3 شىلدە 2019, 11:16 732 0 ەكولوگيا Túrkistan Gazeti

ەلىمىزدەگى قار بارىستارىنا ات قويىلماق

ەلوردادا قار بارىسى پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا باستالدى.

فورۋمدى Snow Leopard Foundation حالىقارالىق قورى ۇيىمداستىرىپ وتىر.

«قار بارىسىن ساقتاۋ: پوپۋلياتسيالاردىڭ جاعدايى، لاندشافتتاردى باسقارۋ جانە ترانسشەكارالىق ىنتىماقتاستىق» دەگەن تاقىرىپپەن وتكەن فورۋم  ءىلبىس پوپۋلياتسياسىنىڭ ساقتالۋىنا جاعداي تۋعىزاتىن تەتىكتەردى ىسكە قوسۋ ماسەلەلەرىن ءسوز ەتتى.

Snow Leopard Foundation حالىقارالىق قورىنىڭ  قۇرىلتايشىسى ءنۇرالى اليەۆ فورۋمعا بۇۇ ساراپشىلارى شاقىرىلعانىن ايتادى.

«كونفەرەنتسيادا قار بارىسىنا مەكەن بولعان 12 ەلدىڭ وكىلى باس قوسىپ وتىر.  بۇۇ ساراپشىلارىمەن بىرگە قار بارىسىنىڭ پوپۋلياتسياسىنا قاتىستى عىلىمي اقپاراتتار مەن ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى ءبىر ارناعا توعىستىراتىن الەمدىك اقپارات ورتالىعىن قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرامىز. نۇر-سۇلتان قالاسىندا ءىلبىستىڭ بىرىڭعاي گەندىك زەرتحاناسىن قۇرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز»، - دەدى كونفەرەنتسيانى اشقان ءنۇرالى اليەۆ.

قازاقستان، قىرعىزستان، وزبەكستان، تاجىكستان، اۋعانستان، پاكىستان، موڭعوليا، قىتاي، ءۇندىستان، نەپال، بۋتان جانە رەسەي وكىلدەرى دە كونفەرەنتسيادا ءسوز الىپ، تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. اتالمىش ەلدەر بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى (UNDP), دۇنيەجۇزىلىك جابايى تابيعات قورى (WWF),  Snow Leopard Trust قورى، حالىقارالىق تابيعات قورعاۋ قورى (IUCN) سياقتى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بىرگە  ءوزارا ىنتىماقتا ارەكەت ەتۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويماق.

Snow Leopard Foundation حالىقارالىق قورىنىڭ باسشىسى ەرجان ەركىنباەۆ قازاقستاندا 140-150 ءىلبىس بار ەكەنىن ايتتى.

قور باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، عالىمدار مۇنداي تۇجىرىم جاساۋعا فوتوتۇزاقتار مەن گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىندىك العان. «ءبىر عانا الماتى وبلىسىنىڭ وزىندە ونداعان فوتوتۇزاق قۇرىلعان. ونىڭ بارىنە كۇن سايىن نەشە ءتۇرلى تاۋ تاعىلارى ءتۇسىپ جاتادى. سوڭعى رەت ءىلبىستىڭ انالىعى ءتۇسىپ، وعان تولقۇجات راسىمدەدىك. اتىن دانا دەپ قويىپ وتىرمىز. ەلىمىزدە شامامەن 140-150 قار بارىسى بار. بىلاي قاراساڭىز، 150 دەگەن اسا ءبىر كوپ سان ەمەس. سوندىقتان ەل اۋماعىنداعى قار بارىسىنىڭ ارقايسىنا تولقۇجات جاساپ، ات قويساق دەگەن ويىمىز بار. ال فوتوتۇزاقتار مەن گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر ارقىلى جۇرگىزىلەتىن مونيتورينگ ناتيجەلەرىن حالىقارالىق اقپارات ورتالىعىنا جيناقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ازىرگە ونداي ورتالىق قۇرۋ يدەيا عانا. بۇگىنگى كونفەرەنتسيا بارىسىندا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بىرگە ونىڭ ناقتى تەتىكتەرىن قاراستىرامىز»، – دەيدى ەرجان ەركىنباەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا ىلبىستەر الماتى، جامبىل جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىن عانا مەكەن ەتەدى.

«بۇعان دەيىن قار بارىسىن قورعاۋ ءۇشىن 12 مەملەكەت جەكە-جەكە ارەكەت ەتىپ كەلدى. ونىڭ ناتيجەسى شامالى ەكەنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. بۇگىنگى كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتى - كۇش بىرىكتىرىپ، ءىلبىس پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋدا بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ. بۇل جەردە ترانسشەكارالىق  شارالاردىڭ ماڭىزى زور. فوتوتۇزاقتى كوپشىلىك اڭ سانىن ءبىلۋ ءۇشىن عانا قۇرىلادى دەپ ويلاۋى مۇمكىن. قازىر فوتوتۇزاقتار براكونەرلەرگە دە ۇلكەن توسقاۋىل بولىپ تۇر. ءوزى تۇسپەگەننىڭ وزىندە كولىگى، جۇرگەن ىزدەرى ءتۇسىپ قالۋى مۇمكىن. ءىلبىستى زاڭسىز اۋلايتىنداردىڭ اياعىن تارتا قيمىلداۋىنا بۇل دا ءوز سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر»، – دەيدى حالىقارالىق قور باسشىسى.

Snow Leopard Foundation قورى وسى فورۋم اياسىندا بۇۇ-نىڭ UNDP ۇيىمىمەن ماڭىزدى كەلىسىمدەر جاساماق.

«نەىگزگى ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى - بۇل قوردىڭ جۇمىسىنا بۇۇ-نىڭ نازارىن اۋدارۋ. دامۋ باعدارلاماسى ارقىلى قازاقستان اۋماعىنداعى ءىلبىس پوپۋلياتسياسىن زەرتتەۋ جۇمىستارىنا قارجى بولگىزۋگە كۇش سالىپ كەلەمىز»، – دەيدى ەرجان ەركىنباەۆ.

ال بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قازاقستان بويىنشا جوبالار مەنەدجەرى تالعات كەرتەشەۆ ەل اۋماعىنداعى بارىستار سانى 180-200 باس اراسىندا دەگەن پىكىر ايتتى.

«ءىلبىستىڭ ناقتى سانىن ءدوپ باسىپ ايتۋ ازىرگە مۇمكىن ەمەس. قار بارىسىن جانە ونىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋ جونىندەگى جاھاندىق باعدارلاما حاتشىلىعىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، قازاقستاندا 180-200 شاماسىندا قار بارىسى بار. بۇل ۇيىم ءىلبىس مەكەندەيتىن 12 ەلدىڭ دەرەكتەرىن جيناقتاپ، ساراپتاپ وتىرادى. بۇۇ-نىڭ قولداۋىمەن ەل اۋماعىندا 300-گە جۋىق فوتوتۇزاق قۇرماقشىمىز. سونىڭ كومەگىمەن بۇل ساندى ناقتىلاي تۇسەمىز»، - دەيدى تالعات كەرتەشەۆ. ماماننىڭ ايتۋىنشا، قار بارىسىن ساقتاۋ بويىنشا جان-جاقتى شارالار قابىلدانىپ جاتقانىمەن، ونى زاڭسىز اۋلاۋ ءالى دە تىيىلعان جوق. «بىشكەكتە بىلتىر وتكەن كوشپەلى حالىقتار فەستيۆالىندە 6 كيىز ءۇيدىڭ تورىندە ءىلبىس تەرىسى ءىلىنىپ تۇردى. ونىڭ ىشىندە جاڭاسى دا، ەسكىسى دە بار. وسىعان قاراپ-اق، براكونەرلىك  ءالى تىيىلماعانىن كورۋگە بولادى»، – دەيدى بۇۇ وكىلى.

سوڭعى جاڭالىقتار