20 ماۋسىم 2019, 14:28 1309 0 سۇحبات تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

الىنباي قالعان سۇحبات...

قالام ۇستاپ كەلە جاتقان جىلدار ىشىندە كەيبىر كەيىپكەرلەرىڭنەن قايتالاپ سۇحبات الۋ ءداستۇرىن جاڭعىرتۋ ماقساتىمەن وسىدان ونشاقتى كۇن بۇرىن بەلگىلى وتباسىنىڭ شامشىراعىنا عانا ەمەس، بۇكىل ءبىر اۋلەتتىڭ ابىز اناسىنا اينالعان ۇستاز – ءمارزيا انامىزبەن اڭگىمە-دۇكەن قۇرساق دەگەن  ەدىك. تىڭدار قۇلاق بولسا، اڭگىمەنىڭ مايىن تامىزاتىن، قازاقي ءتالىم-تاربيەنىڭ، سالت-ءداستۇرى­مىز­دىڭ اتام زاماننان كەلە جاتقان ءۇردىسى مەن تاريحي جولىنان سىر اقتاراتىن اڭگىمەشىل-شەشەن انامىزبەن تاعى دا ديدارلاسۋدىڭ ءساتى تۇسپەپتى.

«جازمىشتان وزمىش جوق»،  بۇگىن الماتىلىقتار حالقىمىزعا داۋلەتتەي باتىر دا مەيىرىمدى، اتىمتاي جومارتتاي قايىرىمدى  ۇلدى سىيلاعان اسىل انامىزدى ماڭگىلىك مەكەنىنە شىعارىپ سالدى...

باتىر انا، قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، ۇلاعاتتى ۇستاز، اياۋلى اجە ءوزىنىڭ جەتپىس توعىزىنشى جازىندا وسىلاي ومىرمەن قوشتاستى. ءبىر كەزدەرى قولىنان ءدام تاتىپ، ارقا-جارقا وتىرىپ سۇحبات بەرگەن ءساتى كوز الدىمىزدان كينولەنتاداي سىرعىپ ءوتىپ، ءبىز دە كوز جاسىمىزعا ەرىك بەردىك. شەشەن كىسى ەدى. جۇيەلى اڭگىمەسى ءالى كوكىرەكتەن كەتە قويماعان. كەڭ پىشىلگەن بولمىسى تۇنىپ تۇرعان مەيىرىم ەدى. بىرەر ساعات بولسا دا سول انالىق مەيىرىمىنە شومىلىپ، ادەمى ءبىر ساتتەردى باستان كەشكەنىمىز كۇنى كەشە عانا سەكىلدى سانامىزدى شارلاپ وتكەندەي بولدىق.

بۇكىل سانالى عۇمىرىن بالا تاربيەسىنە، ءبىلىم سالاسىنا ارناعان ءمارزيا ايتبايقىزى رەسپۋبليكامىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى، پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، پروفەسسورلىق قىزمەتپەن قاتار وتباسىنىڭ دا كيەسى بولا بىلگەن جان.  بەلگىلى قازاق بالۋانى، ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى، عۇمىرلىق وتاعاسى بولات تۇرلىحانوۆپەن التىن اسىقتاي قىز، ايبىندى ۇلدار تاربيەلەپ وسىرگەن. «الىپ انادان تۋادى» دەمەكشى،  جاراتىلىسى كەڭ، پەيىلى اشىق، دارحان مىنەزدى ۇستاز-انا ەلىمىزدىڭ اعارتۋ سالاسىنداعى تالىمگەرلىگىن ۇيىعان وشاق باسىندا دا قالىپتاستىرا بىلگەن ساليقالى انا. «بالانىڭ ءوزىن تۋاسىڭ مىنەزىن تۋمايسىڭ» دەگەندى ومىرلىك جالاۋ ەتكەن ءمارزيا ايتبايقىزى تەك ءوز ۇرپاعىن عانا ەمەس، تالاي «تەنتەكتەردى» ءتۇزۋ جولعا سالعان اسا مەيىرىمدى ۇستاز-انا بولاتىن.

تۇلا بويى وسىنداي ۇلكەن ادامي اسىل قاسيەتتەردەن قالىپتاسقان ۇستازداردىڭ ۇستازى جايلى بۇكىل اقپارات قۇرالدارىندا كوڭىل ايتۋلار جاريالاندى. «قۇداسىن قۇدايىنداي سىيلايتىن» قازاقي جاقسى داعدىمىزدى پايدالانىپ، تۇرلىحانوۆتار وتباسىمەن شيرەك عاسىردان استام قۇدا-جەكجات بولىپ، سىيلاسىپ-سىرلاسىپ، ءتىپتى بيبىگۇل احمەتقىزى ايتىپ كورىسكەنىندەي،  ەكەۋى «ەگىزدىڭ سىڭارىنداي» بولعان قۇداعيىنان ءبىراۋىز جۇباتۋ ءسوزىن سۇراعان ەدىك.

 

اتەي سەيداليەۆا:

«ەگىزدىڭ  سىڭارىنداي» ەدىك...

