24 قازان, 10:59 349 0 جاڭالىقتار "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

رۋحاني كەلىسىم – تۇراقتىلىق نەگىزى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ جولداۋىنىڭ ەڭ باستى التىن وزە­گى – اتى ايتىپ تۇرعانداي، ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىمدى بارىنشا نىعايتۋ. قازىرگى دۇربەلەڭگە تولى دۇنيەدە الەۋمەت­تىك جانە ەتنيكالىق توپتار اراسىنداعى تۇسىنىستىك، قانداي مەملەكەتتىڭ بولسىن مىزعىماس بەرىك تۇعىرى بولىپ سانالادى. Cوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا «قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت رەتىندەگى ءرولىن بەكەمدەپ، ەتنوس­ارالىق تاتۋلىق پەن دىنارالىق تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرا بەرۋگە»  ەرەكشە كوڭىل اۋدارعان.

ادامزاتتى  قوعام بولىپ بىرىگۋگە، تا­تۋ-ءتاتتى، بەيبىت ءومىر سۇرۋگە ۇيىستىراتىن تەڭدەسسىز قۇرال – ءتىل ەكەن­دى­گى بەلگىلى. ال بۇگىنگى قازاقستاندىق قوعامدا ءتىل تاقىرىبى، اسىرەسە مەملەكەتتىك ءتىل احۋالى اسا كوكەيتەستى ماسەلە قاتارىندا تۇر. پرەزيدەنتتىڭ «ەلىمىزدەگى ەتنيكالىق توپتاردىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن دامىتۋعا جاعداي جاساي بەرەمىز. قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ، ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىز داڭعازا جاساماي، جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك» دەگەن ءسوزىنىڭ استارىندا ۇلكەن ستراتەگيالىق ءمان جاتىر. قاي كەزەڭدە، قاي ەلدە بولماسىن «ءتىلدىڭ ۇلكەن ساياساتتىڭ قۇرالى ەكەنىن دە ۇمىتپاعان ءجون». اشىق ازاماتتىق قوعام قۇرۋ ءۇشىن دە، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ورتاق ىمىراعا كەلۋ ءۇشىن دە تۇسىنىكتى تىلدەسۋ، سىندارلى سۇحبات كەرەك. وعان ۇيىتقى بولاتىن – بارشاعا ورتاق مەملەكەتتىك ءتىل. ءبىز بۇكىل قوعام بولىپ سول تىلدىك تۇتاستىققا، مەملەكەت ماڭگىلىگىنە ۇمتىلۋعا ءتيىستىمىز. بۇل ورايدا، جان-جاقتى ويلاستىرىلعان، ناقتى مەجەلەرى بەلگىلەنگەن، تىلدىك سۇرانىس ورتاسىنىڭ قالاۋىنا قاراي ۇنەمى جە­تىل­دىرىلىپ وتىراتىن مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتى قاجەت. مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەنى ءوز نازارىندا ۇستاپ وتىرعاندىعىن انىق بايقاتتى.

قوعامدىق كەلىسىمنىڭ العىشارتى رە­تىن­دە پرەزيدەنت جاقىن ارادا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ، قابىلداۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل تۇجىرىمدامانىڭ دا تابان تىرەر تۇعىرى بارشا جۇرتتى ىنتىماققا ۇيىتاتىن رۋحاني كەلىسىم بولۋى ءتيىس.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر باسا ايتقان ماسەلەسى – حالىقتىڭ جان ايقايىنا، كوتەرىپ وتىرعان وزەكتى ۇسىنىستارىنا ىقىلاس قويىپ، جەدەل جۇزەگە اسىراتىن «قۇلاعى تۇرىك مەملەكەت» («سلىشاششەگو گوسۋدارستۆا») تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ. ونداي ۇيلەسىمدى مەملەكەتتى تەك قانا بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى تىلدەسۋ مەن سۇحباتتاستىق ارقىلى عانا جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. سوندىقتان دا ازاماتتىق قوعامدى ۇنەمى قولداپ، نىعايتىپ وتىرۋ قاجەت، ولاردى اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەتتەردى تالقىلاپ، شەشۋگە ارالاستىرىپ وتىرۋ شارت. بۇل ورايدا، جۇرتشىلىقپەن ءتيىمدى كەرى بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزى وتە زور.

دەموكراتيالىق ازاماتتىق قوعامعا جەتۋدىڭ باسپالداقتارى مەن بۇلجىمايتىن بيىك بەلەستەرى – دامىعان ءبىلىم مەن مادەنيەت. ءوز جولداۋىندا پرەزيدەنت قوعامداعى سىندارلى رۋحاني كەلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى رەتىندە ءبىلىمنىڭ ساپاسى مەن وركەندى مادەنيەتكە باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى. بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ. بۇگىنگى قوعامنىڭ سۇرانىسىنا وراي جاس ماماندار دايارلاۋدىڭ وتاندىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. وقۋشىلارعا كاسىبي باعدار بەرۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن جاساقتاۋ. قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ورتا ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەردى جونگە كەلتىرۋگە نازار اۋدارىلدى. جولداۋدا جوعارى ءبىلىم ساپاسى دا كەڭىنەن ءسوز بولدى. ءبىلىم بەرۋ ءىسىن قارجىلاندىرۋداعى اركەلكىلىكتى جويۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى. «ءبىلىم بولىمدەرىن باسقارۋ جانە بيۋدجەت قارجىسىن اكىمشىلەندىرۋ فۋنكتسيالارىن اۋداندىق دەڭگەيدەن وبلىستىق دەڭگەيگە بەرۋ. ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندە دەربەس قارجىلاندىرۋ ءتارتىبىن ەنگىزۋ قاجەت» ەكەندىگى ايتىلدى. پرەزيدەنت وقۋلىق ساپاسىنا دا ارنايى توقتالدى.  مۇعالىمدەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا «الداعى ءتورت جىل ىشىندە مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ەكى ەسە ارتتىرۋدى تاپسىردىم. بۇل – كەلەسى جىلدان باستاپ ۇستازداردىڭ جالاقىسى 25 پايىزعا وسەدى دەگەن ءسوز»، – دەپ الدىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ رەسپۋبليكالىق تامىز كەڭەسىندە بەرگەن تاپسىرماسىن نىقتاپ قايتالادى. بىلىممەن قاناتتاس جۇرەتىن عىلىم پروبلەمالارىنا دا جەتە نازار اۋداردى.

تۇتاستاي العاندا، جولداۋدا مەملەكەتىمىزدەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەر كەڭىنەن قوزعالدى. ەلدى جاڭا جاعدايعا بايلانىستى دامىتۋدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەردەن باستاپ مەملەكەتتىك باسقارۋعا دەيىنگى سان-سالاسىندا اتقارىلاتىن ىستەردىڭ مەجەلەرى بەلگىلەندى. وسىلاردىڭ بارلىعىنىڭ باسىن قوسىپ ۇيىستىرىپ، ورتاق ماقسات، ۇلتتىق مۇددەگە جۇمىلدىراتىن قۇدىرەتتى كۇش – ىنتىماق پەن بىرلىك، تۇسىنىستىك پەن تاتۋلىق. سوعان ۇيىتقى بولاتىن «سىندارلى قوعامدىق ديالوگتىڭ» باستاۋ-بۇلاعى – ءتىل مەن ءدىل، ءبىلىم مەن مادەنيەت. بۇلار حالىقتى رۋحاني تۇتاستىققا، تاتۋلىق پەن ىنتىماققا باستايدى.

 

كەنجەحان ماتىجانوۆ،

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى،  م. و. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى

سوڭعى جاڭالىقتار