1 ءساۋىر 2015, 11:32 5325 0 سۇحبات جانىبەك عالىم

ءلاززات ابدىرەەۆا، «NS» راديوسىنىڭ ديكتورى: ءتىلىمىزدىڭ اسەم اۋەزى – ماقتانىشىمىز

 ءلاززات ابدىرەەۆا، "NS" راديوسى جاڭالىقتار ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى، جۋرناليست، ديكتور
ءلاززات ابدىرەەۆا، "NS" راديوسى جاڭالىقتار ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى، جۋرناليست، ديكتور

ەلىمىزدە اقپارات تاراتاتىن ساناۋلى راديولاردىڭ ءبىرى – «NS» ۇلتتىق راديو جەلىسى. 1995 جىلدان باستاپ قىزمەت اتقاراتىن كوممەرتسيالىق راديوعا بيىل 20 جىل تولدى. قازاقستاندىق اقپارات كەڭىستىگىندە ايشىقتى ورنى بار راديو جەلىسىنىڭ جاڭالىقتار ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى بەلگىلى جۋرناليست، ديكتور ءلاززات ابدىرەەۆامەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
– «NS» راديوسىنىڭ قازاقتىلدى باعدارلامالار قىزمەتىنىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز.
– ءبىز ءوزىمىزدىڭ بار كۇشىمىزدى سالىپ باعۋدامىز. راديودا اقپارات تاراتۋدىڭ قانداي تاسىلدەرى بار، سونىڭ بارلىعىن دا قولدانىپ، اقپاراتىق كەڭىستىكتەگى باسەكەلەستىك كوشىنەن قالماي كەلەمىز دەپ ويلايمىن. مەن بۇل راديوعا 2010 جىلى كەلدىم. ول كەزدە قازاقشا جاڭالىقتاردان باسقا وزگە ەشتەڭە جوق بولاتىن. قازاق رەداكتسياسى دەگەن اتى عانا بار. جاڭالىقتار قىزمەتى جالاڭ اقپارات تاراتاتىن. بۇل ءۇردىس قازىرگى ءبىراز راديولاردىڭ داعدىسىنا اينالدى. جاسىراتىنى جوق، كوممەرتسيالىق راديولاردا مەملەكەتتىك راديولارعا قاراعاندا ۇتىمسىز تۇستار كوبىرەك بولدى. ويتكەنى بىزدەگى جاڭالىقتار قىزمەتىندە تىكەلەي ەفيرگە وقيعا ورنىنان اقپارات تاراتۋ، پىكىرلەر بەرۋ دەگەن بولعان جوق. سودان الدىمىزعا جاڭالىقتار قىزمەتىن تۇرلەندىرۋىمىز كەرەك دەگەن ماقسات قويدىق. ماسەلەن، جالاڭ اقپاراتتان گورى بولعان وقيعاعا، ماسەلەگە بايلانىستى، جاڭالىققا تىكەلەي قاتىستى ادامداردىڭ پىكىرلەرىن قوسىپ بەرۋدى جۇزەگە اسىردىق. مىنە، 5 جىلداي بولدى، «NS» راديوسىنىڭ جاڭالىقتار قىزمەتىندە ارنايى رەپورتاجدار، ياعني وقيعاعا بايلانىستى تولىقتىرىپ ايتۋ، ماسەلەنىڭ شەشىمىن اشىپ جەتكىزۋ دەگەن دۇنيەلەردى قوستىق. ارينە، ءبىز جاڭالىقتار قىزمەتىمەن شەكتەلىپ قالمادىق. راديو جەلىسىندەگى قازاقتىلدى حابارلار قاتارىن كوبەيتۋ ماقساتىندا بىرنەشە باعدارلامالار اشتىق. سونىڭ ءبىرى – «ۇنپاراق». بۇل – بۇگىنگى كۇننىڭ ەرەكشە تۇستارى. ايتۋلى، تاڭداۋلى وقيعالاردى ىرىكتەپ الىپ، ارنايى تۇيىندەپ حابار تاراتىپ وتىرامىز. ونان سوڭ «افيشا» دەگەن حابار اشتىق. وندا تەاتر، كينو سالاسىنداعى جاڭالىقتاردى قامتيمىز. قازىر ەفيردەگى ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىنا بايلانىستى «افيشانى» جاز مەزگىلىندەگى دەمالىس ۋاقىتتارىندا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ال سوڭعى كەزدەرى باسپاسوزگە شولۋ حابارى شىقتى. وندا قازاق باسپاسوزىندەگى تاڭداۋلى ەكى باسىلىمعا ارناپ ««ايقىن» مەن «تۇركىستان» سويلەيدى» اتتى باعدارلاما جاسادىق. بۇل راديو قازاق باسپاسوزىندەگى جۋرناليستەردىڭ ساراپتامالىق ماقالالارى مەن پروبلەمالىق تاقىرىپتارعا ارنالعان ماتەريالدارى جايلى قىسقاشا شولۋ جاساپ، حاباردار ەتۋدى كوزدەيدى. «توپجارعان» اتتى راديوحابارىمىز بار. بۇل – الەمدىك جانە قازاق مۋزىكا ونەرىندە تاريحقا اينالعان شىعارمالار جايلى، ايگىلى ونەرپازداردىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ارداق دىلدابەكقىزىنىڭ جۋرناليستىك زەرتتەۋى نەگىزىندە شىعاتىن باعدارلاما. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى راديولاردا مۋزىكا جايلى ورىس تىلىندەگى باعدارلامالار وتە كوپ، ال قازاق تىلىندە شىعاتىندارى ازداۋ. سوندىقتان، ءبىر ساعاتتىق باعدارلاما سول «اتتەگەن-ايدىڭ» ورنىن تولتىرادى دەپ سەنەمىز. سپورت جاڭالىقتارىنا دەن قويا باستادىق. بۇل سالاعا ارناپ «نىسانا» دەگەن باعدارلاما دايىنداپ شىعارعانىمىزدى ايتۋ كەرەك. باعدارلاما اۆتورى جانات بەرىكقىزى. «نىسانادا» جالاڭ اقپاراتتىق سارىندى بۇزىپ، سپورتشىلاردىڭ، باپكەرلەردىڭ سۇحباتتارىن ۇسىنۋدى جۇزەگە اسىرا باستادىق. بۇگىندە «MuzLife» دەگەن تەلەارنامەن بىرلەسىپ «MuzNews « دەگەن باعدارلاما دايىنداپ شىعارىپ ءجۇرمىز. بۇندا دا شەتەلدەگى تانىمال مۋزىكا ونەرى جۇلدىزدارىمەن قاتار قازاقستاندىق ارتيستەردىڭ دە جەكە ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنداعى جەتىستىكتەردى ساراپتاپ، تىڭدارماندارىمىزعا ۇسىنىپ كەلەمىز. بۇل باعدارلامانى جاستار كوپ تىڭدايدى. «الىپ قالا الاۋلارى» دەگەن راديوحابارىمىز بار. بۇل – ءاربىر سارسەنبى كۇنى تىكەلەي ەفيرگە شىعاتىن ءبىر ساعاتتىق باعدارلاما. قازاقستاندىق ەسترادا جۇلدىزدارى، ءداستۇرلى ونەردىڭ جاناشىرلارى، قوعام جانە ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ ونەگەلى ىستەرىنە ارنالادى.
«NS» راديوسىنىڭ جاڭالىقتار قىزمەتى تاڭعى 7-دەن باستاپ ەفيرگە شىعادى. ءبىز جاڭالىقتاردى ءار ساعاتتىڭ سوڭعى 55-مينۋتىنان باستاپ ەفيرگە شىعارامىز. ياعني، جاڭالىقتاردى وزگە راديولاردان بەس مينۋت بۇرىن تاراتامىز. جاڭالىقتار قىزمەتىن ءۇش ادام دايىنداپ ەفيرگە شىعارادى. سونداي-اق، بۇرىن «NS» راديوسىندا باتىستىڭ، رەسەيلىك مۋزىكا اۋەندەرى ءجيى ەفيرگە شىعاتىن. قازاق اندەرى فورماتقا ساي كەلمەيدى دەپ كوبىنە سىرىلىپ قالاتىن. قازىر ۇلتتىق ءان ونەرىمىزدىڭ تاڭداۋلى تۋىندىلارى ەفيرگە ءجيى شىعا باستادى. ۇلتتىق راديولاردىڭ رەيتينگىن ۇستاپ تۇرعان قازاقتىڭ اسەم اۋەندەرى ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ەندى، «NS» راديوسى دا قازاق اندەرىنىڭ جارشىسىنا اينالدى.
