13 تامىز, 21:09 761 0 ونەر ارايلىم بيمەنديەۆا

زارينا وماروۆا: تويدى ويلايتىن كەز ەمەس قازىر

– الەمدى جاۋلاعان پاندە­ميا­نىڭ قوعامنىڭ ءار سالاسىنا كەرى اسەر ەتىپ وتىرعانى بەلگىلى. قازىر­گى جاعداي ءسىز­دىڭ ومىرگە كوز­قا­راسىڭىزعا، شىعار­ما­شىلىق ىزدە­نىس­تەرىڭىزگە قالاي اسەر ەتىپ جا­تىر؟

– كارانتين جاعدايى ەلىمىزدىڭ ەكو­نو­ميكالىق جاعدايىنا، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن كوڭىل كۇيىنە تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر­عا­نى انىق. حالىقتىڭ كوپ بولىگى تۇراقتى تا­بىس كوزىنەن ايىرىلىپ، كۇنكورىستەرى قيىن­دادى. دەسە دە، ادام بالاسى بارىنە ۇيرە­نىپ، بەيىمدەلەدى ەكەن. تىعىرىقتان شى­عار جولعا تۇسەتىن كۇن دە الىس ەمەس دەپ سەنەمىز. ەڭ باستىسى – حالىقتىڭ دەن­ساۋ­لىعى. كارانتين جاعدايىندا دا شى­عار­ماشىلىق ىزدەنىس ءجۇرىپ جاتىر. جاڭا ءان­دەر جازىلىپ جاتىر، بىراق تىڭداعان قۇ­لاقتى ەلەڭ ەتكىزەر ادەمى ءاندى ىزدەۋ ءۇستىن­دەمىن.

– بۇگىندە توي بيزنەسى توقىراپ تۇر، انشىلەر مەن اسابالار باستى تا­بىس كوزىنەن ايىرىلدى. حالىق انشىلەرسىز دە توي وتكىزۋگە بەيىم­دە­لە باستاعان­داي. كارانتيننەن سوڭ حالىقتىڭ توي­عا، انشىلەرگە دە­گەن سۇرانىسى ازايادى دەپ وي­لايسىز با؟

– كارانتين جاعدايى شوۋ بيزنەس پەن توي بيزنەستى دە اينالىپ وتپەدى. ءوزىڭىز ايتقانداي، اسىرەسە اسابالار مەن انشىلەر باس­تى ءارى تۇراقتى تابىس كوزىنەن ايىرىل­دى. ونى جاسىرۋدىڭ قاجەتى جوق. بىراق مۇ­نىڭ ءبارى ۋاقىتشا نارسە دەپ ويلايمىن. ءسال سابىر ساقتاپ، مەملەكەتتىك دەڭگەيدە بە­كى­تىلگەن تالاپتاردى ورىنداساق، بۇل قيىن­­دىقتان دا شىعامىز.

مەنىڭشە، كارانتيننەن كەيىن دە حا­لىق­تىڭ تويعا دەگەن سۇرانىسى ازايمايدى. ويتكەنى ءار ادام ءوز تويىنىڭ قوجايىنى، انشىلەردى شاقىرامىن دەسە، ەشكىم كەدەرگى بولا المايدى. دەسە دە، تۇراقتى تابىس كو­زىنەن ايىرىلدىق دەپ تەك ءوز باسىمىزدى وي­لاماۋىمىز كەرەك. تويدى ويلايتىن كەز ەمەس قازىر. حالىقتىڭ جاعدايى مەن ازا­­مات­تاردىڭ دەنساۋلىعى بارىنەن ماڭىزدى. باستاپقى كەزەڭدە «ۆيرۋس دەگەن بار نارسە مە، جوق پا؟» دەگەن ساۋال قىزۋ تالقىلانعان بولسا، ەكىنشى تولقىندا ەكىنىڭ ءبىرى اۋىرىپ جاتقانىن كوردىك. سوندىقتان بۇل وي­ناي­تىن ماسەلە ەمەس. ءبارىمىزدىڭ وسىعان كوزى­مىز ابدەن جەتتى. ءسال شىدامدىلىق تانى­تىپ، دەنساۋلىقتى ويلاعانىمىز دۇرىس. ويتكەنى اۋىرساڭ، تابىس تۋرالى ويلاۋعا شاماڭ دا بولمايدى.

– ءبىزدىڭ وتاندىق انشىلەردىڭ ۆو­كال­دىق دايىندىقتارى تومەن، تەك فو­نوگرامماعا سۇيەنىپ العان دەگەن ءپى­­كىرمەن كەلىسەسىز بە؟

– ءبىزدىڭ انشىلەردىڭ كوبىسى فونوگرام­مامەن ايتىپ ۇيرەنىپ قالعان، ول راس. ءوزىم دە تەلەۆيزيالىق جوبالار مەن ءتۇسىرىلىم­دەر­دە فونوگراممامەن ايتىپ شىعامىن. ويتكەنى جاندى داۋىستا ايتۋعا تەحني­كا­نىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى، جاراماي جا­تادى. مەن جاندى داۋىستا ايتقاندى جاق­سى كورەمىن، ويتكەنى ءاندى جان-ءتانىڭ­مەن بەرىلىپ، ءتىپتى جانىڭدى جەپ ايتاسىڭ. كەز كەلگەن ساتتە جاندى داۋىستا ءان ايتا الاتىن ءانشىنى ناعىز ءانشى دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى ءانشى دەگەن ۇيقىدان وياتا سالىپ ءان سۇراعاندا ايتا الاتىن بولۋى كەرەك.

