12 قىركۇيەك, 10:48 614 0 ادەبيەت ءTúrkىstan International Political Weekly

الىپتاردى ارداقتاۋ

گازەتىمىزدىڭ 29 تامىز كۇنگى №34 سانىندا «نە ىستەۋىمىز كەرەك؟!» دەگەن تاقىرىپتا ماقالا جاريالانعان بولاتىن.  ماقالا اۆتورى «ۇلى ابايدىڭ ىزىمەن» ەكسپەديتسياسىنا قاتىسىپ، اباي قۇنان­باي­ۇلى­نىڭ ءومىر تاريحىنا قاتىستى ولكەنى ارالاعان. سول ساپارى بارىسىندا ۇلى اقىننىڭ ماڭگىلىك تىنىم تاپقان مەكەنىنە جەتۋدەگى جولدىڭ قيىندىعى مەن اتقارىلۋعا ءتيىستى بىرنەشە ماسە­لەنى اتاپ وتەدى. وسى ولقى­لىق­تار ابايدىڭ 175 جىلدىعى اياسىندا قولعا الىنسا دەپ ۇسىنىس ايتىلادى. ەندى مىنە جۋىقتا عانا ەلوردادا اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتۋگە بايلانىستى مەملەكەتتىك كوميس­سيا­نىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتىپ، اتالمىش ماقالادا ۇسىنىلعان بىرنەشە ماسەلەنىڭ وڭىنان شەشى­لۋى­نە ىقپال ەتەتىن شەشىم شىق­قان­دىعىن قۋانا حابارلايمىز. 

اقوردادا قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مارات ءتا­جين­نىڭ ءتور­اعا­لى­عىمەن اباي قۇنان­باي­ۇلى­نىڭ 175 جىل­دىق مە­رەي­تويىن داي­ىن­­داۋ جانە وتكىزۋ ءجو­نىن­دەگى مەملەكەتتىك كوميس­­سيانىڭ وتىرىسى ءوتتى.

وتىرىستى اشقان مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجين «رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­لا­ماسىنىڭ ماڭىزدى باعىتى ۇلت­تىڭ «مادەني كودىن» ساقتاۋ بولىپ تابىلادى، بۇل ورايدا، مەرەيتويلىق ءىس-شارالار ابايدىڭ رۋحاني مۇراسىن ساقتاۋعا، زەردەلەۋگە جانە ناسي­حات­تاۋعا باعىتتالۋى ءتيىس، – دەپ اتاپ ءوتتى.

وتىرىستا ءسوز سويلەگەن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا، ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات اي­ما­عامبەتوۆ، اق­پارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ءداۋ­رەن ايماعامبەتوۆ، گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ، شى­عىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ، ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ ات­قا­رۋشى ديرەكتورى راۋان كەنجەحانۇلى  جوس­پارلانعان ءىس-شارالار مەن جوبالار تۋرالى باياندادى.

اباي شىعارمالارى شەتەلدەردىڭ ىرگەلى تىلدەرىنە  (اعىلشىن، اراب، يسپان، قىتاي، ورىس، فرانتسۋز، نەمىس، تۇرىك، جاپون جانە يتاليان) اۋدارىلىپ، شىعارىلادى. «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قوعامدىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى راۋان كەنجەحانۇلى بۇل جوباعا ءارتۇرلى ەل­دەردەن ۇزدىك كاسىبي اۋدارماشىلار جانە قازاق­ستاننىڭ جەتەكشى ابايتانۋشىلارى قاتى­سات­ىنىن ايتتى. اباي ەڭبەكتەرىنىڭ حالىق­ارالىق تانىستىرىلىمىن قازاقستاننىڭ ەلشىلىكتەرىندە، شەت ەلدەردەگى وقۋ ورىنداردا، زەرتتەۋ جانە مادەني ورتا­لىق­تاردا وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.

حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى دا اباي ەڭ­بەك­تەرىن تۇركى حالىقتارىنىڭ تىلدەرىنە اۋدارىپ، شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ۇلى اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعار­ما­شى­لى­عى تۋ­رالى دەرەكتى فيلمدەر تۇسىرىلەدى. ءما­دەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى «تاۋەل­سىز­دىك تولعاۋى» جانە «ەلىم مەنىڭ» رەسپۋب­لي­­كالىق شىعار­ما­شى­لىق كونكۋرستارى شەڭ­­بەرىندە مەرەيتويعا ارنالعان جاڭا كوركەم، پوەتيكالىق، مۋزىكالىق جانە ءتۇرلى جانرلارداعى شىعارمالاردى جازۋعا وننان استام نوميناتسيا تاعايىندادى.

يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پاتەرىندە قا­زاق­ستان­نىڭ ۇزدىك شىعارماشىلىق ۇجىمدا­رى­نىڭ گالا-كونتسەرتى جانە تانىمال ابايتانۋشى عالىم­دار­دىڭ قاتىسۋىمەن حالىق­ارا­لىق عىلىمي-پراك­تي­كالىق كونفەرەنتسيا وتەدى. مەرەيتويعا ارنال­عان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ەلوردادا وتەدى. ءما­دە­نيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانە اكىمدىك­تەر ۇلى ويشىلدىڭ مۇرالارىن ناسيحاتتاۋ بو­يى­ن­­شا تەاترلاندىرىلعان قويىلىمدار، مۋزەيلىك ەكسپوناتتار، كىتاپ كورمەلەرىن، شىعار­ما­شىلىق كونكۋرستار مەن فەستيۆالدەر، ايتىستار، ەكسپەديتسيالار، چەللەندجدەر، فلەش-موبتار جانە باسقا دا كوپتەگەن ءىس-شارالار جوسپارلاپ وتىر. اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ «اباي» وپەراسى قويىلىمىنىڭ تۇركيا، رەسەي جانە قىتايعا گاسترولدەرى جوسپار­لانعان.

اباي شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋدا ءبىلىم جۇيەسى بەلسەندى تۇردە قاتىسادى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ اتاپ ءوت­كەن­دەي، ەلىمىزدىڭ بارلىق مەكتەپتەرىندە اشىق ساباقتار، شىعارما جازۋدان، اقىن ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرىن مانەرلەپ وقۋدان كونكۋرستار وتە­دى. اباي شىعارماشىلىعىن ۇزدىك بىلۋگە ار­نالعان وقۋشىلار اراسىنداعى جالپىرەسپۋ­ب­ليكالىق وليمپيادانىڭ جە­ڭىم­­پازدارى مەن لاۋرەاتتارىنا گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۇۋ مەن ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا وقۋ ءۇشىن 50 ءبىلىم گرانتى تاعايىن­دالاتىن بولادى. ولار ەلوردادا وتەتىن «اباي بالى» سالتاناتىنا قاتىسادى.

مۇعالىمدەر مەن وقىتۋشىلار اراسىندا اباي شىعارماشىلىعىن وقىتۋدىڭ ۇزدىك ادىستەمەسى بويىنشا دا كونكۋرستار وتەدى.

سونداي-اق ەلىمىزدىڭ بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇلى ويشىلدىڭ مۇرالارىن جاس­تار اراسىندا ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان كونفەرەنتسيالار مەن سيمپوزيۋمدار، پوەتي­كا­لىق جانە ادەبي فەستيۆالدار، پوەزيا كەشتەرى فور­ما­تىنداعى «اباي وقۋلارى»، اباي شىعارمالارىن ۇزدىك ءبىلۋ مەن ونىڭ شىعارمالارىن ورىنداۋ بويىنشا كونكۋرستار، فلەش-موبتار، چەللەندج­دەر جانە باسقا دا ءارتۇرلى فورماتتاعى كوپ­تەگەن ءىس-شارالار جوسپارلانعان.

مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ رەكتورى ەرلان سى­دىقوۆ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ءجونىن­دەگى ۇسى­نىستارى بويىنشا ءسوز سويلەدى.

اباي مۇراسىن جۇيەلەۋ جانە جاڭاشا ساپالى عىلىمي زەردەلەۋ ماقساتىندا گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ بازاسىندا «اباي اكادەمياسىن» اشۋ، سونداي-اق ابايتانۋ بويىنشا عىلىمي گرانتتار كولەمىن ۇلعايتۋ قاراس­تىرىلعان.

الداعى جىلى ابايدىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى جانە مەرەيتويلىق تاقىرىپ ەلى­مىز­دىڭ جەتەكشى بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دا­رىنىڭ مەديا جوبالارىندا، ينتەرنەتتە جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە ايرىقشا ورىن الۋى كەرەك. ەل پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆتىڭ قولداۋىمەن جانە بۇگىندە جاھاندىق سيپاتقا يە بولعان #مەنابايدىوقي­مىن چەللەندجى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ويداعىداي جالعاسىن تابۋدا.

ويشىلدىڭ مۇرالارىن تسيفرلاۋ جانە ەلەك­تروندىق فورماتقا كوشىرۋ شەڭبەرىندە «ابايتانۋ» بويىنشا بەينە جانە اۋديو دارىستەر توپتاماسى ازىرلەنىپ، «اباي الەمى» پورتالى (www.abaialemi.kz) جاڭعىرتىلادى.

اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ءداۋ­رەن اباەۆ اتاپ وتكەندەي، ماسس-مەديادا جانە ينتەرنەت جەلىسىندە كەڭ تۇردە تاراتۋ ارقىلى ۇلى اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعار­ما­شىلىعى تۋرالى بىرنەشە تەلەۆيزيالىق جانە راديو­باع­دار­لامالاردىڭ، ارنايى حا­بار­لاردىڭ جانە باسقا دا مەديا ونىمدەردىڭ شىعارىلىمى جوسپارلانۋدا.

وسىعان وراي، مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجين اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنە، وبلىستاردىڭ، نۇر-سۇلتان، الماتى، شىمكەنت قالالارىنىڭ اكىمدەرىنە اباي­دىڭ 175 جىلدىق تاقىرىبىن مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياساتتىڭ مىندەتتى تا­قى­رىپتىق تىزىلىمگە ەنگىزۋدى جانە بۇل جۇمىسقا رەسپۋبليكانىڭ جانە وڭىرلەردىڭ ەڭ تانىمال باق-تارىن تارتۋدى تاپسىردى. سونداي-اق اقدم جانە اكىمدەرگە 2020 جىلعا ارنالعان مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپ­سى­رىس­تار ارقىلى شىعارماشىلىق وداقتار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ۇلى اقىننىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋ ءجونىن­دەگى جوبالارىنا كەڭ تۇردە قولداۋ كورسەتۋدى تاپسىردى.

مەرەيتوي اياسىندا «اباي-شاكارىم» ماۆزولەي كەشەنى مەن ابايدىڭ مۋزەي ءۇيىن، «جي­دەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق مۋزەي-قورىعىن رەستاۆراتسيالاۋ جوسپارلانعان.

سونىمەن قاتار، وتىرىس بارىسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ اتاپ كورسەتكەندەي، وبلىستىڭ كۇشىمەن اقشو­قى­داعى قۇنانباي اۋلەتىنىڭ قورىمى اباتتاندىرىلىپ، جوندەلەدى جانە اباي اۋدانىنداعى بىرنەشە جول ۋچاسكەلەرىندە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.

مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجين مەملەكەتتىك كوميسسياعا مەملەكەت باسشىسىنا ءۇش باستامامەن شىعۋدى ۇسىندى: سەمەي قالاسىنداعى اۋەجايعا اباي ەسىمىن بەرۋ; ادەبيەت جانە ونەر سا­لاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتى اباي اتىن­داعى مەملەكەتتىك سىيلىق دەپ وزگەرتۋ; قازاق­ستاننىڭ ەلشىلىك­تەرىنىڭ بازاسىندا «اباي ورتالىقتارىن» قۇرۋ.

ۇكىمەت اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 175 جىل­دىق مەرەيتويىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ ءجو­نىندەگى جال­پىرەسپۋبليكالىق جوسپاردىڭ جو­باسىن مەم­­لەكەتتىك كوميسسيانىڭ قاراۋىنا 2019 جىل­دىڭ 1 قازانىنا دەيىن ەنگىزۋى ءتيىس.

مەملەكەتتىك حاتشى ءابۋ ناسىر ءال-فا­را­بيدىڭ 1150 جىلدىق مەرەيتويىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ دا وتىرىسىن وتكىزدى.

– ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ما­قا­لاسىندا اتالعان ۇلى ەسىمدەر ىشىندە ءال-ءفارابيدىڭ اتى ءبىرىنشى تۇر. ونىڭ مۇراسى الەمدىك وركەنيەتتىڭ يگىلىگى بولىپ تابىلادى، – دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەتتىك حاتشى وتىرىستىڭ اشىلۋىندا.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايما­عام­بەتوۆ، ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ رەكتورى عا­لىم مۇتانوۆ، سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى مۇحتار تىلەۋبەردى، اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ مەرەيتوي اياسىندا جوسپارلانعان جوبالارى تۋرالى باياندادى.

مەرەيتوي شەڭبەرىندە ءال-فارابي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا ونلاين جۋرنال شىعارۋ ارقىلى فا­رابيتا­نۋ­شى­لاردىڭ حالىقارالىق ورتالى­عىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. «ءال-فارابي جانە الەمدىك وركەنيەت» اتتى حا­لىق­ارالىق ءىرى عى­لىمي كونفەرەنتسياعا دايىن­دىق باستالدى. ۇلى ۇستازدىڭ ەڭبەكتەرى اۋ­دارىلىپ، جارىققا شىعارىلادى، دەرەكتى فيلم­دەر مەن تەلەراديو باعدارلامالار ءتۇسى­رىلەدى. ەلىمىزدىڭ بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا، عىلىمي جانە مادەني ۇيىمدارىندا حالقى­مىز­دىڭ داڭقتى تۇلعاسىنىڭ مۇرالارىن ناسيحاتتاۋعا باعىت­تالعان كونفەرەنتسيالار، سيمپوزيۋمدەر جانە باسقا دا كوپتەگەن ءبىلىم، مادەني اكتسيالار وتەدى.

ب.بالىقباي

 

سوڭعى جاڭالىقتار