11 قازان, 15:04 312 0 رۋحانيات انار لەپەسوۆا

“A Life At Noon”: اقش-تا تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ ء“تالتۇس” رومانى جارىق كوردى

اقش-تىڭ ينديانا ۋنيۆەرسيتەتىنە قاراستى Three String Books باسپاسىندا جازۋشى تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ “A Life At Noon” ء(“تالتۇس”) رومانى باسىلىپ شىقتى. وسىعان وراي ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وقىرماندارمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. 

جازۋشىنىڭ ەڭبەگى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ التى تىلىنە اۋدارىلىپ، بىلتىر جەلتوقسان ايىندا باسپاعا تاپسىرىلىپتى. كىتاپ ورىس، اعىلشىن، فرانتسۋز، يسپان، قىتاي جانە اراب تىلدەرىنە تارجىمالانعان. جازۋشىنىڭ جارى، مادەنيەتتانۋشى، اۋدارماشى زيرا ناۋرىزباەۆا كىتاپ بار جوعى ءۇش جارىم ايدىڭ ىشىندە اۋدارىلىپ بىتكەنىن ايتادى.

“بۇل وتە قيىن جوبا بولدى. رومان ءتىلى قاراپايىم بولعانىمەن، ماعىناسى وتە تەرەڭ. كەزىندە تالاسبەككە روماندى ورىسشاعا ەكەۋمىز بىرگە اۋدارايىق دەگەندە، ول “جوق، بۇل روماننىڭ تابيعاتى تىم قازاقى. ونى ءوزىم قولىم تيگەندە ورىسشاعا لايىقتاپ جاڭادان جازىپ شىعارمىن" دەدى. دەگەنمەن مەن كەيبىر ۇزىندىلەرىن اۋدارىپ ءجۇردىم. مىسالى، قىلىش سوققان ۇستانىڭ ونەرى تۋرالى ءۇزىندىسىن اۋداردىم، سوسىن ء“تالتۇستىڭ” جالعاسى بولعان “كارى كۇيشى” اڭگىمەسىن ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جاقىندا شىققان انتولوگياعا ارناپ اۋدارىپ شىقتىم. بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن مەكتەپ بولدى. جازۋشىنىڭ قاسىندا 18 جىل ءومىر سۇرسەم دە، كوپ نارسەنى ەستىپ، بىلسەم دە، اۋدارماسى ەرەكشە كونە سوزدەردى تالاستىڭ شاكىرتتەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ جاسادىم”، – دەيدى ول.

59 جاسىندا ومىردەن وزعان تالاسبەك اسەمقۇلوۆ ءداستۇرلى مۋزىكانت-كۇيشى، جازۋشى، كينودراماتۋرگ، مۋزىكا، تاريح، ەتنوگرافيا، ميفولوگيا زەرتتەۋشىسى، ادەبي جانە مۋزىكالىق سىنشى، شەبەر اۋدارماشى بولدى. ء“تالتۇس” رومانى – جازۋشىنىڭ كوزى تىرىسىندە شىققان جالعىز رومان. اۆتوبيوگرافيالىق رومان تالاسبەكتىڭ بالا كەزى مەن بوزبالا شاعىن، كەڭەس كەزىندە تىيىم سالىنعان مۋزىكالىق ءداستۇر مەن كۇيشىلىك ونەردىڭ تاعدىرىن سۋرەتتەيدى. كۇيشىنىڭ ۇستازدارى مەن اتاسى، رومان كەيىپكەرلەرىنىڭ ءومىرى، بولمىسى وزگەشە. وقىرمان كەڭەس مەكتەپتەرىندە ايتىلماعان، قازاق تاريحىنداعى جاڭا مالىمەتتەرمەن تانىس بولادى.

زيرا ناۋرىزباەۆا روماندى اۋدارعاندا تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ دومبىراشى شاكىرتتەرى دە كوپ كومەك كورسەتكەن كورىنەدى. “تالاسبەكتىڭ شاكىرتتەرى رۇستەم نۇركەن مەن اردابي ماۋلەتكە حابارلاسىپ، كەيبىر ەرەكشە دومبىرا تاسىلدەرى مەن امالدارىن سۇراپ ءجۇردىم. ول بالالار دا بىلمەيتىن، كەزىندە مەڭگەرە الماعان تاسىلدەر دە بار ەكەن. بۇل اقپاراتتىڭ ءبارى مەن ءۇشىن ماڭىزدى بولدى. روماندا اۋىلداعى كونەكوز قاريالار قازاقتىڭ ەسكى تاريحى جايىندا اڭگىمەلەر ايتادى. حح عاسىرداعى سوعىس، اشارشىلىق پەن رەپرەسسيا تاقىرىپتارى قوزعالادى. ياعني، مۇنىڭ ءبارى وتە كوپ ءبىلىمدى كەرەك ەتەدى. ويتكەنى اۋدارماشى كونتەكستى تۇسىنە وتىرىپ اۋدارۋى كەرەك. اۋدارمانىڭ جولى قيىن. مۇنداي كىتاپتى ادەتتە 1-2 جىل اۋدارادى. ال بىزدە بۇل 3 جارىم ايدا شىعارىلدى”، – دەيدى اۋدارماشى.

سونداي-اق زيرا ناۋرىزباەۆا اۋدارمانى جاساۋعا وتە كوپ ادام كومەكتەسكەنىن اتاپ ءوتتى. كىتاپتى رەداكتسيالاپ، ۆەرستكا جاساپ، باسىپ شىعارۋ وتە ۇلكەن ەڭبەك. سول سەبەپتى اۋدارماشى جازۋشى ليليا كالاۋستى رەداكتورلىق جۇمىسقا تارتقان. ول روماننىڭ ورىس تىلىندەگى نۇسقاسىن جاساۋعا كومەكتەسكەن.

"ليليامەن بىرگە كىتاپتىڭ ورىس تىلىندەگى اۋدارماسىن قالىپتاستىردىق. ۋاقىت تار بولعاندىقتان ەۋروپا تىلدەرىنە مەنىڭ ورىسشا اۋدارمامنان ءتارجىمالاندى. ال اراب جانە قىتاي تىلىنە دينا ەسەنجان مەن گۇلجان احمەتبەك تىكەلەي اۋداردى. اۋدارماشىلاردىڭ مىقتىلىعىنىڭ ارقاسىندا ءبارىن ۋاقىتىندا ۇلگەردىك. فرانتسيا، يسپانيا مەن ۇلىبريتانيا ەلدەرىندەگى وقىرماندار تاراپىنان العىس ەستىپ جاتىرمىز. اۋدارما امەريكا مەن ۇلىبريتانيا باسپالارىنا دا جىبەرىلدى. ينديانا ۋنيۆەرسيتەتى قىركۇيەك ايىندا وسى كىتاپتى باسىپ شىقتى. قازىر امازوندا ساتىلىمعا شىقتى. باسپا ءوزىنىڭ جوسپارىنا الىپ، اۆتورعا مۇراگەرلىك قالاماقى تولەم، كىتاپ ساتىلعان سايىن پايىزىن تولەيدى. بۇل بىزدە وسىلاي شىققان العاشقى كىتاپ”،– دەدى اۋدارماشى.

روماننىڭ اۋدارماسى نۇر-سۇلتانداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ تاپسىرىسىمەن، “رۋحاني جاڭعىرۋ” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا شىققان.

ايتا كەتەيىك، تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ ء"تالتۇس" رومانى سوڭعى 30-40 جىلدا باتىس باسپاسىنىڭ قاراجاتىنا شىققان العاشقى قازاق رومانى بولىپ وتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار