3 قازان, 10:07 444 0 ساراپتاما دينارا مىڭجاسارقىزى

ىرىستى ارتتىرار ىنتىماقتاستىق

ارمەنيا استاناسى ەرەۆاندا ەەك-كە مۇشە بەس ەل قازاقستان، رەسەي، بەلارۋس، قىرعىزستان جانە ارمەنيا باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسى ءوتتى. بۇل بەستىك بۇعان دەيىن دە كەدەندىك وداق اياسىندا ءتۇرلى كەزدەسۋ وتكىزىپ، ەاەو ەلدەرىنىڭ تاۋار اينالىمى ماسەلەسىن ءجيى تالقىعا سالىپ ءجۇردى.

جوعارى ەۋرازيالىق ەكونو­مي­­كا­لىق كەڭەستىڭ وتىرى­سى­نا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ، بەلارۋس رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ پرە­زي­دەن­تى الەكساندر لۋ­كا­شەنكو، قىر­عىز رەس­پۋب­­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سوورون­باي جەەنبەكوۆ، رەسەي فەدە­راتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋ­تين، ارمە­نيانىڭ پرەمەر-مينيس­ترى نيكول پا­شي­نيان جانە ەۋرازيالىق ەكو­­نو­مي­كالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى تي­گران ساركيسيان قاتىستى. اۋەلگى ءسوزدى العان قازاقستان پرەزي­دەن­تى قاسىم-جومارت توقاەۆ ارميان تاراپىنا جىلى قابىلداۋىنا جانە وتى­رىسقا جو­عارى دەڭگەيدە دايىن­دال­عانى ءۇشىن ريزا­شى­لىعىن ءبىلدىردى. سون­­داي-اق، ول ەۋرازيا­لىق ەكونو­مي­كا­لىق وداق­تىڭ الەمدىك ساۋ­دا-ساتتىقتى دامىتۋدىڭ اسا ماڭىز­دى بولىگىنە اينالعانىنا سەنىم­دى ەكە­نىن ايتسا دا، تاۋار اينالىمى ازايىپ كەتكەنىن ءما­لىمدەدى. – ءبىز ەۋرازيالىق ەكونومي­كا­لىق وداق كەلىسىمىنىڭ ءار ءارپى مەن رۋ­حىن مۇلتىكسىز ساقتاي وتى­رىپ، ەكونو­مي­كالىق ينتەگراتسياعا تىڭ سەرپىن بەرۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى وتىرىس ءبىزدىڭ ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتىڭ ارى قاراي دامۋىنا ۇلەس قوسارىنا سەنىم­دىمىن. ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كا­لىق وداق – الەمدىك ساۋدانىڭ دامۋ­ىن­دا ماڭىز­دى ورىنعا يە بولدى. ءبىزدىڭ وداق سىرت­قى سەرىكتەستەرمەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتى­ماق­تاستىق ءۇشىن اشىق. الايدا نارىق تەز وزگەرىپ بارا جاتقان كونيۋكتۋراسى، دەر­جاۆالار اراسىنداعى ءوسىپ كەلە جاتقان باسە­كەلەستىك، ساۋدا سوعىستارى، پروتەك­تسيو­نيزمنىڭ ءوسۋى – الەمدىك ەكو­نو­ميكانىڭ تۇراقسىزدىعىن تۋدى­رىپ وتىر، – دەگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ بىرقاتار ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى.

«بىرىنشىدەن، بۇۇ مالىمەتىنە ءساي­كەس، الەمدە تۋىنداعان ساۋدا سوعىس­تارى كە­لەسى جىلدىڭ باسىندا الەمدىك ەكو­نو­ميكانى 850 ملرد دوللاردان 1 ترلن دوللارعا دەيىنگى شىعىنعا ۇشىراتۋى ءمۇم­كىن. ءوندىرىس قارقىنىنىڭ باسەڭ­دەۋى، جاھاندىق اۋقىمدا ينۆەس­تي­تسيا­لار­دىڭ قىسقارۋى الەمدىك ءجىو-ءنى 1 پايىزعا ازايتۋى مۇمكىن. بۇل – وتە اۋ­قىمدى ساندار. الەمدەگى ەكونو­مي­كا­لىق ءوسىمنىڭ تومەندەۋى، بۇل ماسەلەنىڭ ساۋ­دا سەرىكتەستەرىمىز ەو-دا، قىتايدا اي­تار­لىقتاي ءبىلىنۋى ءبىز ءۇشىن دە جاعىمسىز جايعا اپارۋى ىقتيمال. وسى جىلى تاۋار اينالىمىنىڭ قىس­قار­عانىن بايقاپ وتىرمىز. 2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا، ەاەو ەلدەرىنىڭ ءۇشىنشى ەلدەرمەن تاۋار اينالىمى 2 پايىزعا ازايعان. وداق ەلدەرىنىڭ ءوزارا تاۋار اينالىمى 5 پايىزعا دەيىن، ياعني 28 ملرد دوللارعا دەيىن قىسقاردى. بۇل – جاعىمسىز تەندەنتسيا»، – دەدى ق.توقاەۆ.

ماسەلەن، وداق ىشىندە قازاقستان ەكسپورتى ەداۋىر ازايىپ كەتىپ،  قازاق­ستاننىڭ ەاەو ەلدەرىمەن ەكسپورتى 6 پايىزعا دەيىن قىسقارعان. ارينە، وعان ءار­تۇرلى فاكتور اسەر ەتكەن. ءتىپتى، بۇل تۇرعىدا پرەزيدەنت اكىمشىلىك كەدەر­گى­لەردىڭ بارىن جوققا شىعارعان جوق. «بۇعان شىنايى ءارى ءوزارا ىنتىماق­تاس­تىق، ينتەگراتسيا مەن كووپەراتسيانىڭ ارقا­سىندا عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ورتاق ىشكى نارىقتاعى كەدەرگىلەردى جويۋ جۇمىستارىن جالعاس­تى­را بەرۋى كەرەك. كوميسسيا ۇلتتىق زاڭنامالارعا مونيتورينگ تەتىكتەرىن كۇشەيتە الادى جانە سولاي ىستەۋگە ءتيىس دەپ ويلايمىن. ەۋرازيالىق ەكونومي­كا­لىق وداق شەڭبەرىندەگى قولدانىستاعى قۇقىقتاردى ءتۇسىندىرۋ مەن اقپارات­تاندىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن ازىرلەۋ قاجەت»، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

شارا بارىسىندا ق.توقاەۆ ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيانمەن كەزدەسىپ، ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­­تاستىقتى كەڭەيتۋ تۋرالى كەلىسىم جاساستى. ول تۋرالى توقاەۆ Twitter-دەگى پاراقشاسىندا: «ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز بار­لىق باعىتتاردا سەنىمدى جانە اشىق ديالوگ ورناتتى» جانە «مادەني-گۋما­ني­تارلىق بايلانىستار دامىپ كەلەدى» دەپ اتاپ ءوتتى. اقوردانىڭ سايتىندا حابارلاعانداي، كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى­جاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەس­تىك جانە كولىك لوگيستيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقى­لان­دى. «ءبىزدىڭ ساۋدا ەكونوميكالىق قاتىناستارىمىز جاقىندا كۇشەيە ءتۇستى. مەنىڭ ويىمشا، ءبىزدىڭ الەۋەتىمىز الدەقايدا زور. ءبىز بۇل مۇمكىندىكتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىمىز ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشا­دى»، – دەدى ارمەنيا  پرەمەر– مينيس­ترى. سونداي-اق، مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ سينگاپۋر پرەمەر-ءمينيسترى لي سيان لۋن جانە يران پرەزيدەنتى حاسان رۋحانيمەن كەزدەسۋدە مەملەكەت­ارا­لىق ىنتىماقتاستىق پەن ساۋدا-ەكونو­ميكالىق سالاداعى بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كەلىسىم جاساستى. ال  بەلارۋس پرەزيدەنتى الەك­ساندر لۋكاشەنكومەن وتكەن دوستىق كەزدەسۋدە ەكى جاقتى بايلانىستى نىعايتىپ، ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ جايى ءسوز بولدى.

جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلە ەۋرازيالىق ەكونومي­كا­لىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر مەن سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنىڭ اراسىن­دا­عى ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ بولدى. اتالعان كەلىسىم ەاەو ەلدەرى ءۇشىن 600 ميلليون حالقى بار وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ قاۋىم­داستىعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ الىپ نارىعىنا جول اشادى. وسىعان باي­لانىستى، قازاقستان پرەزيدەنتى كەڭەي­ىپ جاتقان جاڭا نارىقتار مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتىپ، اتالعان باعىتتاعى كەلىسسوز­دەر­دىڭ جوعارى دەڭگەيىن ساقتاپ قالۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. جوعارى كەڭەس­تىڭ بارىسىندا سينگاپۋر رەسپۋب­لي­كا­سىمەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. وسىمەن ەاەو وسى باعىتتا ۆەتنامدى قوسا ايتقاندا ەكىنشى ەلمەن كەلىسىم جاسادى. ەندىگىدە يران يسلام رەسپۋبليكاسىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە لوگيستيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماڭىزدى ماسەلە.

جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكا­لىق كەڭەس جيىنىندا مەملەكەت باسشى­لارى ەاەو الداعى جىلعا ارنالعان بيۋدجەتىن قاراپ، كولىك جانە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى زاڭنامانى ۇيلەستىرۋ بويىنشا بىرقاتار شەشىمدەرگە تالداۋ جا­ساپ، ەاەو-نىڭ ورتاق قارجى نارى­عىن جانە ونىڭ نەگىزگى باعىتتارىن قالىپ­تاستىرۋ تۇجىرىمداماسى بەكى­تىلدى. بۇدان وزگە كولىك-لوگيستيكا سالا­سىن دامىتۋ، ەاەو ەلدەرىنىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرىن نىعايتۋ ماسەلەلەرى دە نازاردان تىس قالمادى. وسىلايشا، ەرەۆاندا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا 20 قۇجات قابىلداندى.

سوڭعى جاڭالىقتار