24 قازان, 10:42 810 0 رۋحانيات "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

ءجالاڭتوس باتىر جانە ونىڭ ءومىر سۇرگەن كەزەڭى

اقتوبە قالاسىندا ءجالاڭتوس باھادۇرگە ەسكەرتكىش قويىلدى. اشىلۋ سالتاناتى 25 قازاندا بولادى. تۇركى حالىقتارى تا­ري­حىندا ەسىمىن التىن ارىپپەن جازىپ كەتكەن ءامىرشى قولباسشىعا ال­عاشقى ەسكەرتكىش 2010 جىلى قىزىلوردا قالاسىندا، 2018 جىلى شىمكەنتتە، 2019 جىلى سامارقاندتا قويىلعان ەدى. بۇل ءتورتىنشى مونۋمەنتالدى ەسكەرتكىش.

ءجالاڭتوس باتىر ورتا ازيا مەن قازاقستان تاريحىندا ءوز ەسىمىن التىن ارىپپەن جازىپ كەتكەن ايگىلى بي، ەل اعاسى. ونىڭ زامانىن ساراپتاساق، ءحVىى عا­سىر­دىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا قازاق ەلى تا­ريحىندا ەلەۋلى وقيعالار بولعانىن كو­رە­مىز. شىن مانىندە قازاق مەملەكەتىنىڭ تاسى ورگە دومالاپ تۇرعان ەدى سول زاماندا. بۇحار حاندىعىنا قاراستى جەرلەردىڭ وزىندە قازاق سۇلتاندارى مەن باتىرلارى بيلىك جۇرگىزدى. مىسالى، انديجان ءوڭىرىن ابىلاي سۇلتان، جيزاقتى الشىن بەكوعلى، سامار­قاند قالاسىن جانە ءۋالاياتىن جالاڭ­توس باتىر بيلەدى. قىرعىز ەلى قازاق مەملەكەتىنىڭ قۇرامىندا بولدى. ەسىم حاننىڭ سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى قىرعىز كوكەم بي بولدى. قازاق-قىرعىز دوستىعى مەن تۋىسقان­دى­عىنىڭ شىڭى دا سول كەزدە بولدى. جوڭعارلارعا الدەنەشە رەت سوققى بەرىلدى.

ءجالاڭتوس ءباھادۇر، ءامىر، قولباسشى جانە بي

 حVII عاسىرداعى قازاقستان مەن ورتا ازيا تاريحىندا ەرەكشە ورىن الاتىن تاريحي تۇلعانىڭ ءبىرى – ءجالاڭتوس باتىر (1576-1656) سەيتقۇل بي ۇلى بولاتىن. ونىڭ شىققان ەلى كىشى جۇزگە قاراستى ءامۋداريا مەن سىرداريا، ياعني ەكى وزەن ارالىعىنداعى القاپتى مەكەندەگەن التى اتا ءالىم رۋىنىڭ تورتقارا اتتى بولىگى.

ءجالاڭتوس باتىر ءوزىنىڭ اسا داڭقتى ءومى­رىنىڭ اقىرىنا دەيىن سامارقاند قالاسىنىڭ ءامىرى بولدى. ونىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىندەگى نەگىزگى وقيعالار مىنالار:

1612 جىلى بۇحار حانى يمانقۇل كوپ اسكەرمەن تۇركىستان اتىرابىنا باسا-كوك­تەپ كىرەدى. الدىڭعى سوققى قاراقال­پاق­تارعا بەرىلەتىن بولعان سوڭ، ءجالاڭتوس باتىر ءوز اسكەرىمەن كومەككە جەتەدى. ايگىلى ءجالاڭتوس قولىنان قايمىققان يمانقۇل امالسىزدان، سوعىستى باستاي الماي، كەلىس­سوز­گە كەلەدى. الايدا بۇل بۇحار حانىنىڭ ۋا­قىتشا ايلاسى ەكەنىن تۇسىنگەن جالاڭ­توس باتىر اسكەر جيىپ، يمانقۇلدى تۇگەل­دەي تالقانداۋ ءۇشىن دايىندالا باستايدى. مۇنى بىلگەن يمانقۇل ءجالاڭتوس تۇرعاندا ءوزىنىڭ بۇحار تاعىندا وتىرا المايتىنىن ءتۇسىنىپ، وعان سامارقاند قالاسىن جانە سول ءتوڭى­رەك­تەگى ءۋالاياتتاردى سىيعا تار­تادى. ءسويتىپ، ءجالاڭتوس سامارقاند ءامىرى اتانىپ، تاققا وتىرادى.

ارتىندا قىتاي يمپەرياسى تۇرعان جوڭعار قالماقتارىن الدەنەشە رەت تال­قان­داعانى ءۇشىن جانە باسقا دا كوپتەگەن ەر­لىكتەرى ەسكەرىلىپ، 1625 جىلى جالاڭ­توسكە اتا­لىق دەگەن قۇرمەتتى اتاق-لاۋا­زىم بە­رىلەدى.

1640  جىلى باتۋر قونتايشى باسقارعان قالماق­تار­دىڭ قازاقستان مەن ورتا ازيا­عا جاساعان كە­زەكتى شابۋىلىن تويتارادى. بۇل شاي­قاس­قا ءجالاڭتوس سامارقاندتان 30 مىڭ اسكەرمەن شىققان ەكەن.

1643 جىلى قالماقتاردىڭ جەتىسۋ اي­ماعىنا كەزەكتى شابۋىلى باستالادى. بۇل جولى ولار 50 مىڭ اسكەرمەن لاپ قويعان ەدى. سول كەزدەگى قازاق حاندىعىنىڭ ءبىر ۇلىسى – قىرعىز ەلىنە ۇلكەن قاۋىپ ءتوندى. سالقام جاڭگىر دۇشپاندى توقتاتۋ ءۇشىن بار بولعانى 600 جاۋىنگەرىمەن اسىعىس اتتانادى.

تاۋ شاتقالىندا جاۋدىڭ كوپ اسكەرىن جان­قيارلىق ەرلىكپەن توقتاتىپ تۇر­عاندا، جيىرما مىڭ اسكەرىمەن ءجالاڭتوس باتىر كەلىپ جەتەدى دە، شايقاس تاعدىرىن شەشەدى. وسىناۋ ۇلكەن شايقاستا جوڭعار شاپقىن­شى­لارى مىقتاپ تالقاندالادى. كەيىنىرەك تاريحشىلار مۇنى وربۇلاق شايقاسى دەپ اتادى. ءجالاڭتوستىڭ بۇل ۇلكەن ەرلىگى تۋرالى كوپتەگەن تاريح­شىلار جازدى.

ال ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇنىنە دەيىن جا­لاڭ­­توس باتىر ورتا ازياعا قاتىستى بار­لىق سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسىپ، اسكەر باسقارىپ، كوپتەگەن جەڭىستەرگە جەتكەن، ياعني تۇرىك حالىقتارىنىڭ تاعدىرىندا ول ارقاشان شەشۋشى ءرول اتقارعان. ول با­تىر عانا ەمەس، ءباھادۇر، ءامىر جانە بي دە­گەن اتاققا يە بولعان. قازاق تاريحىندا «بي» دەگەن اتاق – ەڭ جوعارى دارەجە. سەبە­بى، مۇنداي قۇرمەتتى اتاققا باتىرلار مەن حانداردىڭ يە بولۋى وتە سيرەك جاعداي.

ءجالاڭتوس باتىر زامانى تاريحىن زەرتتەۋ پروبلەمالارى

 ءجالاڭتوس باتىردىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن جان-جاقتى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ول ءومىر ءسۇر­گەن XVII عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتى­سىنداعى قازاقستان مەن ورتا ازيانىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى مەن ساياسي تاريحىنا قىسقاشا شولۋ جاسايىق.

XVI عاسىر مەن XVII عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا (ياعني ءجالاڭتوس باتىر زا­مانىندا) قازاق مەملەكەتى سىرتقى جاۋ­لارىمەن ايانباي سوعىسىپ جاتسا دا، كو­پ­تەگەن ءتۇيىندى ماسەلەلەرى بولا تۇرسا دا، سول كەزدەگى ىرگەلى مەملەكەتتىڭ ءبىرى ەدى. سول كەزدە ورتا ازيا مەن قازاقستان جەرىندە ەكى عانا مەملەكەت ءومىر ءسۇردى. ولار بۇحار حاندىعى مەن قازاق مەملەكەتى بولاتىن. XVII عاسىردىڭ باسىندا ءدۇ­نيە­دەن وتكەن تاريحشى كادىرعالي جالايري قازاق مەملەكەتىنىڭ ىرگەلى ەل ەكەنىن ايتا كەلىپ، تاۋەكەل حاندى (1583-1598 جج.) «بۇكىل يسلام پاتشاسى...» دەپ ماداقتاپ جازعان.

ارينە، مۇنداي جازۋلار سول كەزدەگى قازاق مەملەكەتىنىڭ جىلدان جىلعا نى­عاي­ىپ بارا جاتقانىن جانە ورتا ازيا­داعى ءاربىر ساياسي جاعداي قازاق حانىنىڭ قاتىسىنسىز شەشىلمەگەنىن دالەلدەيدى. ولاي دەيتىنىمىز، سول كەزدەگى ورتا ازيا­نىڭ كوپ جەرى قازاق حاندىعىنىڭ قولاس­تىن­دا بولعان. مىسالى: قازىرگى قىرعىز جەرى، تاشكەنت ءۋالاياتى، قاراقالپاق ەلى، ياعني سىر مەن ءامۋداريا اراسىنداعى اۋماقتىڭ كوپ بولىگى جانە قالماقتاردىڭ ءبىراز جەرى. مىنە، ءدال وسىنداي جاعدايدا سول كەزدە ورتا ازيا جەرىندەگى ەڭ كۇشتى مەملەكەت – بۇحار حاندىعىنىڭ تاعدىرى دا قازاق ەلىمەن بايلانىستى بولعان.

الايدا يمانقۇل حان، ءوزى قانشا ءتاۋ­ەلدى بولعانمەن، قازاق حاندىعىن ىدى­راتىپ، بيلىكتى قولىنا الۋدى ويلاماي قالعان جوق. وسىعان بايلانىستى ونىڭ ءبىرىنشى ارەكەتى تاشكەنت ءامىرى تۇرسىن سۇلتاندى ءوز قۇرىعىنا ىلدىرۋمەن ءبىتتى.

بۇل وقيعا بىلاي بولعان ەدى. تاشكەنت ءامىرى تۇرسىن سۇلتان قازاق ەلىنىڭ اتى اڭىزعا اينالعان حانى ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىمنىڭ تۋىسى بولاتىن. تاشكەنت ءۋالاياتى حالىق تىعىز ورنالاسقان باي ولكە ەدى. يمان­قۇل حان تۇرسىندى وسىناۋ باي ءول­كەنىڭ ءامىرى ەسىم حانعا تاۋەلسىز، ءوز الدىنا حان بولۋعا ازعىرعان. ءوزىمشىل تۇرسىنعا بۇل پيعىل ۇناپ قالادى. ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم جوڭعار شاپقىنشىلارىمەن سو­عى­سىپ جاتقاندا، تۇرسىن ءوزىن تاشكەنتتىڭ حانى دەپ جاريالايدى. سونداي-اق حاندىق بەلگىسى رەتىندە ءوز اتى جازىلعان اقشا دا شىعارا باستاعان.

1627 جىلى ەل شەتىنە جوڭعار قالماق­تا­رى شابۋىل جاساعان كەزدە بۇرىننان دا­يىن­دالىپ جۇرگەن ەسىم حان كوپ ءاس­كەرمەن شىعىسقا اسىعىس اتتانادى. مىق­تى دايىندىقپەن بارعان قازاق اسكەرى جوڭعارلاردى ويسىراتا جەڭگەنى تاريحتان بەلگىلى. وسىناۋ ۇلكەن سوعىسقا تۇرسىننىڭ ءوزى بارماعانىن جانە اسكەر جىبەرمەگەنىن بىلاي قويعاندا، ول ادام ويلاماعان قاس­تاندىق پەن قانىشەرلىك جانە قازاق مەملەكەتى تاريحىندا ۇلكەن ساتقىندىق جاسايدى. تاشكەنت ۋالاياتىنداعى قالىڭ قازاقتىڭ سايدىڭ تاسىنداي كوپ اسكەرىن جىبەرمەي قالعان تۇرسىن سۇلتان ەسىم حاندى قالماقتان جەڭىلىس تابادى دەپ توپشىلاسا كەرەك. ەسىم حان جوڭعارلارعا قارسى جانقيارلىقپەن سوعىسىپ جات­قان­دا، تۇرسىن قازاق ەلىنىڭ استاناسى تۇركىس­تان­عا قالىڭ اسكەرمەن شابۋىل جاسايدى. جاۋىنگەرلەرى الىستاعى سوعىستا جۇرگەن قارۋسىز قاتىن-قالاشتى قانعا بوياپ، ەسىم حاننىڭ ايەلدەرى مەن بالالارىن تۇتقىن­داپ، تاشكەنتكە جونەلتەدى.

ەسىم حان كوپ اسكەرمەن جوڭعارلاردى تالقانداۋعا بارا جاتقاندا قازىرگى قىر­عىز­ستان جەرىندەگى ىستىقكولدىڭ شىعىس جاعىندا تۇرعان ەرتەدەگى ساق زامانىنان قالعان سانتاس قورعانىنىڭ جانىندا ءبىر كۇن ايالدايدى. سول جەردە وعان كوكەم بي باسقارعان قىرعىز جىگىتتەرىنىڭ اسكەرى كەلىپ قوسىلادى.

وسىناۋ تاستان ۇيىلگەن سانتاس قور­عا­نىنىڭ تاسىن العاش رەت ەسىم حان ءوز اسكەرىنىڭ سانىن انىقتاۋ ءۇشىن پايدالا­نا­دى. سەبەبى، دالادان تاس جيناپ جۇرۋگە ۋاقىت تىعىز بولعاندىقتان، ءۇيۋلى جاتقان دايىن تاستى پايدالانعان. ءاربىر جاۋىن­گەر ءبىر تاستان الىپ، باسقا جەرگە تاستاپ، ءارى قاراي جۇرە بەرەدى. سوندا باسقا جەرگە ۇيىلگەن تاستىڭ ءوزى كىشىگىرىم ۇيىندىگە، ياعني قورعانعا اينالعان. جاۋدى جەڭىپ كەلە جاتقاندا الگى ۇيىلگەن تاستان جاۋىنگەرلەر ءبىر-بىردەن الىپ بۇرىنعى ورنىنا، ياعني سانتاس قورعانىنا قايتادان تاستاعان. ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم سوندا قالعان تاستار ارقىلى ءوزىنىڭ قۇربان بولعان ياعني شاحيت، قازا تاپقان جاۋىنگەرلەرىنىڭ سانىن شامالاعان ەكەن.

ەسىم حان ءوز ەلىندەگى ادام ويلاماعان قايعىلى حاباردى سانتاس قورعانى جانىندا ەسىتكەن دەيدى. اشۋعا بۋلىققانى سونشالىق كوزى قانتالاعان ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم جەڭىسپەن ورالعان بار اسكەرىن اتقا قوندىرىپ، اسىعىس تاشكەنتكە بەت الادى. سوندا وعان كوكەم بي باسقارعان قىر­عىز اسكەرى دە ءوز جەرىندە قالىپ قوي­ماي، تاشكەنتكە بىرگە اتتانادى. تۇرسىن سۇلتان ەسىم حاندى ونى ىزىنە ەرگەن كوپ اسكەرمەن سايرام (كەيبىر دەرەكتەردە چيناز) تۇبىندە قارسى الادى. وسىلاي العاش رەت قازاق اسكەرلەرى ءبىر-بىرىنە قارسى ۇلكەن شايقاستى باسىنان كەشىرەدى.

تاشكەنت تۇبىندەگى شايقاستا تۇرسىن اسكەرى تۇگەلدەي تالقاندالادى. ءوزى قا­شىپ، تاشكەنتكە تىعىلىپ، سوندا ءوز نوكەرلەرى وسىناۋ قانىشەردى تۇتقىنداپ، ەسىم حان قولىنا تاپسىرادى. اشۋعا بۋلىققان ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم تۇرسىن سىندى ساتقىندى، ياعني ءوزى اسىراعان كۇشىگىن، باسىن كەسىپ الىپ، بۇحار حانى يمانقۇلعا جونەلتەدى. بۇل سالەمدەمە «جاقىندا سەنىڭ دە باسىڭ كەسىلەدى» دەگەن ۇستەم حابار ەدى.

قازاق ەلىندەگى قايعىلى جاعداي مۇنى­مەن بىتكەن جوق. كوپ جىلعى قالماقتارمەن بولعان سوعىستا ابدەن شارشاعان جانە ونىڭ ۇستىنە تۇرسىن سىندى قانىشەرگە قات­تى اشۋلانعان ەسىم حان ونى جاقتاعان اسكەرلەردى دە تۇگەل قىرىپ جىبەرەدى.

نەگىزىنەن تاشكەنت ءۋالاياتىن ەرتەدەن مەكەندەيتىن قالىڭ ەلدىڭ كوپ بولىگى قاتاعان بولاتىن. قادىرعالي جالايري: «الاش مىڭى ءۇش سان، قاتاعان قاۋىمى ەكى سان...» – دەپ جازعان ەدى ءدال سول وقيعادان 25 جىل بۇرىن. وسىناۋ قالىڭ ەل قاتاعاننىڭ ازعانتاي بولىگى، ياعني ەسىم حان اسكەرى قۇرامىنا كىرگەندەرى عانا امان قالادى. تاشكەنت ۋالاياتىنداعى شانىش­قى­لى ەلى سول قالىڭ قاتاعانداردىڭ ءبىر بولىگى عانا.

1644 جىلى بۇحار حانى يمانقۇل ولە­دى، ونىڭ تاعىن ءنادىر مۇحامەدحان يە­لە­نەدى. سول جىلى قۇرامىنا پاكيستان، اۋعانستان، ءۇندىستان كىرەتىن ۇلى موعول يمپەرياسى مەن بۇحار حاندىعى اراسىندا سوعىس باستالادى. مىنە، وسى ۇلكەن سوعىستا ءجالاڭتوس باتىر شەشۋشى ءرول اتقارعان­دار­دىڭ ءبىرى. ال سول كەزدەگى قازاق مەم­لە­كەتىنىڭ باسشىسى سالقام جاڭگىر كومەككە ءجۇز مىڭ اسكەر شىعارادى.

وسىناۋ ءبىز قاراعان كەزەڭ، ياعني جالاڭ­توس زامانىنداعى قازاق ەلىنىڭ مە­رەيى سىرتقى جاۋلارىن قيراتۋمەن كوتە­رىل­گەنى بەلگىلى. سوناۋ 1643 جىلعى ور­بۇلاق شايقاسى كەزىندە ءجالاڭتوس باتىر 68 جاستا ەكەن. ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىمنىڭ دە جاسى ۇلكەن ەدى. ال ونىڭ بالاسى جاڭگىر حان بار ءومىرىن قازاق ەلىن قورعاۋعا با­عىشتاپ، اقىرى شايقاس ۇستىندە قازا بولدى (1652).

قورىتا ايتقاندا، وسىناۋ قازاق با­تىر­لارىنىڭ، بيلەرى مەن سۇلتاندارىنىڭ بۇحار حاندىعى جەرىندە ءامىر بولۋى جانە ۇستەمدىك جۇرگىزىپ، بيلىك قۇرۋى، ارينە، قازاق مەملەكەتىنىڭ كۇشەيگەن، نىعايعان كەزىن كورسەتەدى. كوپتەگەن زەرتتەۋشىلەر بۇحار حاندىعىنىڭ السىرەۋىن ءجالاڭتوس بي، ابىلاي سۇلتان، الشىن بەكوعلى جانە 1643-1663 جىلدارداعى حيۋا حانى بولعان ابىلعازى سياقتى جەرگىلىكتى فەودالداردىڭ كۇشەيۋىنەن دەپ كورسەتەدى. ال ابىلعازىنىڭ وزىنە تاققا وتىرۋ ءۇشىن قازاق حاندارى كوپ جاردەم بەرگەنى بەلگىلى.

ءجالاڭتوس باتىردىڭ الەم ساۋلەت (ارحيتەكتۋرا) ونەرىندەگى ورنى

 جالپى ايتقاندا، ءجالاڭتوس باتىر – سامارقاند تاريحىن­داعى ءۇش ءىرى تۇلعانىڭ ءبىرى. ولار: ءامىر تەمىر، ۇلىق­بەك، ءجالاڭتوس باتىر. وسى ءۇش تاريحي تۇلعا سامارقاندى كوركەيتكەن، ياعني شىعىس ارحيتەكتۋرا تاريحىندا تەڭدەسى جوق عيماراتتاردى تۇرعىزعان جاندار.

«شيردار»، ياعني «ارىستاندى مەدرە­سە­نى» ءجالاڭتوس 1619 جىلى تۇرعىزعان ەكەن. وسىناۋ اسەم مەدرەسە پورتالىنىڭ ىشكى قا­بىرعاسىندا ءجالاڭتوس باتىرعا ار­نال­عان پارسى تىلىندە ماقتاۋ جازۋلار بار. ونىڭ ماعىناسىن قازاق تىلىنە ح.دوس­مۇ­حا­مەدۇلى اۋدارعان بولاتىن. ول مى­نانداي: «...ءامىر قولباسشى، تۋراشىل جا­لاڭ­توس; ونىڭ كەمەلدىگىن جەتكىزە ماق­تاي­تىن قىزىل ءتىل ءىنجۋ-مارجان; ول تۇرعىزعان مەدرەسەنىڭ بيىكتىگى سون­شا­لىق، ونىڭ ۇشى كوككە تىرەلگەن; اقىلدىڭ قىرانى قاناتىن قانشا قاقسا دا، جىلدار بويى سەنىڭ بيىك اسپالى داربازاڭا جەتە الماس; ونىڭ مۇ­نا­را­سىنىڭ ۇشىنا عاسىر بويى ىلمەكتى ارقانى بار ايلاكەر ۇرى دا شىعا الماس; ساۋلەتشى ونىڭ اسپالى داربازالارىنىڭ تىزبەگىن جاساعاندا تاڭعالعاندىقتان بار­ماعىن تىستەگەندەي (تاڭدانىس، قىز­عانىش بەلگىسى رەتىندە) جاڭا تولعان ايدى قارپىپ الدى; وسى قۇرىلىستىڭ ىرگەسىن ءجالاڭتوس ءباھادۇر قالا­عان­دىقتان، عيماراتتىڭ تۇرعىزىلعان جى­لى «ءجالاڭتوس ءباھادۇر جىلى» دەپ اتالادى....».

ءجالاڭتوس باتىر تۇرعىزعان جانە تەڭ­دەسى جوق مەدرەسەنىڭ ءبىرى – «تيللا-كاري» («التىنمەن اپتالعان»). الەمدىك ساۋلەت ونەرىندە ەرەكشە ورىن الاتىن بۇل عي­ما­رات­تىڭ قۇرىلىسى 1646 جىلى باستالىپ، 1659 جىلى بىتكەن. ياعني ءجالاڭتوس باتىر قايتىس بولعان سوڭ ءۇش جىلدان كەيىن.

وسىنداي الەم مادەنيەتىندە ەرەكشە ورىن الاتىن عيماراتتار قۇرىلىسى ءجالاڭتوس باتىر ەسىمىن تاريح بەتىنە التىن ارىپپەن جازىپ قالدىرادى.

ماقالا سوڭىندا ح.دوسمۇحامبەتۇلى جا­ساعان شەجىرەدەن وقىرماندارعا ءمالى­مەت ۇسىنىپ وتىرمىز. حالەكەڭ بۇل شەجى­رەنى جاريالاعاندا، ي.قاسىموۆ دەگەن مۇعالىمنەن العانىن ەسكەرتىپ، العىس ايتىپتى. ال قاسىموۆتىڭ ءوزى وسى ءمالى­مەت­تەردى 1920 جىلى اسا بىلگىر شەجىرەشى موليمان اقساقال شونتاەۆتىڭ اۋزىنان جازىپ العان ەكەن .

جالپى، حالەكەڭ ءجالاڭتوس باتىر تا­ري­حىن زەرتتەي ءجۇرىپ، التى اتا ءالىم رۋىنىڭ ءۇش شەجىرەسىن پايدالانىپتى. سولاردىڭ بارىندە دە ءجالاڭتوس باتىردىڭ اتا-بابالارى مەن ءۇرىم بۇتاقتارى ءبىر­ىڭعاي تاراتىلاتىنىن ايتىپتى. وسى شە­جىرەدە ءجالاڭتوستىڭ ءۇش بالاسى بول­عا­نى ايتىلسا، م.ەسلامعاليۇلى جي­ناعان ءما­لىمەتتەردە ءتورت بالاسى بولعانى اي­تى­لادى، ياعني راڭبايدان تۋعان نەمەرەسى قۇداي­نازاردى ءتورت ۇلىنىڭ ءبىرى دەپ كورسەتكەن.

شەجىرەدە استى سىزىلىپ قويىلعان­دار­دىڭ ءبىرى – اقشا بي ءوز زامانىندا اتاق­تى بي بولعان. ال ونىڭ نەمەرەسى ايگىلى ايتەكە بي (1700 جىلى ولگەن) ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا بۇرىننان بەلگىلى تاريحي تۇلعا.

 

سامات وتەنيازوۆ،

مادريد جانە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى پروفەسسورى

سوڭعى جاڭالىقتار