12 قىركۇيەك 2019, 12:18 825 0 ونەر تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

«فاريزا»

وتكەن اپتاداعى ەلدى ءدۇر سىلكىندىرگەن مادەني جاڭالىقتىڭ ءبىرى – اقىن، قازاق­­­-ستان­­نىڭ حالىق جازۋشىسى، قوعام قايراتكەرى فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ سەكسەن جاسقا تولۋىنا بايلانىستى قويىلعان «فاريزا» دراماسى بولدى.

كوپتەن بەرى م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق تەاترىنىڭ كورەرمەن زالى ءدال وسىنشالىقتى تولعانىن ءبىرىنشى رەت بايقادىق. ارينە، ول تەاترعا ادام جينالمايدى نەمەسە جاقسى قويىلىمدار قويىلمايدى دەگەن ءسوز ەمەس! بۇل اقىن وقىرماندارى مەن كوزكورگەندەرىنىڭ ونىڭ سىرشىل دا ۇلىلىققا تولى شىعارمالارىنا ءشو­لىر­كەپ، پوەزياعا جاڭا لەپ اكەلگەن، ايەل ماحابباتىنىڭ بيىك شىڭىن قالىپتاستىرعان، ءولىپ-ءوشىپ سۇيسە دە، ءوزىنىڭ ءور مىنەزى جانە تاكاپپارلىعىمەن تاريحتا قالعان فاريزاعا دەگەن ماحاببات جەتەلەپ كەلگەندەي.

بار-جوعى ءبىر ساعات ون بەس مينۋتقا سو­­زىلعان سپەكتاكل سوڭعى نۇكتەسىن قويعانشا، زالدان تىنىس العان ءبىر دىبىس ەستىلمەدى. ۇنسىزدىك. قازاق حالقىنىڭ ماڭدايىنا بىتكەن، كورنەكتى اقىن-قىزدىڭ جۇرەگىنەن سۋىرىلىپ شىققان جىرلارى سىندى تاعدىرى كوز الدىمىزدان سىرعىپ ءوتىپ جاتقانداي.

«كەرەگى جوق، ماعان ولەڭىڭنىڭ كەرەگى جوق، جار سۇيگىم، بالا سۇيگىم كەلەدى...» دەپ ەڭىرەگەن نازگۇل قارابالينا بەينەلەگەن فاريزانىڭ زارلى داۋسى قۇيقامدى شىمىرلاتىپ، ەرىكسىز ەزىلدىم. قاتال تاعدىرى – لەيلو بەكنازار-حانينگا بولسا، «جوق، سەنىڭ ءومىرىڭ دە، تاعدىرىڭ دا – ولەڭىڭ، باسقاشا بولۋى مۇمكىن ەمەس» دەگەنىنە امالسىز مويىنسۇنعان اقىن جان-جۇرەگى، بار بولمىسىمەن قالشىلداپ-دىرىلدەپ، جىندانۋعا شاق قالادى. شىنى كەرەك، درامانىڭ وسى ءبىر تۇسى م.اۋەزوۆتىڭ «قاراگوزىن» كوز الدىمىزعا اكەلگەندەي بولدى. قاپ-قارا شاشىن جايىپ تاستاپ، بەتىن قىزىل-الا قانعا بوياعان قاراگوز بەينەسى «مەيلى، وسى تاعدىرمەن ءومىر سۇرۋگە دايىنمىن» دەپ جىگەرلەنگەن فاريزاعا اينالىپ سالا بەرگەندەي.

جىر – مەنىڭ پلانەتام:

ءبارى وسىندا جازعانىم،    تەرگەنىم دە،

سەزىنگەنىم، سۇيگەنىم، سەنگەنىم بە،

مىنەزىم بە، بولمىس پا، كەرمەك ءۇن بە –

ءبارى وسىندا، باسقاسى قالدى قۇمدا.

..........................................................

جاتپاسا دا مەنى جۇرت ەلەپ كەرىم،

ۇرانىنا ەرگەم جوق جەلوكپەنىڭ

قىلمىسىم دا وسىندا، تۇرمىسىم دا،

تاعدىرىم جوق جىرىمنان بولەك مەنىڭ...، –

دەپ اقىننىڭ ءوزى ايتقانداي، ءاربىر شىعارماسىنان ءوز تاعدىرى، ءوز مىنەزى، ءوز ورلىگى، ارمان-ماقساتى ايدان انىق بايقالىپ تۇرادى. كەيدە مۇڭعا تولى ماحابباتتان شارشاعان، كەيدە لاپىلداعان وت سەزىمگە باس قويعان اقىن جىرلارىن وقىعان سايىن، ولەڭ-فاريزاعا، فاريزا-ولەڭگە اينالىپ جۇرە بەرەدى. ول ءسوزسىز شىندىق، اقيقات!

سىلاڭ قاعىپ، بويجەتە باستاعان ءبۇل­دىر­شىن شاعىمىزدا-اق، فاريزا بوپ ولەڭگە ەلىتتىك، فاريزا بوپ ولەڭ وقىدىق، فاريزا بولىپ عاشىق بولۋعا، ءومىردى سۇيۋگە تىرىستىق. كەز كەلگەن ولەڭىن جاتتاپ وستىك. الدەبىرەۋلەردىڭ «جىلاڭقى اقىن» دەگەنىن ەستىگەندە، پوەزيانىڭ عانا ەمەس، قازاق قىزدارىنىڭ ادال دا اڭعال سەزىم-ماحابباتىن سەزىنە بىلمەگەن تۇيسىكسىزدىككە جىلادىق. اقىن جانىن، اقىن تۋىندىسىن اقتادىق، اراشالادىق. ءوزىمىزدى اۆتورمەن كۇندە بىرگە جۇرگەندەي، ەتەنە ارالاسىپ عۇمىر كەشىپ جاتقانداي سەزىندىك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، شىعارمالارى سىندى ءومىر اعىسىنا ىلەسپەي، وعان قارسى جۇزەتىن قايسارلىعىنان، تازالىعىنان، ادالدىعىنان قازاق قىزدارىنا ءتان ءتالىم-تاربيەنى دە اقىن جىرلارىنان الدىق، ۇعىندىق، تۇيسىندىك.

«فاريزا» پەساسىنىڭ اۆتورى، بەلگىلى قالامگەر روزا مۇقانوۆانىڭ ءوزى ايتقانداي، قاسيەتتى ساحناعا اراعا جيىرما ەكى جىل سالىپ، ءبىراز ۇزىلىستەن كەيىنگى ساحنالانىپ وتىرعان بۇل تۋىندىنىڭ بويىنان دا اقىنعا دەگەن ۇلى ساعىنىشتىڭ لەبى سەزىلىپ تۇر. تىرشىلىگىندە  ەتەنە جاقىن، تىعىز ارالاسىپ كەتپەسە دە، بايلانىستارى ۇزىلمەگەن دراماتۋرگتىڭ اقىن اپاسىنا دەگەن شەكسىز سىيلاستىعى بولار، بار-جوعى بىرەر ايدىڭ شاماسىندا جازىلعان سپەكتاكل­دىڭ پروديۋسەرى مەن اۆتورى اينۇر كوپباسا­روۆانىڭ ەسىمى دە كوپشىلىككە ءوزىنىڭ ۇيىم­داستىرۋشىلىق ىستەرىمەن ەتەنە تانىس.

– يدەيا اۆتورى اينۇردان ۇسىنىس تۇسكەندە، توسىلىڭقىراپ قالدىم. فاريزا اپاما دەگەن ساعىنىش ءتۇبى ءبىر شىعارماعا ارقاۋ بولاتىنىن ويلاپ جۇرسەم دە، ءدال وسىنداي ۇسىنىستى كۇتپەگەنىم راس. ونىڭ ۇستىنە اقىندى، اقىن شىعارمالارىن جاقسى بىلسەم دە اڭىزعا اينالعان قازاقتىڭ دارا قىزىنىڭ بەينەسىن شىعارا الماسام شە، دەگەن دە كۇدىكتەن ارىلا المادىم. دەگەنمەن، ول كىسىنىڭ ەموتسياسىنان دراما، تراگەدياسىنان فيلوسوفيا ىزدەدىم. ول دا بارلىق پەندە سياقتى ادامي سەزىمدەردى باسىنان كەشىرگەنى، اشۋلانعانى، جىلاعانى، كۇلگەنى، ءتىپتى جالعىزدىقتان شارشاعان-قاجىعان ساتتەرىندە جانىنا جالاۋ بولعان پوەزياسىمەن عانا ارپالىسقان جۇمباق جان ەكەنىن، بۇكىل ءسوز قۇدىرەتىن تۇسىنەتىندىكتەن دە جازۋ وڭاي بولمادى، – دەگەن روزا مۇقانوۆا جانارىنا كەلىپ قالعان جاستى كومەيىنە ىركىپ قالدى.

 

ال، مەنىڭ جانىم مۇلدەم باسقا ءبىر سارىندى اڭساپ، ەرەكشە كۇيزەلىسكە تۇسكەندەي. كورنەكتى اقىن فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ تۋعانىنداي بولىپ كەتكەن، اقىن اپاسىنان كەيىن ۇزاماي قايتپاس ساپارعا اتتانىپ كەتكەن قازاقتىڭ كاسىپكەر قىزى اساۋباەۆا مارۋسيا اپايىمنىڭ تەلەفونداعى جىلاپ تۇرىپ ايتقان مىنا ءسوزى جادىمدا جاڭعىرىپ، ەرىكسىز كوزىمە جاس تولدى. «اينالايىن، مارۋسيا-جان، مەن ومىرىمدە ولەڭدى عانا سەرىك ەتكەن، مىنا پەشەنەمە باسقاداي تاعدىر جازىلماعان پەندەڭ اجالدى قۋانا قارسى الىپ وتىرعان جايىم بار. ولىمنەن قورىقپايمىن. ەسىگىمدى قاعاتىن ءسات تە الىس ەمەس. بىراق مەنىڭ باقىتىم، قۇرساعىما شارانا بىتپەسە دە، الپىس ەكى تامىرىم ءيىپ ءسابي سۇيمەسەم دە، انالىق ماحابباتتى سەزىنە الماي ءوتىپ بارا جاتسام دا، ماڭدايىما ايەلدىڭ عانا بويىنا بەرەتىن ايەلي-سىرقاتپەن اللانىڭ الدىنا بارام، سوعان دا شۇكىر»، – دەگەنىن ايتىپ جىلاعان مارۋسيا اپاتايىمنىڭ ءۇنى ەمىس-ەمىس قۇلاعىمدا جاڭعىردى. اينالام تۇماندانىپ ءبىر ءسات وڭاشالانىپ قالعان ەسىمدى زالداعى شاپالاق ءۇنى سەلت ەتكىزدى.

اقىندى ساعىنعان ەلدىڭ جانارىندا جاس. الماتى كەشى دە بۇلتتانىپ، نوسەر جاۋدى. مەنىڭ دە كوز جاسىم توقتار ەمەس...

 

تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

«تúrkistan»

سوڭعى جاڭالىقتار