6 تامىز, 11:35 555 0 ءبىلىم انار لەپەسوۆا

ونلاين ەكەن دەپ وسالدىق تانىتۋعا بولمايدى

جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا از ۋاقىت قالدى. ىندەتتىڭ شارىقتاۋ شەگىنەن وتسەك تە، قاۋىپتىڭ بەتى ءالى قايتقان جوق. كۇزدە جاعداي قا­لاي بولارىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا المايدى. سوندىقتان ساقتىقتا قورلىق جوق دەپ، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وتكەن وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا قولدانىلعان قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ فورماتىن ءارى قاراي جالعاستىرۋدى قۇپ كورىپ وتىر. ءبىرىنشى توق­ساندا ەلىمىزدىڭ بارلىق مەكتەبىندە 1-11-سىنىپتار قا­شىقتان وقيدى. تەك شالعايدا ورنالاسقان شا­عىن جيناقتى اۋىلدى مەكتەپتەر شتاتتىق رە­جيمدە ءبىلىم بەرەدى. جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كول­لەدجدەر دە ونلاين وقىتۋدى جال­عاستىرادى.

قاشىقتان وقىتۋ ۋني­ۆەر­سيتەتتەر ءۇشىن جاڭالىق ەمەس. الايدا مەكتەپ وقۋشى­لا­رى­نا ءبىلىم بەرۋدىڭ بۇل فورماتىن يگە­رىپ كەتۋ وڭاي بولمايتىن سە­كىلدى. كوكتەمدەگى تاجىريبەدەن سوڭ اتا-انالار بالالارىنىڭ ونلاين وقى­عانىن قۇپتاي قويعان جوق. تەح­نيكا مەن تەحنولوگيانىڭ تاپ­شىلىعى، شالعاي ەلدى-مەكەندەردە عا­لامتور مەن بايلانىستىڭ ءالسىز­دىگى ءبىراز ۋاقىت ۇلكەن ماسەلەگە اي­نالدى. دەسە دە، ىندەتتەن ساق­تانۋ­دىڭ وقشاۋلانۋدان وزگە جولى بولماعاندىقتان، ۇستازدار دا، وقۋ­شىلار دا قاشىقتان وقۋ جۇيە­سىنە بەيىمدەلۋگە تىرىسىپ باقتى. ناتيجەسىندە وتكەن وقۋ جىلىنىڭ سوڭعى توقسانىندا 3,2 ملن وقۋشى ءارتۇرلى ءتاسىل بويىنشا ءبىلىم الدى. اتاپ ايتقاندا، عالامتور جەلىسى بويىنشا ارنايى دايىنداعان باع­دارلامالار نەگىزىندە، تەلەدي­دار ارقىلى جانە بىرنەشە پلات­فورمالار ارقىلى وقىدى. ونىڭ ىشىندە «كۇندەلىك»، «دارىن ون­لاين»، Bilimland جانە ەلەكتروندى كىتاپتاردىڭ توپتاماسىن وقۋشى­لار مەن ۇستازدار بەلسەندى قولدان­دى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى­نىڭ وتكەن وقۋ جىلى بويىنشا بەر­گەن ەسەبىنە سۇيەنسەك، جالپى عا­لامتوردى قولدانىپ، قاشىقتان وقى­تۋعا كوشكەندەردىڭ سانى – 2,4 ملن وقۋشى. «كۇندەلىك» ەلەكت­رون­دى جۇيەسىن ءبىر كۇندە 2,2 ملن وقۋ­شى پايدالانعان. «دارىن ون­لاين» قوسىمشاسى بويىنشا تىركەلىپ، ءتيىستى ءبىلىم العان بالا­لار­دىڭ سانى 300 مىڭ بولسا، Bilimland  پلاتفورماسىن 400 مىڭ­نان اسا وقۋشى قولدانعان. مۇنى قا­شىقتان وقىتۋ جۇيەسىنە وقۋ­شىلاردىڭ بەيىمدەلە باستاۋىنىڭ كورسەتكىشى دەپ ەسەپتەگەن مينيستر جاڭا وقۋ جىلىنىڭ العاشقى توق­سانىن ونلاين وقىتۋدان باستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ اي­تۋىنشا، شالعاي ەلدى مەكەندەر­دە ورنالاسقان شاعىن جيناقتى مەك­تەپتەر عانا ءداستۇرلى فورمات­تا وقىتا بەرەدى. «بىزدە 2019-2020 وقۋ جىلىنداعى ءتورتىنشى توق­سان­نىڭ تاجىريبەسى بار. الىستا ورنالاسقان سانى از مەكتەپتەردەگى وقۋ­شىلار ءداستۇرلى فورماتتا وقى­دى. مۇنداي مەكتەپتەردە ءبىر سى­نىپتا 5, 10, 15 بالادان وقيدى، سون­داي-اق مۇعالىمدەر مەن وقۋ­شىلار مەكتەپكە جاياۋ قاتىنايدى. وسىنداي جاعدايدا قاۋىپ از بولا­تىنىنا كوز جەتكىزدىك. سول سەبەپتى قاۋىپ جوق وڭىرلەردە ورنالاسقان مەك­تەپتەردە شتاتتىق رەجيمدە وقىتۋ جۇمىستارىن ۇيىمداس­تىرۋ­عا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرمىز»، – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنشە، ەلى­مىز­دە بارلىعى 127 مىڭ بالا ءبى­­لىم الاتىن 1 934 شاعىن جيناقتى مەك­­تەپ بار. ءداستۇرلى فورماتتا وقىتۋ ءۇشىن سول وڭىردەگى، اۋىلداعى پاندەميا جاع­­دايى تولىعىمەن ەسكەرىلىپ، وب­لىس­تىق ءبىلىم باسقارمالارىمەن ءبىر­لە­سىپ شەشىم شىعارادى. ەگەر شاعىن جي­ناق­تى مەك­تەبى بار اۋىلدىڭ وزىندە ۆي­رۋس ءور­شىپ تۇرسا، قاشىقتان وقىتۋ فور­­­ماتىنا كو­شىرىلەدى.

كەزەكشى سىنىپتار قالاي جۇمىس ىستەيدى؟

باستاۋىش سىنىپتار ءۇشىن دە ءداس­تۇرلى فورماتتا وقۋ مۇمكىندىگى بە­رىلمەك. اتا-انالاردىڭ جازباشا ءوتى­نىشى بويىنشا مەكتەپكە كەلىپ وقيتىن وقۋ­شىلار ءۇشىن كەزەكشى سىنىپتار ۇيىم­داستىرىلادى.

«بۇل جەردە ءبىز ءبىر نارسەنىڭ باسىن اشىپ الۋىمىز كەرەك. كەزەكشى سىنىپ­تار­دىڭ وقۋشىلارى بارلىق ءپاندى مەك­تەپتە وقيدى دەۋگە بولمايدى. قاشىقتان وقى­تۋعا قيىندىق تۋعىزاتىن نەگىزگى ءپان­دەر بار. ماسەلەن، ماتەماتيكادان ەسەپ شىعارۋ، اسىرەسە جاڭا تاقىرىپتى الىپ كەتۋ وڭاي ەمەس. سونىمەن قاتار 1-سىنىپ وقۋشىلارىنا ءارىپ تانىتۋ كە­رەك. مۇنداي ماڭىزدى ساباقتاردى قا­شىقتان وقىتۋ وتە قيىن. سونداي نە­گىزگى پاندەردى مەكتەپكە قاتىناپ وقي­دى»، – دەپ ءتۇسىندىردى اسحات ايما­عام­بەتوۆ.

كەزەكشى سىنىپتارعا قويىلاتىن باستى تالاپ – سانيتارلىق-ەپي­دەميولوگيالىق شارتتاردىڭ قاتاڭ ساق­تالۋى. ادەتتە ءبىر سىنىپتا 20-25, ءتىپ­تى ۇلكەن قالالاردا 40 بالاعا دەيىن وتى­راتىنى بەلگىلى. بۇل جولى ءار سى­نىپتىڭ ءوزىن توپتارعا ءبولىنىپ، ءبىر سى­نىپتا 10-15 بالادان ارتىق وتىرماۋى قا­داعالانادى. ەكىنشىدەن، وسى سى­نىپ­تارعا قوڭىراۋلار ءارتۇرلى ۋاقىتتا سو­عىلادى. ويتكەنى وقۋشىلار دالىزدە توپ­تالىپ جينالماۋى قاجەت.  ءۇشىن­ش­ى­دەن، دەنە قىزۋى تۇراقتى تۇردە ولشەنىپ، بالالاردىڭ دەنساۋلىعى قاتاڭ باقىلاۋ­عا الىنادى. اتا-انالارعا مەكتەپ اۋماعىنا كىرۋگە تىيىم سالىنادى. «ءبىر مۇ­عالىم – ءبىر سىنىپ» قاعيداتى ەن­گىزىلەدى. وقۋشىلار سىنىپ جەتەكشىسى ساباق بەرەتىن نەگىزگى پاندەردى عانا مەك­تەپتە وقيدى. ال وزگە مۇعالىمدەر ءبىلىم بەرەتىن اعىلشىن ءتىلى، ورىس ءتىلى، دەنە شىنىقتىرۋ، مۋزىكا، كوركەم ەڭبەك سياقتى پاندەر قاشىقتان وقىتىلادى.

وقۋشىلار «الىپپەمەن» قايتا قاۋىشادى

جاڭا وقۋ جىلىنىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى – ءبىرىنشى سىنىپ وقۋ­شىلارى «ساۋات اشۋ» ءپانىنىڭ ورنىنا «الىپپە» مەن «انا ءتىلىن» وقيدى. مي­نيستر سۇيىنشىلەگەن بۇل حاباردى ەستىپ، بالاسى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن اتا-انا تەگىس قۋاندى.

«ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارى وقۋ جىلىنىڭ باستاپقى ەكى توقسانىندا «ءالىپ­پەنىڭ» باعدارلاماسىن وقىسا، قال­عان ەكى توقساندا «انا ءتىلى» ءپانىن وقي­دى. سايكەسىنشە، ورىس تىلىندە نەمەسە باسقا تىلدەردە ءبىلىم الاتىن سىنىپتاردا «بۋك­­ۆار» مەن «وبۋچەنيە گراموتە» ءپان­دەرى جۇرگىزىلەدى»، – دەدى اسحات ايماعام­بەتوۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، «الىپپە» احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ ءادىس­تەمەسى نەگىزىندە دايىندالادى. «ءبىرىڭ­عاي باعدارلاما جاساۋمەن اينالىساتىن جۇمىس توبىن قۇردىق. ونىڭ قۇرامىندا مىقتى ءتىل ماماندارى، ادىسكەرلەر، باس­تاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى مەن بۇعان دەيىن وقىتىلعان «الىپپە» وقۋ­لىق­تارى­نىڭ اۆتورلارى بار. ورىنباسارىم شول­پان كارينوۆا وسى جۇمىس توبىنىڭ العاشقى وتىرىسىن وتكىزىپ تە ۇلگەردى. باع­دارلامالار مەن وقۋلىقتار دايىن بول­عاننان كەيىن ولاردى پيلوتتىق مەك­تەپتەردە سىناقتان وتكىزەمىز دەپ جوس­پارلاپ وتىرمىز. كەيىن باسقا مەك­تەپ­تەرگە جىبەرىلەتىن بولادى. بۇل ماسەلە مە­نىڭ ءجىتى باقىلاۋىمدا»، – دەپ سەندىردى باس مۇعالىم.