– ساحنانىڭ كيەسى بار دەگەندى قا­لاي تۇسىنەسىز؟

– مەن ءۇشىن ساحنا وتە كيەلى ورىن. ساح­نادا سەنىڭ العان تاربيەڭ، ىشكى جان-ءدۇ­نيەڭنىڭ بايلىعى، العان ءبىلىمىڭ مەن ءما­دە­نيەتىڭ كورىنىپ تۇرادى. ونى حا­لىق­تان جا­سىرا المايسىڭ. سوندىقتان ساحناعا جي­ناقى كيىنىپ، جاقسى قىلىقتارىڭمەن ۇلگى بولۋىڭ كەرەك. ءوزىم كىشكەنتايىمنان ساحنانى كورىپ ءوستىم، ونەردەگى اعا-اپكە­لەرىمنەن ونەگە الدىم، قالىپتاستىم، ءوزىم­دى قالاي ۇستاۋدى مەڭگەردىم. ءار ونەر ادا­مى ساحنانى سىيلاۋى كەرەك، ويتكەنى
ول – تاربيەلىك ورىن. ساحنانى سىيلاعان ادام حالىقتىڭ ەسىندە دە ۇزاق قالادى.

– ال ساحناعا اشىق-شاشىق كيى­نىپ شىعاتىن ارىپتەستەرىڭىز تۋرا­لى كوز­قاراسىڭىز قانداي؟

– وكىنىشكە قاراي، ساحناعا اشىق-شا­شىق كيىنىپ شىعاتىن انشىلەر جوق ەمەس. بۇل ءبىزدىڭ سالت-داستۇرىمىزگە، ۇعىمىمىزعا، قا­زاقتىعىمىزعا ءتان ەمەس. تىم اشىق-شا­شىق كيىنىپ شىعۋدى ءوز باسىم قۇپتا­ماي­مىن. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە، ايەل ادامنىڭ قۇ­پياسى، نازىكتىگى بولۋى كەرەك. ايەل سو­نى­سىمەن ادەمى دەپ ەسەپتەيمىن.

– توي توقتاپ، ناپاقاسىن توي­دان تاۋىپ جۇرگەن انشىلەر نەندەي حال­دە وتىر قازىر؟

– نەگىزى، حالىق انشىلەر تويدان كۇرەپ اقشا تابادى دەپ ويلاپ جاتادى. تويدان قان­شالىقتى كوپ تاپساڭ، سونشالىقتى كوپ جۇمسايسىڭ. ءتىپتى، كەيدە ەكى ەسە شى­عىن جۇمسالادى. ويتكەنى جاڭا اندەر جازۋ، ادەمى كويلەك تىكتىرۋ، بەينەبايان ءتۇسىرۋ مول قارجىنى تالاپ ەتەدى. قانشا تالانتتى بول­ساڭ دا، قالتاڭ تاياز بولسا، ەشقايدا شى­­عا المايسىڭ. كەيدە سونشا ەڭبەكتەنىپ ءجۇر­گەن جاس انشىلەرگە قاراپ جانىڭ اشي­دى. بار تاپقان اقشاسىنا ءبىر ءان جاز­دىر­تادى، بىراق ول ءان تىڭداۋشىسىنا دۇرىس جەتپەي قالادى. دەسە دە، ءار ادامنىڭ نە­سىبەسى اللادان. ناپاقاسىن بىرەۋ تويدان، بىرەۋ شوۋدان تابادى.

– ءانشى زامان تالعامىنا ساي، سۇرا­نىس­قا يە، ءبىلىمدى، كاسىبي دەڭ­گەيدە ءوزىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قالاي ءىز­دەنۋى كە­رەك؟

– قاي سالادا بولماسىن، سۇرانىسقا يە بولۋ ءۇشىن ۇنەمى ىزدەنىس كەرەك. ساپالى جۇ­مىس ىستەپ، ساۋاتتى ءان تاڭداپ، مىقتى مۋ­زى­كانتتارمەن ارىپتەستىك ورناتىپ، ءوزىڭدى شىڭداپ، مۋزىكالىق ءبىلىمىڭدى جەتىلدىرسەڭ، ءوز دەڭگەيىڭدى ساقتاپ قالاسىڭ. دەگەنمەن مۇنىڭ ءبارى ادامنىڭ ساناسىنا، ىشكى جان-ءدۇ­نيەسىنە، تاربيەسىنە  تىكەلەي باي­لانىس­تى. ىزدەنبەي، جاڭاشىلدىققا ۇمتىلماي تۇرىپ ءانشى بولا قالامىن دەگەندەردى ءتۇ­سىنبەيمىن.  ويتكەنى ادامنىڭ ءانشى بولا­تى­نى كىشكەنتايىنان كورىنىپ تۇرادى. وسە كەلە ءانشى بولامىن دەگەندەرگە دە سەن­بەيمىن. ارينە، ۆوكالعا بارىپ، داۋىسىن قويىپ، ۇيرەنىپ شىعۋعا بولادى. ونداي ءان­شىلەر كوپ، بىراق مەن ولاردى ءانشى دەپ ەسەپ­تەمەيمىن.

ورىستار «چەم تيشە، تەم دالشە» دەيدى عوي. مەنىڭ قاعيدام وسىنداي. اقىرىن ءجۇ­رىپ، باستىسى تىنباي ەڭبەكتەنىپ، ناتيجەگە قول جەتكىزۋ. جىلت ەتىپ كورىنۋگە قۇمارتىپ، حايپ ىزدەپ، ءۇش كۇندىك اتاققا قىزىعۋ ما­عان جات. ومىرگە جاقسى اندەر اكەلىپ، ەندىگى جەر­دە حالىقتىڭ نازارىنان تىس قالماي، ءوز باعىتىمدا ونەرىمدى ۇشتاي بەرمەكپىن.

 

سۇحباتتاسقان

ارايلىم جولداسبەكقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار