7 ناۋرىز 2019, 10:34 948 0 ىشكى ساياسات احمەت ومىرزاق

مەنىڭ پوليتسيام مەنى قورعاسا...

مەملەكەت ادامداردان قۇرالادى. سوندىقتان مەملەكەت ءۇشىن ءاردايىم حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ – باستى مىندەت. ەلىمىزدە بۇل مىندەتتى اتقاراتىن باستى ورگان – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكi iستەر مينيسترلىگى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ iشكi iستەر ورگاندارى تۋرالى زاڭىنىڭ 1-بابىنىڭ 1-بولىمىندە بىلاي دەپ جازىلعان: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ ءومىرىن، دەنساۋلىعىن، قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن، قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرىن قۇقىققا قارسى قولسۇعۋشىلىقتان قورعاۋعا، قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان قۇقىق قورعاۋ ورگانى بولىپ تابىلادى».

ارينە، ماقسات-مىندەتى زاڭمەن بەلگىلەنگەن قۇزىرلى ورگاننىڭ قولى ۇزىن، تەگەۋرىنى مىقتى بولاتىنى انىق. دەگەنمەن سول ارتىقشىلىقتىڭ ءبارى حالىقتىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋعا جۇمسالىپ – قىلمىسكەرلەر قۇرىقتالىپ، ءتۇرلى وقيعالاردان زارداپ شەككەندەر ءۇشىن ادىلەت ورناتىلىپ، بارلىق جەردە زاڭنىڭ ۇستەمدىگى قامتاماسىز ەتىلىپ جاتپاسا، بۇقارا جۇرتتىڭ سەنىمىن يەلەنۋ قيىن.

زاڭنىڭ اتى – زاڭ. ونى بۇزۋ – قىلمىس ەكەنىن ءار ازامات ءتۇسىنىپ، قاتەلىككە جول بەرمەسە، مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق دەڭگەيى جوعارى دەگەن ءسوز. وكىنىشكە قاراي، ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قۇقىقتىق ساۋاتى تومەن بولعاندىقتان زاڭ بۇزىلىپ جاتسا، كەيدە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان دا زاڭسىزدىققا جول بەرىلىپ جاتاتىنى بار. نەسىن جاسىرامىز، بۇگىندە حالىق پەن ىشكى ىستەر ورگانى قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا سەنىمسىزدىك بار سەكىلدى كورىنەدى...

«اركىم-اق ءوز تۇسىندا قوراز» دەمەكشى، لاۋازىمدى تۇلعالار بەلگىلى ءبىر سالانى باسقارعان كەزىندە وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى بارىنشا جاقسى اتقارۋعا تىرىساتىنى انىق. دەگەنمەن قىلمىستىڭ الدىن الۋ، قىلمىسكەرلەردى قۇرىقتاۋ، قىلمىستى اشكەرەلەپ، جازاسىن بەرۋ سەكىلدى ىستەرمەن ۇنەمى اينالىساتىن ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وزگە سالالاردان اناعۇرلىم قيىن. مىنە، وسى ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر سالاسىنا كوڭىل اۋدارساق، 28 جىل ىشىندە بۇل سالانى تالاي ادام باسقارىپ، ەلدىڭ ىشكى جاعدايىن رەتتەۋگە تەر توككەنىن كورەمىز.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭدە قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى ميحايل تەرەنتەۆيچ بەرسەنيوۆ (1990 ج. ءساۋىر – 1992 ج. ءساۋىر) ەدى. ودان بەرگى جەردە بۇل سالانى باسقارعانداردى رەتىمەن اتار بولساق، بىلاي كورىنەدى: ۆلاديمير گەورگيەۆيچ شۋموۆ (1992 ج. ءساۋىر – 1994 ج. قىركۇيەك), بولات ابدراحمانۇلى بايەكەنوۆ (1994 ج. قازان – 1995 ج. قاراشا), قايىربەك شوشانۇلى سۇلەيمەنوۆ (1995 ج. قازان – 2003 ج. قىركۇيەك), زاۋىتبەك قاۋىسبەك­ۇلى تۇرىسبەكوۆ (2003 ج. قىركۇيەك – 2005 ج. قازان), باۋىرجان ءالىمۇلى مۇحامەدجانوۆ (2005 ج. قازان – 2009 ج. ءساۋىر), بايماعانبەتوۆ سەرىك نۇرتايۇلى (2009 ج. ءساۋىر – 2011 ج. ءساۋىر), قالمۇحانبەت نۇرمۇحانبەتۇلى قاسىموۆ (2011 ج. ءساۋىر – 2019 ج. اقپان). ال قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر ءمينيسترى تۇرعىمباەۆ ەرلان زامانبەكۇلى 2019 جىلعى اقپاننان باستاپ قىزمەتىنە كىرىستى.

قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىن م.ت. بەرسەنيوۆ، ۆ.گ. شۋموۆ، ب.ا. بايەكەنوۆ باسقارعان كەز – قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق تا، ساياسي جاعىنان دا ەندى عانا ءتاي-ءتاي باسىپ كەلە جاتقان كەزى ەدى. سوندىقتان بۋىنى قاتپاعان جاس مەملەكەتتىڭ قۇقىق قورعاۋشىلارى ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەسۋگە دايىن بولمادى. كسرو تارقاعاننان كەيىن تاپسىرىسپەن كىسى ءولتىرۋ، ادامداردى ۇرلاۋ، ناركوترافيكپەن اينالىسۋ، ت.ب. بۇرىن ەتەك جايا قويماعان قىلمىستىڭ تۇرلەرى پايدا بولدى. دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ باسشىلىعىنىڭ ورنىقتى ساياساتى مەن بارلىق سالادا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋىنىڭ ارقاسىندا كەيبىر مەملەكەتتەردەگىدەي بەيبەرەكەتتىك بولدىرمادى. قۇقىقتىق ءتارتىپ ساقتالدى. رەفورمالار ەركىن ءجۇرىپ جاتتى. وسىنىڭ ارقاسىندا ۇيىمداسقان قىلمىس جاس مەملەكەتكە ۇلكەن قاۋىپ توندىرگەن جوق. الايدا قىلمىستىڭ وسۋىنە نەگىزگى فاكتور جۇمىسسىزدىقتىڭ كوبەيۋى بولدى.

ال بۇل كەزدە ەل باسشىلىعى قاراپ جاتپادى. ءبىر جاعىنان، سىرتتان ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى جۇمىسى توقتاپ قالعان سالالاردى جانداندىرىپ، ەكونوميكانى كۇشەيتۋگە كوڭىل بولىنسە، ەكىنشى جاعىنان قۇقىقتىق سالانى دا دامىتۋعا شەشىم قابىلداپ، ىشكى ىستەر سالاسىن بىلىكتى مامانمەن دە، اسا قاجەت قۇرال-جابدىقپەن دە قامتاماسىز ەتۋدىڭ بار شاراسىن ىستەپ، كۇشتى رەفورما جاسادى.

1995 جىلدىڭ قازان ايىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولىپ قايىربەك سۇلەيمەنوۆتىڭ تاعايىندالۋى – بۇل سالاداعى ۇلكەن بەتبۇرىستىڭ باسى.

رەسەيدىڭ ءنوۆوسىبىر قالاسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سۆەردلوۆ زاڭ ينستيتۋتىنىڭ نوۆوسىبىردەگى كەشكى بولىمشەسىن ويداعىداي بىتىرگەن سوڭ كۋيبىشەۆ قالالىق پروكۋراتۋراسىندا ەڭبەك جولىن باستاعان قايىربەك شوشانۇلى 1975 جىلى الماتى قالاسىنىڭ پروكۋرورى پ.ە. دياچكوۆتىڭ شاقىرۋىمەن اتاجۇرتىنا ورالعان. سودان كەيىنگى كەزەڭدە پروكۋراتۋرا، ميليتسيا، پارتيانىڭ قۇقىقتىق بولىمدەرىندە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كوزگە ءتۇستى.

1991 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قايىربەك سۇلەيمەنوۆتى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەتىپ تاعايىنداپ، ول قىلمىستىق ىزدەستىرۋ مەن ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەس بويىنشا قۇرىلىمدى باسقاردى. ال 1992 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى ەتىپ تاعايىندالدى. مىنە، وسىنداي قىزمەت جولىنان وتكەن تاجىريبەلى دە بىلىكتى مامان 1995 جىلى قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولعاندا ونىڭ الدىندا قۇرىلىمدى جاڭارتىپ، ونى ءوز مارتەبەسىنە ساي كۇشەيتۋ مىندەتى تۇردى. ءوزى ىشكى ىستەر سالاسىن باسقارعان جەتى جىل، ون ءبىر اي ىشىندە (ازىرگە ەڭ ۇزاق مەرزىمدەگى ىشكى ىستەر ءمينيسترى) قايىربەك شوشانۇلى ءوزىنىڭ بىلىكتىلىگىمەن، ادىلدىگىمەن ەلدىڭ ەسىندە قالدى دەۋگە بولادى.

مەملەكەتشىل، قۇقىق قورعاۋ باسشىسى بولعان ادامعا ءوز سالاسىندا ادىلدىك ورناتىپ – جەمقورلىقتى جۇگەندەۋ ءۇشىن ءتۇرلى شارالار قولدانۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل جاعىنان ق.سۇلەيمەنوۆ، ءتىپتى، ەلىمىزدە ەشبىر مينيستر قولدانباعان ءتاسىلدى كورسەتىپ، جۇرتتى تاڭ قىلعانى بار. ول شىمكەنتتەن استاناعا دەيىن ۇزاق جولدا كولىك جۇرگىزۋشى رەتىندە جۇك ماشيناسىنىڭ كابيناسىنا وتىرىپ، جول بويىنداعى كەلەڭسىزدىكتەردى كوزىمەن كورىپ، قورىتىندى جاسادى. جول-قاتىناس سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ قانداي ەكەنىن انىقتاعىسى كەلگەن مينيستر ماي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورەسكەل ارەكەتتەرىن ءوز كوزىمەن كورىپ، ساپار سوڭىندا تالاي قىزمەتكەرىنە جازا قولدانعانى دا بار. بۇلاردى قورىتا كەلە، قايىربەك سۇلەيمەنوۆ قازاقستاندا جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ ءتيىمدى زاڭنامالىق بازاسى بولسا دا، جازالاۋ شارالارىمەن ماسەلەنىڭ شەشىلە بەرمەيتىنىن، زامانعا ساي پاتريوت، مەملەكەتشىل، ءوز ىسىنە ادال ازاماتتاردى دايىنداۋ ءىسى اقساپ قالعانىن ايتقان ەدى.

قاتاڭ جازاسىز دا تالاي ماسەلەنى شەشۋگە بولادى دەگەندە، قايىربەك شوشانۇلىنىڭ 1992 جىلدىڭ قازان ايىندا وسكەمەن قالاسىندا بولعان وقيعا كەزىندەگى قابىلداعان دۇرىس شەشىمى ەسكە تۇسەدى. «كازپرومتياجارماتۋرا» وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ جاتاقحاناسىندا شەشەندەر مەن قازاقتار قاقتىعىسى كەزىندە ءتورت قازاق جىگىتى قازا بولىپ، وسىعان وراي شىعىس قازاقستان وبلىستىق كەڭەسى بارلىق شەشەندەردى قازاقستاننان تىس شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ جىبەرەدى. ارينە، اشۋ ۇستىندە جاسالعان بۇل شەشىم كونستيتۋتسياعا قارسى ەدى. سول جەرگە رەسپۋبليكا ورتالىعىنان ارنايى بارعان كوميسسيانىڭ قۇرامىندا بولعان قايىربەك سۇلەيمەنوۆ زاڭسىز شەشىمدى جوققا شىعارادى. ول وقيعا بولعان جەردە ادامدارمەن سويلەسكەندە ۇستامدىلىق تانىتىپ، قاقتىعىسقان ەكى جاقپەن دە ءتىل تابىسىپ، قالاداعى قارۋلانعان تۇرعىندارمەن بايلانىسىپ، ولاردى قارۋلارىن تاپسىرتۋعا قول جەتكىزەدى. سولايشا قانتوگىسكە جول بەرمەيدى. بۇل – ىشكى ىستەر ءمينيسترى رەتىندە قايىربەك شوشانۇلىنىڭ پاراساتتىلىعى ەدى.

ق.سۇلەيمەنوۆتەن كەيىن ەكى جىلدان اسا ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولعان زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆ تە قىلمىستى اشۋدا ءبىراز ەڭبەك ءسىڭىردى. ول اتالمىش سالانى باسقارۋعا كەلگەننەن كەيىن ءبىر جارىم جىلدان سوڭ پارلامەنتتەگى ۇكىمەت ساعاتىندا ىشكى ىستەر سالاسىنداعى ءبىراز جاۋاپسىزدىقتىڭ بەتىن اشىپ، مالىمدەمە جاسادى. زاۋىتبەك قاۋىسبەكۇلى ەلىمىزدە قىلمىستى ءجۇز پايىزعا ەسەپكە الۋ جانە تىركەۋ كەزىندە كەتكەن زاڭسىزدىقتار جايىندا ايتا كەلىپ، 237 جەتەكشى جانە 3 ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ باستىعى جازاعا تارتىلعانىن، سونداي-اق قىلمىستى تىركەۋگە كەدەرگى جاساعان 23 باسشىنىڭ قىزمەتتەن بوساتىلعانىن مالىمدەدى.