 – قاسيەتتى ورازا ايىنىڭ سوڭعى كۇنى كەرەمەت ءبىر وتىرىس بولدى. ماكەڭنىڭ ءوزى ۇيىتقى بولىپ بۇرىنعى-بۇگىنگى  قىزمەتتەستەرىن، جاقىن-جۇراعاتتارىنىڭ باسىن قوسىپ، اۋىزاشار داستارقانىندا جاقسى ءبىر اڭگىمە-دۇكەن قۇردىق. قازاقتىڭ تالانتتى ءانشى-سازگەرى ەسكەندىر باستاعان ونەر ادامدارى دا بولدى. كوڭىلدى وتىردى. اڭگىمەمىز بىتپەي، ءتىپتى مەن سياقتى جاقىندارى ءتۇن­اۋا  جازدا «الاكولگە» باراتىن بولىپ تاراستىق. ماكەڭنىڭ اياعى اۋىراتىنى بولماسا، دەنساۋلىعىنىڭ ەشقانداي كىناراتى جوق-تىن. ويلاپ وتىرسام، سول كۇنى ءتىپتى ەرەكشە بولىپ نۇرلانىپ وتىردى. «ەسكەندىرمەن تۇيدەي قۇرداس، اراسى ەكى-اق كۇن بولعاندىقتان، كەلەسى جىلعى اتالىپ وتەتىن سەكسەن جىلدىقتارى جايلى دا ءبىراز جوسپارلارىن كۇلە وتىرىپ اڭگىمەلەدى. جەكسەنبى كۇنى دە «سايلاۋدان كەيىن ەسىك الدىندا دەمالىپ وتىرمىن» دەپ ەكەۋمىز تەلەفونمەن ەكى ساعاتتاي سويلەستىك.  «داۋلەتتىڭ ۇيىندەگى كەلىن شەتەلدەن اكەلسە كەرەك، ءبىر ادەمى كويلەك ساقتاپ قويىپ ەدىم، ايت كۇنى ۇمىتىپ كەتىپپىن»،– دەپ كەلىنىنەن سونى بەرىپ جىبەرگەن-ءدى. «قۇداي-اۋ، نەسىنە اۋرە بولدىڭىز، بارعاندا  الاتىن ەدىم عوي» دەپ كۇلىپ، انانى-مىنانى اڭگىمەلەدىك.

مەنىڭ دە تاعدىرىم ادام ايتسا سەنگىسىز، ءبىر باسىما جەتەرلىك قيىندىق پەن اۋىرتپالىقتى كوردىم عوي. سول جىلداردا جالعىزدىعىمدى سەزدىرمەي، ۇنەمى جانىمنان تابىلىپ، كوڭىلىمدى اۋلاپ، ادەمى ءبىر جىلى سوزدەرىمەن دەمەۋ بولىپ جۇرەتىن. ەلىمىزدىڭ اعارتۋ سالاسىندا قانداي قىزمەت اتقارسا، سول تاجىريبەلى پەداگوگتىق ءتالىم-تاربيەنى اينالاسىنا دا سىڭىرە بىلگەن ۇستازداردىڭ ۇستازى، ۇستازداردىڭ ۇلگىسىن جاساعان ول قۇداعيلىقتىڭ دا ۇلگىسىن جاساپ ءوتتى. وسىناۋ جىلدار ىشىندە، شىن مانىندە ەگىزدىڭ سىڭارىنداي قول ۇستاسىپ، قولتىقتاسىپ عۇمىر كەشتىك دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءبىزدى بىلەتىندەر، اسىرەسە ماكەڭدى بىلەتىندەر ونى كورىپ تە، ءبىلىپ تە ءجۇر. كەشەگى قارالى قازا ۇستىندە ماعان كەلىپ كوڭىل ايتىپ، كورىسىپ جاتقانداردى  سونىڭ كۋاسىندەي قابىلدادىم. جانىم ودان سايىن ەزىلدى. قۇداعي بولىپ باستالعان سىيلاستىعىمىز اپالى-ءسىڭىلى سەكىلدى، سىر اقتارار قۇربى سەكىلدى وتكەن تاتۋ-ءتاتتى جىلدار كوز الدىمنان ءبىر كۇنگىدەي بولماي زۋ ەتە قالعانى...

تۇرلىحان اتامىز كەزىندە جاقسى قىزمەتتەر اتقارعان،  سوناۋ وتىزىنشى جىلدارى ساكەندەرمەن سىرلاس، مۇڭداس، تاعدىرلاس بولعان ازامات ەكەن. سول زيالى قاۋىمعا تاعىلعان جامان اتاق ول كىسىنى دە جالماپ تىنسا كەرەك. اتادان قالعان ەكى ۇلدىڭ ءبىرى ەرتەرەك قايتىس بولىپ كەتەدى دە، ءبىزدىڭ بولات قۇدامىزدى امان-ەسەن ءوسىرىپ، ادام قاتارىنا قوسۋ ءۇشىن اناسى العاشىندا الماتى وبلىسىنىڭ سارىوزەك جاعىنا، سودان كەيىن قالاعا قونىس اۋدارسا كەرەك. قازاق حالقى ءۇشىن جانى قۇربان بولعان سول ازاماتتاردىڭ قاتارىندا كەتكەن اتادان قالعان جالعىز ءبىزدىڭ قۇداعيمەن تاعدىر قوسىپ، ون بالا ومىرگە اكەلىپ، ءوسىپ-ءوندى. سەگىز ۇلدىڭ ءبىرى جول اپاتىنان قايتىس بولدى دا، قازىر جەتى ۇل مەن ەكى قىزى ءۇيلى-جايلى. بولات قۇدا ەلۋ توعىز جاسىندا قايتىس بولىپ، ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بالالار اناسىنىڭ قولىنا قاراپ قالعاندا دا، قايىسپاعان قايراتكەرلىگى دە مىقتى ەدى. ادام بالاسى اناسىنىڭ قۇرساعىندا-اق ءبىر شارۋاعا بەيىمدەلەتىن بولۋى كەرەك، ول تۋمىسىنان ۇستازدىقتى قالاپ، ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن بار بولمىسى مەن كۇش-جىگەرىن وسى جولعا ارنادى. ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىك العان العاشقى جىلدارى بار مۇمكىندىگىن پايدالانىپ، بالالارىنىڭ اۋزىنان جىرىپ دەسەك قاتەلەسپەسپىز، «بولاشاق» اتتى دارىندى بالالار مەكتەبىن، ودان كەيىن ءبىرىنشى الماتىداعى ءوز ءۇيىنىڭ اۋلاسىنان بالالار باقشاسىن اشىپ، بولماشى قاراجاتپەن باستاعان تىرلىگىنىڭ جەمىسىن دە كورمەدى ەمەس، كوردى. جاھاندانۋ جايلاعان وزىق تەحنولوگيانىڭ اسەرىنەن دە بولار،  ءوز بالاسىنا ءسوزىن وتكىزە المايتىن قيىن  زاماندا كىسى بالاسىن ءبىر اتا-انانىڭ بالاسىنداي بولمەي-جارماي تاربيەلەۋ ۇلى ۇستازداردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن تىرلىك قوي.

بولات پەن ءمارزيانىڭ كەنجە قىزى گۇلميرا مەنىڭ كەلىنىم، ۇلىم اباي ەكەۋى دە بۇگىندە نەمەرە سۇيەتىن جاسقا كەلىپ قالدى. تۇڭعىشتارى جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ، ەرجەتىپ وتىر. «كورىنگەن تاۋدىڭ الىستىعى جوق» دەگەن حالقىمىز،  ورتاق نەمەرەمىزدىڭ قىزىعىن بىرگە كورسەك، قۋانىشىندا بىرگە وتىرساق دەگەن ىقىلاس-نيەتىمىز بار ەدى، امال جوق... ويلاماعان جەردەن تىرلىگىنىڭ توقتاعانى-اي... قۇرساعىنان تاراعانداردىڭ سانى بۇگىندە ءبىر ۇلكەن اۋىلدى قۇراپ قالعان ماكەڭنىڭ، ارينە، ارمانى جوق قوي، دەگەنمەن، ارامىزدا جۇرە تۇرعاندا بولار ەدى دەگەن. وكىنىش وزەكتى تىرنالايدى. ءبىرىمىزسىز ءبىرىمىز ەشقايدا بارماۋشى ەدىك. جالعىزسىراپ قالدىم...

رەداكتسيادان:

«ارتىندا ۇزاق-سونار ءىز قالدىرعان» ەلىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ۇستازى ءمارزيا ايتبايقىزىن جوقتاۋشىلار سانى، ارينە، بارشىلىق ەكەنى ءسوزسىز. دەگەنمەن، سولاردىڭ ىشىندە اۋلەتىن ءوسىرىپ، جەتىلدىرىپ ماۋەلى  بايتەرەككە  اينالدىراتىن، ۇرپاق جالعاستىراتىن قۇدالىقتىڭ ءجونى، ءتىپتى بولەك. اتەي انامىزدى اڭگىمەگە تارتقانىمىز دا سوندىقتان. اپپاق جۇزىنەن سورعالاعان قيماس تامشىلاردى كورىپ وتىرىپ، ەكەۋىنىڭ كەرەمەتتەي سىيلاستىقتا، قارىم-قاتىناستا بولعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس ەدى. سۇحباتقا كەلىسىپ تۇرىپ جەتە الماي قالعان وكىنىش ءبىزدىڭ دە وزەگىمىزدى ورتەپ كەتكەندەي...

 ەلىم-جەرىم دەيتىن جەتىلگەن جەتەلى جەتى ۇل مەن جەلكىلدەگەن ەستى  ەكى قىزىنان تاراعان ۇلكەن اۋلەتكە، تۇرلىحانوۆتار اۋلەتىنە قايعىسىنا ورتاقتاسىپ گازەتىمىزدىڭ  قالىڭ وقىرمانى اتىنان كوڭىل ايتامىز.  يمانى جولداس بولسىن!

جازىپ العان تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار