26 قىركۇيەك, 12:15 451 0 جاھان "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

الەمنىڭ 1 ميلليارد حالقىن ازىق-تۇلىكپەن قامتي الامىز

نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق جاعدايىن تۇراقتاندىراتىن بىردەن-ءبىر سالا – اۋىل شا­رۋاشىلىعى. قازاقستان ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسى بو­يىن­شا الەمدەگى ازىق-تۇلىك ءونىمىن وندىرۋشىلەر اراسىندا جە­تەكشى ەلدەردىڭ ءبىرى بولۋ ماقساتى تۇر. بۇل تۋرالى مەملەكەتتىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ باعدار­لا­ماسىندا دا كەڭىنەن قامتىلعان.

بىلتىر بۋەنوس-ايرەستە وتكەن ءۇل­كەن جيىرمالىق ەلدەرى G20 اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلەرىنىڭ كەزدە­سۋىن­دە «بىرنەشە جىلدىق السىرەۋدەن كەيىن، 2016 جىلى الەمدەگى اشتىق كۇشەيىپ، قازىرگى ۋاقىتتا ودان 815 ملن. ادام زارداپ شەكسە، 2 ميلليارد ادام كۇندەلىكتى تۇتىنۋعا قاجەتتى ونىمدەردىڭ تاپشى­لى­عىن سەزىنىپ وتىر» دەگەن قورىتىندى مالىمدەمە جاسالعان بولاتىن.

قازىرگى تاڭدا جەر شارىنىڭ ءاربىر جەتىنشى تۇرعىنى اشتىقتان زارداپ شەگىپ وتىر. بۇل ماسەلە جۇزدەگەن ميلليون ادام­دى تارىقتىرعانىمەن قويماي، ادام­دار­دىڭ دەنساۋلىعى مەن ومىرىنە اي­تار­لىقتاي قاۋىپ توندىرەدى.

بۇۇ ەسەپتەۋى بويىنشا الەمدەگى اش­تىق پەن كەدەيشىلىكتى ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ، ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىققا تەڭدەي قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جىلىنا 4,5 ملرد دوللار قاراجات قاجەت ەكەن. قازىرگى تاڭدا الەم حالقى 7 ملرد-قا جەتسە، 2040 جىلى 9 ملرد-قا دەيىن وسەدى دەگەن بولجام بار. 2030 جىلعا قاراي قازىرگى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ازىق-تۇلىككە قاجەتتىلىك 50%-عا، ال ەنەرگياعا سۇرانىس 45%-عا وسەدى. وسى رەتتە عالىمدار 3 ملرد ادام اشتىق پەن كەدەيشىلىككە ۇشى­­رايدى دەپ دابىل قاعىپ وتىر. بۇگىن­گىدەي بەتالىسپەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدە­رىنە دەگەن سۇرانىس 2030 جىلى 1,3 ەسە وسەدى.

اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋى الەم بويىنشا جاڭا اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەردى پايدالانۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. 1980-2010 جىلدارى جەر رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى تىڭايتقىش پەن پەستيتسيدتەردى قولدانۋدى ارتتىرۋ ار­قىلى قالپىنا كەلتىرىلىپ وتىردى. ال ءارى قا­راي اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەردى كەڭەيتۋ كوپتەگەن ەلدەردە شەكتەۋلى بولىپ وتىر، ياعني ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىنا قا­جەت­تى جەرلەر بارعان سايىن ازايىپ بارادى.

وسى ماقساتتا قازۇاۋ-دىڭ انيمو­لو­گيا ماسەلەلەرى عزي ديرەكتورى، ۆەتەري­نا­ريا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، قر ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى سانسىزباي ابىلاي رىسبايۇلى زەرتتەۋ جاساعان بو­لاتىن. سول زەرتتەۋ ناتيجەسىندە قازاق­ستان جەر شارىنىڭ 1 ملرد تۇرعىنىن ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتە الادى دەگەن تۇجىرىم جاسادى.

كەز-كەلگەن جوبا ينۆەستيتسيا تارتۋدان باس­تالادى. ءبىر كەرەمەتى – يزرايل مەم­لە­كەتى وسى يدەيانى جۇزەگە اسىرۋعا، قار­جى­لاي قولداۋ كورسەتۋگە قاتتى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. VP Group باسشىسى ۆلا­ديمير پولەۆوي بۇۇ-نىڭ ازىق-تۇلىك جانە اۋىلشارۋاشىلىق ۇيىمىنىڭ قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنداعى ورگاني­كا­لىق اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىن دامىتۋ ءمۇم­كىن­دىك­تەرى تۋرالى تۇجىرىم­دا­ما­سىمەن تا­نىسىپ، VP Group كونسورتسيۋمى ءوزىن اتال­مىش جوباعا قاجەتتى وزىق تەحنو­لو­گيالار مەن قارجى رەسۋرستارىن تابۋعا ءمۇم­كىن­دىك­تەرى بار ەكەندىگىن جەت­كىز­گەن. ەندىگى جەردە شەت­ەلدىك كومپانيا وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قازاقستاندىق عالىمدار مەن مەم­لەكەت تاراپىنان قول­داۋ كۇتىپ وتىر.

پروفەسسور ابىلاي رىسبايۇلىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان اينالىمعا يگەرىل­مە­گەن، ياعني حيميالىق وڭدەۋدەن وتپەگەن جانە ءتيىمسىز قولدانىلعان 100 ملن گەكتار جەر­دى ۇسىنا الادى. بۇل – جەردى ساتۋ ەمەس، جالعا بەرۋ دە ەمەس. جەرگىلىكتى فەر­مەر­لەرگە سۋبسيديا بەرىلەدى، كەلەسى جىلعا ەگۋ ءۇشىن تۇقىمدى ينۆەستورلار اكەلىپ بەرەدى. بۇل باعىتتا شەتەلدىكتەر زوندتاۋ تەحنو­لوگياسىن قولداناتىنىن دا ەسكەرۋىمىز كەرەك. عارىشتان جەردىڭ ىلعالدىلىعى قانداي، نە ەكسە بولادى، قانداي ءونىم جاقسى شىعادى، قانشا ءونىم بەرەدى دەگەن ماسەلەلەردى انىقتايتىن تەحنولوگيا بار. بۇل – ەگىن شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا وتە قاجەتتى تەحنولوگيا. ال مال شارۋاشى­لى­عىمەن اينالىسۋشىلارعا كەلسەك، قانداي جانە قانشا مال قاجەتتىگىن فەرمەرلەر ايتادى، مال باسىن ينۆەستورلار اكەلەدى. ءبىر جىلدان كەيىن جاڭا تۋعان ەركەك بۇزاۋ­لارىن ەتكە الادى، ال ۇرعاشى باستارى كە­لەسى جىلعا مال باسىن كوبەيتۋگە قالادى. بۇل اسىلتۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىمەن اي­نالىسۋعا دا وتە ءتيىمدى، اسىرەسە قازاق­ستان ءۇشىن ماڭىزدى – ءسۇتتى باعىتتى دا­مىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ءبىز جوعارىدا ينۆەستوردىڭ دايىن ەكەن­دىگىن ايتىپ وتتىك. ەندىگى كەزەك مال ءجا­نە ەگىن شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەردى انىقتاۋ جانە دايىنداۋ. وسىدان سوڭ ينفراقۇرىلىمى جاسالىپ، قۇجات­تا­رى راسىمدەلىپ، جەرگىلىكتى فەرمەرلەر ىرىكتەلىپ، وقۋدان وتەدى.

ەندى بۇل جوبا قازاقستانعا نە بەرەدى دە­گەن ماسەلەگە توقتالساق. ەڭ الدىمەن، جوبانى ىسكە اسىرۋدان تۇسكەن جىلدىق تابىستىڭ 10%-ى اشتىق پەن كەدەيشىلىكتى جويۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن حالىق­ارا­لىق قورلارعا اۋدارىلادى. ال ەڭ باس­تىسى، قازاقستاننىڭ 100 ملن گەكتار اۋىلشارۋاشىلىققا پايدالى جەرى يگەرى­لە­دى. يگەرىلەدى دەگەنىمىز، مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى دەگەن ءسوز. وسىدان كەلىپ ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سالا­سى­نا ينۆەستيتسيا تارتۋ جەڭىلدەيدى. سونىمەن قاتار ەلدىڭ ءجىو-دەگى اۋىل شارۋا­شى­لىعىنىڭ ۇلەسى ارتىپ، رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت سالىق ەسەبىنەن كوبەيەدى. مۇنداي جاعدايدا قازاقستان شەتەلدىك بىلىكتىلىگى جوعارى مامانداردى دا جۇمىسقا تارتا الادى. كەلە-كەلە جوبا­عا كومەكشى شارۋاشىلىق، ديقاندىق جانە فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار تارتىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ۋربانيزاتسيانى تەجەپ، شارۋاشىلىقپەن، كاسىپپەن اينالىسام دەگەن جاستارعا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ساپاسى جوعارى، ەكولوگيالىق تازا، ۇزاقمەرزىمدى نەگىزدەگى الەمدىك ستاندارتتارعا ساي قازاق­ستاندىق ونىمدەر برەندى قالىپتاسادى.

ەلىمىزدە بوس يگەرىلمەي جاتقان جەرلەر تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ەلىمىزدە ەگىستىككە جارامدى 16 ميلليون گەكتاردان ارتىق القاپ يگەرىلمەي جاتىر. ال جايىلىمدىق جەرلەردىڭ تەك 40 پايى­زى عانا ماقساتتى پايدالانىلۋدا»، – دە­گەن بولاتىن.

يگەرىلمەي جاتقان جەردى ءتيىمدى پاي­دالانۋ قازاقستاننىڭ الەمدىك نارىق­تاعى ورنىن ايقىنداي تۇسەدى. سونىمەن قاتار بۇل قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىن ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتەدى دە، وتاندىق ونىمدەردىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ، ەن­دىگى جەردە ەكسپورتتىق الەۋەتتى دامىتۋعا بو­لادى.

100 ملن گەكتار جەردى ءتيىمدى پايدالانۋ جۇزەگە اسىرىلسا، ىرىمشىك، سۇزبە، شۇجىق ونىمدەرى، ەتتى جانە ەتتى-وسىمدىك كونسەر­ۆى­لەر، سارى ماي، قانت، جەمىس-كوكونىستى كونسەرۆىلەر، ماي ونىمدەرى، مۇزداتىلعان بالىقتار، كوكونىس پەن جەمىس-جيدەكتەردى ءوسىرۋ جانە كارتوپتى، جەرالمۇرتتى ءوسىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ جۇزەگە اسىرىلادى. سيىر، قوي، شوشقا، سورپالىق ءونىم، ىرىمشىك جانە قۇرعاق ءسۇت، ءدان، مايلى داندەر، كارتوپ جانە ونىڭ قايتا وڭدەۋدەن شىق­قان ونىمدەرى سويا بۇرشاعى، جۇگەرى، جە­مىستەرى تولىقتاي وزىمىزدە ءوسىرىپ شى­عا­رىلادى.

قورىتا ايتقاندا، الەم حالقىن ازىق-تۇلىك جەتىسپەۋشىلىگى مەن كەدەيشىلىكتەن ساقتاۋ سىندى اۋقىمدى عالامدىق ماسە­لە­نى قازاقستان ۇكىمەتى الەمدىك دەڭگەيدەگى ەكونوميكالىق، قارجى جانە تەحنو­لو­گيالىق ينستيتۋتتارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتا وتىرىپ شەشۋى ءتيىس.

 

ارايلىم بيمەنديەۆا

سوڭعى جاڭالىقتار