بۇدان بولەك راديوداعى وسىعان دەيىن ورىسشا بولىپ كەلگەن بارلىق اڭداتپا سوزدەر، قىسقا حابارلامالاردى تۇگەلدەي قازاقشالادىق. ءبىز «NS» راديوسىندا جاڭالىقتار قىزمەتى بولعانىمىزبەن بارلىق شىعارماشىلىق جۇمىستارعا ارالاسامىز. ماسەلەن، قازاقتىڭ ۇلتتىق ءتول مەرەكەسى ناۋرىزعا بايلانىستى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ارنايى حابار دايىنداپ قويدىق، مەرەكە كۇندەرى ەفيردەن تىڭداي الاسىزدار. بۇنى دا ءوزىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرىمىزبەن ەكى تىلدە نارۋىز تۋرالى اڭىزدار، ۇلتتىق ويىندار تۋرالى وزگە دە ۇلت وكىلدەرى ءبىلسىن دەگەن نيەتپەن دايىندادىق. قازىرگى تىڭدارماندار قىسقا ءارى ۇعىنىقتى اقپاراتتاردى تىڭداۋدى قالايدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ باستى ەرەكشەلىگىمىز شاپشاڭدىق تالابىنا ساي، تولىققاندى ىقشام اقپارات تاراتۋ.
– ديكتورلىق وتە نازىك ونەردىڭ ءبىرى. بۇگىنگى قازاق ديكتورلارىنا قويىلاتىن تالاپ قانداي؟
– مەن ارنايى ءبىر ديكتورلىقتىڭ وقۋىن بىتىرگەن جوقپىن. نەگىزىندە ديكتورلىققا ونەر اكادەمياسىندا دايىندايتىنىن بىلەمىن. وندا تەاتر اكتەرلەرىنە ارنالعان ساباق جۇرەدى. قازىرگى تەلە-راديوجۋرناليستيكا سالاسىندا «ن» مەن «ڭ» ءارپىن ايىرىپ، دىبىستاي المايتىن «ديكتورلار» مەن جۋرناليستەر پايدا بولدى. ودان كەيىن جاساندى داۋىستار كوبەيىپ كەتتى. بۇرىنعى راديو ديكتورلارىنىڭ دەڭگەيىن السىرەتىپ الدىق. ارينە، بۇرىنعى ديكتورلارعا جۋرناليستەر ارنايى ماتىندەر دايىنداپ، ولار ادەمىلەپ وقىپ بەرەتىن ەدى. ال قازىرگى تالاپ باسقا. مەن دە قازاق راديوسىندا قىزمەت اتقارىپ، سونداعى ديكتورلىق مەكتەپتىڭ تارجىريبەسىنەن ءوتتىم. سول جىلدارى راديونى باسقارعان نۇرلان ونەرباەۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءانۋار بايجانباەۆ اتىنداعى ۇلكەن كونكۋرس ءوتتى. ەكى اي بويى ءبىزدىڭ ەفيردەگى جۇمىسىمىزدى قازىلار القاسى قاداعالادى. سول كونكۋرستا باس جۇلدەنى جەڭىپ الدىم.
قازىرگى ديكتورلىق ونەردەگى ءبىر «اتتەگەنايى»، جاس ديكتورلار ءماتىندى تەك قانا وقىپ بەرەدى، ال بۇرىنعى تالانتتى ديكتورلار وقىعان دۇنيەسىن تىڭداۋشىعا جەتكىزەتىن ەدى. قازىرگى ديكتورلاردىڭ ءبىرازىن تىڭداعىڭ كەلمەيدى. بۇل بولاشاق راديوجۋرناليستەر ءۇشىن ەڭ ۇلكەن تۇيتكىلگە اينالدى. جاس مامانداردى قالاي دايىنداپ جاتقاندىعىن بىلمەدىم. تەك قانا، ساۋىق اپاي جاقانوۆا، امانجول اعالارىمىز ساباق بەرىپ، شاكىرت تاربيەلەي الادى دەپ ويلايمىن. بۇل سالادا مايتالمان بولعان ولاردان باسقا ەشكىم بايقالمايدى... تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت كلاسسيكالىق راديو مەن كوممەرتسيالىق راديودا قىزمەت ىستەۋدىڭ وزىندىك ايىرماشىلىقتارى بار. جاس ماماندارعا وسى جاعىن دا ۇيرەتىپ، تاجىريبەدەن وتۋگە كوپتەپ جىبەرسە دەيمىن.
مەن جاستايىمنان تەلە-راديوداعى ديكتورلاردى تىڭداپ ءوستىم. ولاردىڭ سويلەگەنى، وقىعاندارىنا قاراپ ەلىكتەپ، بوي تۇزەدىم. مەنىڭ ۇستازىم – فاريدا ءشارىپوۆا. بىراق ول كىسىنى ومىردە كەزىكتىرىپ، وزىنەن تىكەلەي ءدارىس العان ەمەسپىن. تەك سول كىسىنىڭ سويلەگەنىن، راديودان، تەلەارنادان، فيلمدەردەگى دۋبلياجدارىنان داۋسىن تىڭداپ ءجۇرىپ، سوعان ۇقساۋعا ۇمتىلدىم. تىپتەن فاريدا ءشارىپوۆانىڭ داۋسىنا پاروديا جاساي الامىن. ول كىسى ومىردەن ءوتتى، مەنىڭ وكىنىشىم ول كىسىگە بارىپ «مەن ءسىزدىڭ شاكىرتىڭىزبىن» دەپ ايتا المادىم. مەنىڭ جاتتىعۋىم تاڭنان كەشكە دەيىن ءماتىن وقۋ بولاتىن. «حابار» ارناسىندا جۇرگەندە كوپتەگەن فيلمدەرگە دۋبلياج جاسادىم. جۋرناليستيكاداعى ەڭبەك جولىمدى سپورت گازەتىنەن باستاعانمىن. تەلەارناعا العاش كەلۋىمە دوسىم، بەلگىلى تەلەجۋرناليست بيبىگۇل جەكسەنبايدىڭ ىقپالى بولدى. ونىڭ اتالعان ارناعا جۋرناليست بولىپ ەندى كىرگەن كەزى ەدى. ءبىزدى تەلەارناعا شاقىرىپ، رەجيسسەردىڭ الدىندا ءماتىن وقىپ كورۋىمىزگە مۇمكىندىك تۋدىردى. سودان رەجيسسەرلەرگە ءماتىن وقىعانىم ۇناسا كەرەك، سول كەزدەن باستاپ تەلەجۋرناليست بولىپ قىزمەت اتقارىپ، كەيىن راديودا ديكتور بولىپ جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. ءبىر قىزىعى، داۋىسىمدى ساقتاۋ ءۇشىن ەشقانداي دا كۇتىم جاساپ كورمەپپىن. كەيبىر ديكتورلار ارنايى كۇتىم جاساپ، باپتاپ وتىرادى. ارينە، ول كاسىبي تۇرعىدان دۇرىس. بىراق تابيعي تازا داۋىستى اللانىڭ ءوزى بەرەدى.
– راديوجۋرناليستيكانىڭ اقپارات تاراتۋمەن قاتار اعارتۋشىلىق قىزمەتى دە ەرەكشە مانگە يە. ماسەلەن، كەزىندە اعا بۋىن راديونى تىڭداۋ ارقىلى سويلەۋ مادەنيەتىن، دىبىستاۋ اۋەزدەرىن ۇيرەندى. بىراق بۇگىنگى بۋىن باتىستىق ستيلدە، ۇلتتىق اۋەزگە جات مانەردە سويلەيتىن ادەت قالىپتاستىرا باستاعان سياقتى. بۇنىڭ سەبەبى نە دەپ ويلايسىز؟
– وسىنىڭ ءبارى ۇلتتىق راديولاردى تىڭداۋعا قۇلىقسىزدىقتان تۋىنداپ وتىر. «ن» مەن «ڭ» ارىپتەرىن دىبىستاي المايتىن جاستار كوپ. بۇل كەكەشتىك نەمەسە مىلقاۋلىقتان ەمەس. تازا دىبىستاپ جاتتىعا الماعاندىقتان. مەكتەپتە مۇعالىمدەر ۇيرەتەدى. وقىتادى. بىراق ادەمى اۋەز بالادا وسە كەلە قالىپتاسادى. ياعني بۇل كادىمگى داۋىس. بىراق بىزدەگى جاستار تۇنىق داۋىستا، تازا قازاقشا ۇنمەن، مانەرمەن وقىلعان دۇنيەلەردى كوپ تىڭداماعاندىقتان، شەتەلدىك مانەرگە ەلىكتەيدى، ءتىپتى، وزدەرىنشە ءبىر جاعىمسىز مانەر تاۋىپ سويلەۋدى شىعارعان. بۇل – ۇلتتىق سويلەۋ مادەنيەتىمىزدەگى اۋەزدىلىككە، ادەمى ءۇن مانەرىنە تونگەن قاتەر. بۇنى كوپشىلىگىمىز بايقاي بەرمەيمىز. نازار سالمايمىز. سوندىقتان ءاربىر اتا-انا ءوسىپ كەلە جاتقان جەتكىنشەكتىڭ تازا سويلەۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋىنا كوڭىل اۋدارۋى ءتيىس. بۇنىڭ كورنەكى قۇرالى، تىكەلەي تاجىريبە مەكتەبى، ۇلگىسى – راديونى كوپ تىڭداتۋ كەرەك. تىپتەن، التىن قورداعى دۇنيەلەردى الىپ، ءتىل بايلىعىمىزدىڭ قۇنارىنا، سويلەۋ مانەرىمىزدىڭ سوناۋ ءبىر ساف التىنداي تازا شاعىمەن قاۋىشتىرۋعا ارەكەت جاسالۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن. سونداي-اق، قازىرگى راديوجۋرناليستەردى قازاقشا بىلسە، جازا السا بولدى جۇمىسقا قابىلدايدى. بۇرىنعى راديوداعى داۋسىنا قاراپ قىزمەتكە تاڭداپ الۋ قاعيداسىن ەشكىم ەسكەرمەيتىن سياقتى. كوبىسىن تىڭداپ جۇرسىزدەر، قازاقشا ماتىندەردى دۇرىس وقي الماي، ءتول ارىپتەرىمىزدى دىبىستاي الماي جاتادى. سوندىقتان سويلەۋ مادەنيەتى تەك ادەمى كوركەم سوزدەردى قۇراستىرۋ ەمەس، اۋەزدى، ادەمى سويلەۋدى دە تالاپ ەتەدى. ايتقان ءسوزى ۇعىلمايتىن، مىڭگىرلەپ سويلەيتىن ادامدار قاتارى راسىندا دا كوبەيىپ كەتتى. بارا-بارا ساقاۋ، كەكەش، اۋەزسىز ۇلتقا اينالماساق بولعانى. بۇگىندە ءداستۇرلى ءاندى تىڭدامايتىن، ناسيحاتىنا كوڭىل بولمەيتىن بولدىق. بۇل دا ءبىزدىڭ ادەمى اۋەزىمىزدىڭ مۋزىكالىق نۇسقاسى. ال قاراپايىم ادامدار ءۇشىن ادەمى، ۇعىنىقتى سويلەي ءبىلۋ قاشاندا قاجەت. ديكتور بولىپ ەشكىم تۋمايدى. بارلىق ادامعا ديكتور بولۋ دا مىندەت ەمەس. ءبىزدىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىز – ءتىلىمىز بولسا، سول ءتىلىمىزدىڭ ارتىقشىلىعى ادەمى اۋەزىندە، مانەرلى سويلەۋىندە ەمەس پە؟ داۋىسىمىز تازا، ءۇنىمىز جارقىن شىقسىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

سوڭعى جاڭالىقتار