27 قىركۇيەك, 15:07 500 0 رۋحانيات انار لەپەسوۆا

انكارادا «تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ارحيتەكتورى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى

تۇركيا استاناسى انكارا قالاسىندا قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگى مەن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن تاريحي ناحچىۆان كەلىسىمىنىڭ 10 جىلدىعىنا ارنالعان باسقوسۋ ءوتتى. القالى جيىن اياسىندا تۇركى اكادەمياسى شىعارعان «تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ارحيتەكتورى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى، دەپ حابارلايدى ەلشىلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. 

باسقوسۋعا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى، قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىسى ابزال ساپاربەكۇلى، تۇركيا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى يالچىن توپچۋ، تۇركى كەڭەسى جانىنداعى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ تۇرىك مۇشەسى، پروفەسسور مۇستافا يسەن، تۇركى كەڭەسى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ومەر كوجامان، تۇركيانىڭ ەكس-مادەنيەت ءمينيسترى نامىك كەمال زەيبەك، ازەربايجان ەلشىسى حازار يبراحيم، قىرعىزستان ەلشىسى كۋبانىچبەك ومۋراليەۆ جانە وزبەكستان ەلشىسى اليشەر اگزامحودجاەۆ، تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى يسمايل كايا مەن فەيزي بەرديبەك، تۇركيانىڭ 60-شى ۇكىمەتىندەگى مەملەكەت ءمينيسترى كۇرشاد تۇزمەن، دەنساۋلىق ساقتاۋ ەكس-ءمينيسترى حاليل شىۆگىن، تۇركيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى وكىلى ورحان ىشىك، تۇركسوي باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بيلال چاكىدجى، ادىلەت جانە دامۋ پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى، بۇرىنعى قازاقستان-تۇركيا پارلامەنتتەر اراسى دوستىق توبىنىڭ توراعاسى حالۋك يپەك، تۇركيانىڭ تانىمال كينو جۇلدىزى سەردار گوكحان، سونداي-اق، اناليتيكالىق زەرتتەۋ ورتالىقتارى باسشىلارى، شەتەلدىك ديپلوماتتار، زيالى قاۋىم، باق وكىلدەرى مەن تۇركيادا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر جانە دياسپورا وكىلدەرى قاتىستى.

ءىس-شارا باستالماس بۇرىن تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى مۇستافا شەنتوپ جانە تۇركيانىڭ استاناسى – انكارا قالاسىنىڭ مەرى مانسۋر ياۆاشتان جەدەلحاتتار كەلىپ ءتۇستى. تۇۇم توراعاسى م.شەنتوپ ءوزىنىڭ جەدەلحاتىندا تۇركى ىنتىماقتاستىعى قازىرگى تاڭدا بەلگىلى دارەجەگە جەتكەندىگىنە نازار اۋدارا وتىرىپ، كوپجاقتى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتىڭ جاڭا بەلەستەردەن ءوتۋى جولىندا «تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ارحيتەكتورى» اتتى كىتاپتىڭ ماڭىزدى ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

اتالعان شارانىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىسى ا.ساپاربەكۇلى: «تۇركى دۇنيەسىندەگى بىرلىك پەن بەرەكەنى، ءوزارا قارىم-قاتىناستى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. كىتاپ – تاسقا تۇسكەن تاڭباداي، ساناعا جازىلىپ قالادى. سوندىقتان دا، تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۇركى الەمىندەگى ءرولىن تولىقتاي اشاتىن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ، تانىمال ساياساتتانۋشىلاردىڭ، عالىمدار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ساليقالى پىكىرلەرى مەن ورامدى ويلارى توپتاستىرىلعان وسى كىتاپ قولىنا تيگەن ءاربىر ادام، ءبىزدىڭ تامىرى تەرەڭگە جايىلعان باۋىرلاستىعىمىزدى تەرەڭ تۇسىنەدى»، - دەدى.

ا. ساپاربەكۇلى تۇڭعىش پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ تامىرى ءبىر تۋىس جۇرتتى تۇگەندەپ، ءۇزىلىپ قالعان التىن ارقاۋدى قايتا جالعاعانىن، ونىڭ باستاماسىمەن 2009 جىلعى 3 قازاندا تۇركى كەڭەسى قۇرىلىپ، ناحچىۆان كەلىسىمىنە قول قويىلعانىن اتاپ ءوتتى. ءسوز كەزەگىن العان تۇركى كەڭەسى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ءو.كوجامان ن. نازارباەۆتىڭ مىقتى ەرىك كۇشى مەن ساياسي كورەگەندىگى ارقاسىندا تۇركى الەمى ينتەگراتسيا جولىنا تۇسكەنىن العا تارتتى. ءسوزىن تۇركى كەڭەسىنىڭ وتكەن 10 جىلداعى جەتىستىكتەرىنە اكەلىپ، قازىرگى تاڭدا تۇركى ىسكەرلىك كەڭەسى، تۇركى ۋنيۆەرسيتەتتەر بىرلىگى، جاستار پلاتفورماسى سياقتى ينستيتۋتتاردىڭ بەلسەندى تۇردە جۇمىس ىستەپ جاتقانىن، «ورتا ءدالىز» كولىك جوباسى ىسكە قوسىلعانى، سونداي-اق، جاقىندا ەۋروپانىڭ تورىندە بۋداپەشتتە تۇركى كەڭەسىنىڭ ءوفيسى اشىلعانى جايلى مالىمەت بەردى. ءو.كوجامان وزبەكستاننىڭ تۇركى كەڭەسىنە قوسىلۋىن قۋانتارلىق وقيعا دەپ باعالادى. ءسوزىن تۇرىك جۇرتشىلىعىن بۇگىنگى تۇرىك ءتىلى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋدان باستاعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى د. قىدىرالى كىتاپتا توپتاستىرىلعان پىكىرلەر مەن ماقالالاردىڭ اۆتورلارى جايىندا اقپارات بەردى.

سونىمەن قاتار، تۇڭعىش پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتى اتاتۇرىككە تەڭەي وتىرىپ، تۇركى كەڭەسى، تۇركى اكادەمياسى، تۇرىكپا سياقتى ۇيىمدارعا ەلباسىنىڭ «تۇركى» اتاۋىن بەرگەنىن ەسكە سالدى. ن. نازارباەۆتىڭ 1990 جىلداردان باستاپ تۇركى الەمىنىڭ ينتەگراتسياسىنا سابىرلى جانە ماقساتتى تۇردە ەڭبەك ەتكەنىن ايتىپ وتكەن د.قىدىرالى، تۇركى الەمى بۇل ەڭبەگى ءۇشىن ونى تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعالىعىنا لايىق كورگەنىن جەتكىزدى. اكادەميا توراعاسى ن. نازارباەۆتىڭ تاريحتا ۇلى تۇرىك تۇلعالارى سىندى ءوزىنىڭ وشپەس ءىزىن قالدىرىپ، تۇركى بولمىسىنىڭ رۋحىن اسقاقتاتۋدا بار كۇش-جىگەرىن جۇمساپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق، ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە قولعا الىنعان "رۋحاني جاڭعىرۋ" باعدارلاماسىنىڭ تۇركى دۇنيەسىن تەرەڭىرەك تانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.

جيىن بارىسىندا د. قىدىرالى اۋمالى-توكپەلى جىلدارى ازاتتىعىن جاريالاعان تۇركى ەلدەرىنىڭ باۋىرلاس تۇركيامەن بايلانىستارىن قالىپتاستىرۋعا ولشەۋسىز قولداۋ كورسەتكەن نامىك كەمال زەيبەك پەن بۇگىندە تۇركى الەمىنىڭ ىنتىماقتاستىعىنا زور ۇلەس قوسىپ جۇرگەن يالچىن توپچۋنى ناحچىۆان كەلىسىمىنىڭ 10 جىلدىعىنا وراي، اكادەميانىڭ ارنايى التىن مەدالىمەن ماراپاتتادى. تۇركيانىڭ تانىمال مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قايراتكەرى ن.ك.زەيبەك ەلباسى ن. نازارباەۆتى تۇركى الەمىنىڭ ۇيىتقىسى ەكەندىگىن العا تارتىپ، تۇركى الەمىنىڭ بۇگىنگى «بىلگە قاعانى» دەپ سيپاتتادى.

سونىمەن بىرگە، ن.ك. زەيبەك پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ تۇركى الەمىنە جاساعان تاريحي ەڭبەكتەرى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. ن.ك.زەيبەك ن.ءا.نازارباەۆ تەرەڭ ءبىلىم يەسى ەكەنىن ايتا وتىرىپ، ول م.ك.اتاتۇرىكتى ەڭ جاقسى زەرتتەپ، تۇسىنگەن كىسى دەدى. ەلباسى نازارباەۆتىڭ بۇكىل الەمدى تاڭ قالدىرعان سوڭعى شەشىمى بولسا، نازارباەۆتىڭ حالىقتىڭ رۋحىن، اقىل-سەزىمىن سەزە وتىرىپ، قابىلداعان تەڭدەسىز شەشىمى دەدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ بولسا، ەلباسىنىڭ وسى سارا جولىن جالعاستىراتىن وتە تاجىريبەلى، پاراساتتى، زيالى مەملەكەتتىك قايراتكەر دەپ باعالادى. ن.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن تۇركى كەڭەسىنىڭ تۇراقتى حاتشىلىعى قۇرىلىپ، بۇگىنگى كۇندە جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋدارعان مادەنيەت ەكس-ءمينيسترى، ەلباسىنىڭ تۇركى تىلدەس باۋىر ەلدەردى جاقىنداستىراتىن كوپتەگەن باستامانىڭ باسىندا تۇرعانىن باسا ايتتى.

تۇركيا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى يا. توپچۋ ت.ر. پرەزيدەنتى ر.ەردوعاننىڭ كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارىنا سالەمىن جەتكىزە وتىرىپ، ءوز سوزىندە ن. نازارباەۆتىڭ تەك تۇركى الەمىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن عانا ەمەس، جالپى دۇنيەجۇزىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق ءۇشىن تەر توگىپ كەلە جاتقانىن العا تارتتى. تۇركى كەڭەسىنىڭ ارحيتەكتورى، قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ ەكەنىن، جانە بۇل ۇيىمنىڭ تۇپكى ماقساتى دۇنيەجۇزىلىك بەيبىتشىلىك، ادىلەت، قاۋىپسىزدىك جانە تۇراقتى دامۋ دەپ اتاپ ءوتتى.

ءسوز سوڭىندا، يا.توپچۋ ەلباسىنىڭ «قازاقستان كۇللى تۇركى جۇرتىنىڭ قاسيەتتى اتا جۇرتى» دەگەن ءسوزىن كەلتىرە وتىرىپ، تۇركى الەمىنە جانە باۋىرلارىنا جۇرەگى مەن كوڭىلىن قۇشاق جايا اشقان ەلباسىنا تەرەڭ ريزاشىلىعىن جانە قۇرمەتىن ءبىلدىردى. تۇساۋى كەسىلىپ وتىرعان كىتاپتىڭ تۇركى الەمىنىڭ كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتى بارلىق قىرىنان جاقسى تانىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كىتاپ دەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار