ قىسقارۋى اۋىل شارۋاشىلىعىن ىنتالاندىرۋعا بولىنەتىن قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ ازايۋى دەگەندى بىلدىرمەيدى. جوعارىدا ايتىلعانداي، ولار تەحنيكا مەن قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا، تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ، گەنەتيكانى جاقسارتۋ، تۇقىم، گەربيتسيدتەر، تىڭايتقىشتار الۋ، كەڭەسشىلەر تارتۋ، اوك ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاڭا ازىرلەمەلەرگە جۇمسالاتىن بولادى.

دامىعان ەلدەردە ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمي-تەحنيكالىق سالالارىنىڭ ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنە قوساتىن ۇلەسى قوماقتى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جۇيەلى دامىعاندىعىنا، كاسىبي بىلىكتى مامانداردى دايىنداۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارىلىعىنا، ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى جانە مەملەكەتتىك، سونداي-اق، جەكە كومپانيالارمەن قارجىلاندىرىلاتىن عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتىنىڭ ۇتىمدى ۇيلەسىمدىلىگىنە بايلانىستى ەكەندىگى دالەلدەنگەن. دامىعان ەلدەردە وندىرىسكە قاراعاندا ءبىلىم مەن عىلىمعا باعىتتالعان قارجىلىق سالىمدار جوعارى قارقىنعا يە.

بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ءداستۇرلى سالا دەڭگەيىندە قالىپ قويماي، يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر مەن بۇرىندارى كوپتەگەن وندىرىستىك مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن قولدانىلماعان ازىرلەمەلەرگە قاجەتتى جاڭا نارىقتاردى قۇرا الاتىن جوعارى تەحنولوگيالىق سالاعا اينالۋدا.

قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعىنا ماشينالىق وقىتۋ جانە نەيروجەلىلەر، تسيفرلى پلاتفورمالار، 3D باسىپ شىعارۋ، روبوتتىق تەحنيكالار، بيوسەنسورلار مەن Big Data جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن «اقىلدى» اگروتەحنولوگيالار ەنگىزىلۋدە، ياعني سالانى جاڭعىرتۋ مۇمكىنشىلىكتەرى زور. تەحنيكالىق پروگرەسس جىلدامدىعى بۇگىن­گىنىڭ ادامىنان بىرنەشە جاڭا ماماندىققا بەيىم بولۋىن جانە «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» قاعيداسىن ۇستانۋىن تالاپ ەتەدى.

ءبىلىم بەرۋدى رەفورمالاۋ – بىلىمدەردى بەرۋ تاجىريبەسىنەن كرەاتيۆتى ويلاۋ، قاجەت اقپاراتتى ءدال تاۋىپ، ونى دۇرىس ءارى ءتيىمدى پايدالانۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا ءوتۋدى بىلدىرەدى. سول سەبەپتى، بۇگىنگى اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندار مەن شارۋاشىلىقتارعا ارزان جۇمىس كۇشى ەمەس، وزىق بىلىممەن قارۋلانعان، كاسىبي بىلىكتى ماماندار ماڭىزدى ەكەنى راس.

تىلەكتەس ەسپولوۆ،

قازاق ۇلتتىق اگرارلىق

ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى، پروفەسسور،

ۇكىلاي كەرىموۆا،

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور

سوڭعى جاڭالىقتار