سونىمەن بىرگە مينيستر سوڭعى بەس جىلدا ءىز-ءتۇسسىز جوعالعان 72 ادام ەسەپكە الىنباعان جانە كىسى قولىنان قازا تاپقان 20 ادام ءوز اجالىنان ءولدى دەپ سانالعانىن، سول سياقتى ۇيالى تەلەفون ۇرلاۋ بويىنشا 35 مىڭ قىلمىس تىركەلگەنىن، وسى قىلمىستاردى اشۋدىڭ دەڭگەيى 75 پايىزعا كوتەرىلگەنىن ايتتى. ارينە، جۇمىس بولعان جەردە كەمشىلىكسىز بولۋى قيىن. سوندىقتان ز.تۇرىسبەكوۆ كەزىندەگى ىشكى ىستەر سالاسىنىڭ كەمشىلىكتەرى دە ءجيى ايتىلاتىن. ماسەلەن، ول ۇكىمەت ساعاتىندا ەسەپ بەرگەن كەزىندە مينيسترلىك 1863 قىلمىستى جاسىردى دەپ مالىمدەگەن دەپۋتاتتار دا بولدى. الايدا «ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا ادال ماماندار كوپ» دەگەن ز.تۇرىسبەكوۆ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ىشكى قاۋىپسىزدىك قىزمەتى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 317 ادامدى ۇستاعانىن العا تارتقان ەدى.

ز.تۇرىسبەكوۆتەن كەيىن ىشكى ىستەر تىزگىنىن قولعا الىپ، ونى ءتورت جىلداي ۋاقىت باسقارعان باۋىرجان مۇحامەدجانوۆ تا ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ پارا الۋشىلارىمەن كۇرەس جۇرگىزدى. ول اۆتواۋەسقويلاردان قورقىتىپ، ۇركىتىپ اقشا الاتىن ماي قىزمەتكەرلەرىن اشكەرەلەۋ جونىندە دە بىرقاتار شارالاردى قولعا العان-دى. ول 2008 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىنان كەيىن جۋرناليستەرگە بەرگەن جاۋابىندا «جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى قاراپايىم اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرىن بوپسالاپ، پارا العىسى كەلگەن جاعدايلاردا ساق بولۋىن، ويتكەنى ولاردىڭ ۇستىنەن عانا ەمەس، پارا بەرگەن ادامدار دا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنىن» ەسكەرتكەن ەدى. ءارى ماي قىزمەتكەرلەرىنە پارا بەرگەن 85 قازاقستاندىقتىڭ جاۋاپقا تارتىلىپ جاتقانىن ايتقان-دى.

باۋىرجان مۇحامەدجانوۆتىڭ تۇسىندا بولعان اتىشۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى – بەلگىلى ساياساتكەر التىنبەك سارسەنباەۆتىڭ جانە ونىمەن بىرگە ۆاسيلي جۋراۆلەۆ، باۋىرجان بايبوسىنوۆتىڭ قايعىلى قازاعا ۇشىراۋى بولدى.

ب.مۇحامەدجانوۆ قر پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ كەتكەننەن كەيىن ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولىپ سەرىك بايماعانبەتوۆ ەكى جىل جۇمىس ىستەدى. بىراق ونىڭ جۇمىسى قوعامعا سونشالىق بەلگىلى بولىپ، ءوزى دە مينيستر رەتىندە اسا تانىمال بولعان جوق. ال ودان كەيىن ىشكى ىستەر ءمينيسترى لاۋازىمىنا كەلىپ، كۇنى كەشەگە دەيىن تاپجىلماي، سەگىز جىلداي وتىرعان قالمۇحاممەد قاسىموۆتى جۇرت جاقسى بىلەدى. ول سالانى باسقارۋعا وتىرعان جىلى جاڭاوزەن قالاسىندا جەرگىلىكتى حالىق پەن پوليتسيا اراسىندا قاقتىعىس بولىپ، سونىڭ ناتيجەسىندە شەرۋگە شىققان بەيبىت حالىقتىڭ اراسىندا وققا ۇشقاندار بولدى. مىنە، وسىدان بەرگى جەردە ق.قاسىموۆقا كوپ سىن تاعىلدى.

وسى جىلدىڭ 12 اقپانىنان بەرى قر ىشكى ىستەر مينيسترلىگىن تۇرعىمباەۆ ەرلان زامانبەك­ۇلى باسقارىپ كەلەدى. ەلۋ جەتى جاستاعى جاڭا مينيستر بۇرىن قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ءبىرتالاي باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان تاجىريبەلى مامان. حالىق جاڭا مينيسترگە كوپ ءۇمىت ارتىپ وتىر. بۇگىندە اسقىنىپ كەتكەن جەمقورلىق ماسەلەسىن جويۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ، ءتۇرلى قىلمىستاردىڭ الدىن الۋعا قول جەتكىزسە، ەرلان تۋرگۋمباەۆتىڭ ابىرويى اسپاندايتىنىنا ءسوز جوق.

بۇگىندە حالىق پەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى اراسىندا سەنىمسىزدىك ورناعان. اسىرەسە قاراپايىم جۇرت ورگان قىزمەتكەرلەرىنە سەنە بەرمەيدى. ويتكەنى ءتۇرلى قىلمىستاردىڭ اشىلماي قالۋى، كەي جاعدايدا ورگان قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەمقورلىققا جول بەرىپ، قىلمىس جاساعانداردان پارا دامەتۋى سەكىلدى وقيعالار كەيىنگى كەزدە باق بەتتەرىندە كوپ ايتىلىپ كەتتى. ءتىپتى، قىزمەتىن اسىرا پايدالانىپ، ءىستى بولىپ جاتقان ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرى دە كەزدەسىپ جاتىر. وسىلاردىڭ ءبارى جونگە كەلمەيىنشە، حالىقتىڭ قۇقىق قورعاۋشىلارعا سەنىم ارتۋى قيىن شارۋا. بۇلاردىڭ ءبارى سالاعا كۇشتى رەفورما جاسالۋىنىڭ قاجەتتىلىگىن كورسەتەدى.

ماسەلەن، 2004 جىلدىڭ باسىندا گرۋزيا پرەزيدەنتى بولىپ سايلانىپ، ءتورت جىلداي سول ەلدى باسقارعان ميحايل سااكاشۆيلي ىشكى ىستەر ورگانىن جاڭالاۋ ءۇشىن، ەلدىڭ بۇكىل پوليتسياسىن جۇمىستان شىعارىپ تاستاپ، بۇل سالانى جاڭادان قۇرىپ، جاڭا ادامدارمەن جاساقتادى. ءوز كەزەگىندە سااكاشۆيليدىڭ بۇل رەفورماسى ءوز جەمىسىن بەردى. ەلدە زاڭ بۇزۋشىلىق پەن قىلمىس جاساۋ ازايىپ، پاراقورلىق دەڭگەيى كۇرت تومەندەدى. بالكىم وسى سەكىلدى ءبىر رەفورما ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە كەرەك شىعار...

كەڭەس كەزىندە ىشكى ىستەر ورگانى قىزمەتكەرلەرى – ميليتسيانىڭ ابىرويى جوعارى بولدى. سونىڭ ارقاسىندا قىلمىس از بولدى جانە ازاماتتاردىڭ زاڭ بۇزباۋى قاتاڭ قاداعالاندى. حالىق تا قۇقىق قورعاۋ ورگانى قىزمەتكەرلەرىنە قۇرمەتپەن قارايتىن. سوندىقتان بولار، ەل اراسىندا «مەنىڭ ميليتسيام – مەنى قورعايدى» دەگەن ءسوز ءجيى ايتىلاتىن. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر ورگانى كۇشەيىپ، ەل اراسىنداعى بەدەلى كوتەرىلسە، بۇگىنگى ۇرپاق تا «مەنىڭ پوليتسيام – مەنى قورعايدى» دەپ اندەتىپ، قوعامدا ادىلەت ورناپ، ءتۇرلى قىلمىستاردىڭ بولۋىنا جول بەرىلمەس ەدى.

ازاماتتارى جەكە باسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداماي، وزدەرىن قورعايتىن پوليتسيانىڭ بار ەكەنىنە سەنىپ ءومىر سۇرسە، ودان ارتىق نە بار؟!

سوڭعى جاڭالىقتار