قاشىقتان وقيتىنىنا قارا­ماس­تان، وقۋشىلار قاعاز وقۋلىقپەن تولىق قامتىلادى. جىل سايىن قىر­كۇيەك­تە اتا-انالاردىڭ باس اۋرۋىنا اينا­لاتىن وقۋلىقپەن قامتۋ ماسەلەسى بيىل تۋىنداماس ءۇشىن مينيسترلىك جاڭا وقۋلىقتاردى ايماقتارعا جونەلتۋ جۇ­مىستارىنا ەرتە كىرىسىپتى. كارانتين تا­لاپتارى ساقتالۋى ءۇشىن ارنايى كەستە جا­سالىپ، ادامداردىڭ توپتالىپ جي­نال­ماۋىنا كوڭىل بولىنبەك.

العاشقى توقسان قاشىقتان وقۋ جۇيە­سىمەن باستاعانمەن، ەپيدە­ميو­لوگيالىق جاعداي تۇراقتالعاندا، وقۋشىلاردىڭ مەكتەپكە باراتىنى انىق. سوندىقتان جىل ورتاسىندا اتا-انالار سابىلىپ كيىم ىزدەمەۋ ءۇشىن الداعى وقۋ جىلىندا بىرىڭعاي مەكتەپ فورماسىن كيۋ ۋاقىتشا مىندەتتەلمەي­تىن بولدى.

«مەكتەپ فورماسى» ۇعىمى مەن ونىڭ قاعيداتى جانە وعان قويىلاتىن تالاپتار مۇلدەم جويىلمايدى. تەك ءبىز جاڭا بۇيرىققا توتەنشە جاعداي مەن كا­رانتين نەمەسە شەكتەۋ شارالارىنا قاتىستى ارنايى ەسكەرتۋلەر ەنگىزەمىز. ياعني، وسىنداي كەزدەردە بالالاردىڭ مەك­تەپكە ۇقىپتى كلاسسيكالىق كيىم­مەن كەلۋىنە مۇمكىندىك بەرۋىمىز كەرەك»، – دەدى مينيستر.

ينتەرنەت يكەمسىز، تەحنيكا تاپشى

وقۋلىق پەن كيىمنىڭ جايى شە­شىلدى دەلىك. الايدا قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بۇل ەكەۋىنەن بۇرىن اۋەلى ينتەرنەت پەن كومپيۋتەر ساقاداي ساي بولۋى قاجەت. وتكەن وقۋ جىلىنىڭ سوڭىنداعى ابىگەردى جۇرت ۇمىتا قويماس: وقۋشىلارعا كومپيۋتەر جەتپەي، كوم­پيۋ­تەرى بارلار ينتەرنەتكە دۇرىس قوسىلا الماي، ابدەن الەككە تۇسكەن. عا­لامتورعا قولى جەتپەگەن كەيبىر اۋىل­داردىڭ وقۋشىلارى ءتىپتى پوشتا ار­قىلى وقۋعا ءماجبۇر بولدى.

جۋىردا وسى ماسەلەنى قوزعاعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ: «قاشىقتان وقىتۋ ءادى­سىنە كوشۋ ءىسى ينفراقۇرىلىم مەن ينتەرنەت ساپاسىنا قاتىستى ەلەۋلى ءما­سەلەلەردىڭ بار ەكەنىن كورسەتتى. مۇ­عا­لىمدەردىڭ 20 پايىزدان استامى ۇيلەرىندە تولىققاندى ينتەرنەت پەن كومپيۋتەر جوق بولعاندىقتان، قاشىق­تان ءتيىمدى وقىتا المادى. مەكتەپتەردىڭ بالانسىنداعى 400 مىڭنان استام كوم­پيۋتەردىڭ تەك 40 پايىزى عانا ىسكە جا­رادى. بۇل – اكىمدىكتەر مەن مينيستر­لىكتىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. اكىم­دىكتەر جاڭا وقۋ جىلىنا دەرەۋ دايىن­دالىپ، مەكتەپتەر مەن جەكەلەگەن مۇق­تاج وتبا­سىلاردى قاجەتتى تەحنيكامەن جابدىق­تاۋعا ءتيىس.1 قىركۇيەكتەن باستاپ جاڭا وقۋ جىلى باستالادى. مەن مي­نيستر­لىكتىڭ بۇل شاراعا دايىن ەكەن­دىگىنە كۇمانىم بار»، – دەپ الاڭ­داۋ­شى­لىق ءبىلدىردى.

مينيستر مەكتەپتەردە تەحنيكا قات ەكەنىن جاسىرمايدى. ورتا­لىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ءوت­كەن بريفينگتە: «ءيا، شىن مانىندە مەم­لەكەت باسشىسى ايتقانداي، مەك­تەپ­تەر­دىڭ بالانسىنداعى كوپ كومپيۋتەرلەر جۇمىسقا جارامسىز. دەگەنمەن بۇل ءبىر جىلدا بولعان ماسەلە ەمەس، قانشا جىل­دان بەرگى جينالعان تۇيتكىلدەر. ىستەن شىق­قان كومپيۋتەرلەردى، ولار­دىڭ جال­پى جاعدايى تۋرالى مالىمەتتەر ۋا­قى­تىلى جاڭارتىلماعاندىقتان، ءما­سەلە كۇر­دەلەنىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەس­كەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 36 مىڭ جاڭا كومپيۋتەر ساتىپ الىندى. جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن تاعى دا ساتىپ الۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرامىز»، – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە، ەل مەكتەپتەرىنىڭ با­لانسىندا  405 مىڭ كومپيۋتەر بار.  ونىڭ 40 پايىزى، ياعني 162 مىڭى عانا جۇ­مىسقا جارامدى. وعان جاڭادان سا­تىپ الىنعان 36 مىڭ تەحنيكانى قوسساق، 200 مىڭعا دا جەتپەيدى.  مەكتەپتەردىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءالى 200 مىڭنان استام كومپيۋتەر قاجەت. تەح­نيكا ساتىپ الۋعا شاماسى كەلمەيتىن مۇقتاج وتباسىلاردىڭ سۇرانىسى تاعى بار. مينيسترلىك ونىڭ ءبارىن ءبىر اي ءىشىن­دە ساتىپ الىپ، وقۋ جىلى باستال­عانشا دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزىپ ۇلگەرە مە؟ قۇرىلعىسى جوق وقۋشى ونلاين وقۋدى قايتسىن؟

ينتەرنەت جىرى – ءوز الدىنا ءبو­لەك تاقىرىپ. كوكتەمدەگى «توتەنشە» توقسان تسيفرلىق دامۋ، يننو­ۆا­تسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مي­نيسترلىگى اۋىز تولتىرىپ ايتىپ ءجۇر­گەن جەتىستىكتەردىڭ تەك قاعاز ءجۇزىن­دە ەكەنىن كورسەتتى. ال ءىس جۇزىندە قازاق­ستاندىقتاردىڭ ينتەرنەتپەن قامتا­ماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى دە، ەلىمىزدەگى عا­لام­توردىڭ ساپاسى دا كوڭىل كونشىت­پەي­تىنىنە كوز جەتتى. بۇل ماسەلەنى ءبىلىم ءجا­نە عىلىم مينيسترلىگى تەلەارنالار­داعى ۆيدەو، راديوداعى اۋديو ساباقتار مەن پوشتا قىزمەتى ارقىلى شەشكەندەي بولدى. عىلىم مەن تەحنولوگيا قارىش­تاپ دامىعان بۇگىنگى زاماندا وزگەلەر العا ۇمتىلىپ جاتقاندا، ءبىزدىڭ مۇنى­مىز ارتقا جىلجۋ ەمەي نەمەنە؟

مينيسترلىك «تسيفرلىق قازاق­ستان» مەملەكەتتىك باعدارلاما­سىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جىل سوڭىنا دەيىن ينتەرنەتتى بەلسەندى پايدالانۋ­شى­لاردىڭ ۇلەسى 88 پايىزعا دەيىن، ال تسيفر­لىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيى 83 پايىز­عا جەتەتىنىنە سەندىرگەن. بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن 2021 جىلعا دەيىن 5163 اۋىلدىق ەلدى مەكەن كەڭجولاقتى ين­تەرنەتپەن قامتىلۋى ءتيىس. 2020 جىل­دىڭ بىتۋىنە 4-اق اي قالدى. تسيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنەن ەسەپ سۇرالاتىن كۇن دە الىس ەمەس. الايدا ۆەدو­مستۆو باسشىسى اسقار جۇماعاليەۆ قىز­مەتىنەن كەتتى. جاڭادان تاعايىن­دالاتىن مينيستر بۇرىنعى ءمينيستردىڭ ۋادەلەرىن ورىنداۋعا قۇلىق تانىتا قويۋى ەكىتالاي. جاڭا باسشى ءوز رەفور­ماسىن ەنگىزۋى مۇمكىن. ونىڭ جەمىسىن قانشا ۋاقىت كۇتەتىنىمىز بەلگىسىز. سون­دىقتان ىندەتتىڭ تەزىرەك اۋىزدىقتالىپ، وقۋشىلاردىڭ مەكتەپ پارتاسىنا كوپ ۇزاماي ورالۋىن تىلەگەننەن باسقا قول­دان كەلەر قايران جوق. ايتپەسە، ين­تەر­نەت يكەمسىز، تەحنيكا تاپشى بولىپ تۇر­عاندا ونلاين وقۋدىڭ ساپاسى جايلى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز.

 

ءسىز نە دەيسىز؟

نازىم يسماحانبەت، اتا-انا:

وقۋشىعا ءبىلىم الۋ عانا ەمەس، قوعاممەن بايلانىستا بولۋ دا ماڭىزدى

– قاشىقتان وقۋ مەن ءداستۇرلى وقۋدىڭ ءوز ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرى بار. ونىڭ ءبارىن جىپكە ءتىزىپ جاتپاي-اق قويايىن. الايدا ءدال قازىرگى جاعدايدا، ۇلىم ءبىرىنشى سىنىپقا بارا­تىن كەزدە مەن ءۇشىن قاشىقتان وقىتۋدىڭ ارتىقشى­لى­عىنان كەمشىلىگى باسىم بولىپ تۇر. ونلاين وقۋدى وففلاين وقۋ مۇلدەم مۇمكىن بولماعان جاعدايدا عانا قولدانۋعا بولاتىن شارا رەتىندە قاراس­تىرا­مىن. نەگە دەسەڭىز، بالا ءۇشىن ءبىلىم الۋ عانا ەمەس، ەموتسيونالدى سۇرانىستارىنىڭ قانا­عات­تاندىرىلۋى، قوعاممەن بايلانىستا بولۋدا اسا ماڭىزدى. قورشاعان ورتامەن قارىم-قاتىناستى ءۇزىپ، وقشاۋ ءومىر سۇرگەننىڭ كەسىرىنەن قوعامعا پايداسىن تيگىزە الماعان، بىلگەنىمەن بولىسە الماعان تالاي عۇلامالار، وقىمىستىلار ومىردەن ءوتتى. ەگەر قوعاممەن بايلانىستا بولسا، ولاردىڭ  اشقان جاڭالىعى، جيناعان ءبىلىمى ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە اينالار ەدى.

ەكىنشىدەن، بالا ءبىرىنشى سىنىپقا بارعاندا سترەستى باستان كەشەدى. ءوزىنىڭ جىلى ۇياسىنان، اتا-اناسىنىڭ جانىنان جىراقتاپ، جاڭا ورتانىڭ قاعيدالارىن، ءتارتىبىن، وزگەلەردىڭ الدىندا ءوزىن-ءوزى ۇستاۋدى ۇيرەنەدى. ال ونلاين وقۋ كەزىندە بالا ۇيدەن، ياعني كومفورت ايماعىنان شىقپايدى، سايكەسىنشە سترەسكە تۇسپەيدى. وزىمىزگە قولايلى ورتادان شىقپاساق، كۇيزەلىسكە تۇسپەسەك، وسپەيتىنىمىز بەلگىلى.

ۇشىنشىدەن، بالا العاش مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعاندا وعان ويىن ارقىلى ءۇي­رەنۋ، اپايىنىڭ ەموتسياسىن كورۋ ماڭىزدى. مۇعالىم وزگە بالالاردىڭ سۇراعىنا قالاي جاۋاپ بەرەدى، قانداي ىم-يشارا جاسايدى – بالا پسيحيكاسىنىڭ قالىپتاسۋىندا مۇ­نىڭ ءبارى ۇلكەن ءرول وينايدى.

دەگەنمەن ءدال قازىرگى جاعدايدا ونلاين وقۋ ءماجبۇرلى شارا ەكەنىن ۇعىپ وتىرمىز. بالالار مۇلدەم ءبىلىم الماي، ۋاقىتىن بوسقا جوعالتقاننان گورى قاشىقتان وقىعانى دۇرىس دەپ ويلايمىن.

 

اقمارال شاتەمىرقىزى، الماتى قالاسىنداعى №173 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمى:

جازعى دەمالىسقا بولىنگەن اقشامىزدى تەحنيكاعا جۇمساۋعا تۋرا كەلدى

– وتكەن وقۋ جىلىنىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا شۇعىل تۇردە ەنگىزىلگەن قاشىقتان وقىتۋ جۇيەسىنە ءبىرىمىز دايىن بولساق، ءبىرىمىز دايىن بولمادىق. بۇل بىرىنشىدەن، مۇعالىمدەردىڭ  تەحنولوگيانى قانشالىقتى مەڭگەرگەنىنە بايلانىستى بولسا، ەكىنشى جاعىنان اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيانىڭ، ياعني ينتەرنەت  جەلىسىنىڭ جىلدامدىعىنا تاۋەلدى بولدىق. وقۋشىلارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بارلىق پلاتفورمانى، الەۋمەتتىك جەلىلەردى قولداندىق. وقۋشىلاردى جاڭا فورماتقا ۇيرەتۋ، ساباققا قاتىسۋعا شاقىرۋ، كەرى بايلانىسقا تارتۋ وڭايعا سوققان جوق. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – قيىنشىلىقتارعا  قاراماستان، قالايدا وقۋشى جۇرەگىنە ءبىلىم ءنارىن ەگۋ بولدى. مينيسترلىك تەز شەشىم قابىلداپ، مەكتەپتەردەگى كومپيۋتەرلەر مەن نوۋتبۋكتەردى مۇعالىمدەر مەن مۇقتاج وقۋشىلارعا  تاراتىپ بەردى.

جاسىراتىن نەسى بار، قاشىقتان وقىتۋ كەزىندە ءوزىمىزدىڭ دە، الدىمىزداعى تەحنيكانىڭ دا قانشالىقتى زاماناۋي ەكەنىن بايقادىق. جازعى دەمالىسقا بولىنگەن اقشامىزدى تەحنيكاعا جۇمساۋعا تۋرا كەلدى. ونلاين وقىتۋ كەزىندە ءىرى وقۋ ورتالىق­تارى دايىنداعان دايىن ۆيدەولاردى تاراتۋشى عانا بولماي، ءوزىمىز دە ۆيدەوساباقتار دايىندايمىز دەپ بەل بۋىپ، بەلسەندى مۇعالىمدەر  كومپيۋتەر، تەلەفون، لامپا، شتاتيۆ، ميكروفون-پەتەلكا دا ساتىپ الدىق.  ارينە، ءبىرىن قولدا بار اقشاعا، ەندى ءبىرىن كرە­ديتكە الىپ وتىرمىز.

جاز بويى مۇعالىمدەر تىنىم تاپقان جوقپىز، الەۋمەتتىك جەلىلەردە ۇسىنىلعان كۋرستارعا قاتىسىپ، قاشىقتان وقىتۋدىڭ سينحروندى جانە اسينحروندى تۇرلەرىمەن تانىسىپ، وقۋمەن، ىزدەنۋمەن بولدىق. الەۋمەتتىك جەلىلەردە  تاراعان Stepik سايتىنداعى تەگىن ونلاين-كۋرستار دا مۇعالىمدەرگە ۇلكەن كومەك بولىپ وتىر.

قازىر مەن ديرەكتوردىڭ قولداۋىمەن ءوز مەكتەبىمىزدىڭ مۇعالىمدەرىنە 5 كۇندىك تەگىن مارافون وتكىزىپ جاتىرمىن. مارافونعا 109 مۇعالىم قاتىسۋدا. بەينەساباقتاردى ءتۇسىرۋ ءۇشىن ەڭ وڭتايلى باعدارلامالاردى قادام-قاداممەن ەگجەي-تەگجەيلى ۇيرەتىپ  جاتىرمىن. مارافون قاتىسۋشىلارى مۇعالىم ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ، ساmtasia Ctudio باعدارلاماسىمەن اسا ءونىمدى بەينەساباقتار قۇراستىرۋ، Bandikam  باعدارلاماسىمەن مونيتوردان ساباقتار جازۋ، ZOOM ۆيدەوكونفەرەنتسياعا ارنالعان قوسىمشانى ءتيىمدى قولدانۋ سەكىلدى داعدىلاردى ۇيرەنە الادى.

ونلاين وقىتۋدىڭ وقۋشى ءۇشىن ۇتىمدى جاقتارى اسا كوپ. اقپارات ناقتى جۇيە­لەنگەن تۇرىندە بەرىلەدى، وقۋشى بەرىلگەن ءبىلىمدى ءوز ىڭعايىنا قاراي تۇستە دە، كەشكە دە، تۇندە دە قاراپ، قايتالاپ وقۋعا مۇمكىندىك الادى. ءار وقۋشىنىڭ جەكە جاۋاپ­كەرشىلىگى جاقسارادى دەپ كۇتەمىز، مۇعالىم توبەلەرىنەن قاراپ، جازىڭدار، وقىڭدار دەپ تەكسەرىپ تۇرمايدى، وقۋدى دا جازۋدى دا ماقسات قويىپ ءوز ەركىمەن ورىندايدى. تەحنولوگيانى، ءتۇرلى گادجەتتەردى  ءتيىمدى، باعىتقا ساي قولدانۋ كەرەكتىگىن تۇسىنەدى ءارى مۇعالىممەن كەرى بايلانىسقا دا ەركىن تۇسە الادى.  ال اتا-انادا بالانىڭ بىلىمگە دەگەن ىنتاسىن باقىلاۋ مۇمكىنشىلىگى  جانە وتباسىندا تۇسىنىسۋشىلىك پەن ۇيىمشىلدىق تا ارتادى دەپ سەنەمىز. ارينە، مەكتەپتە كوزبە-كوز وقىتقانعا نە جەتسىن؟! مەكتەبىمىزدى دە، وقۋشىلاردى دا، ارىپتەستەردى دە ساعىندىق.

جاڭا وقۋ جىلىنىڭ تابىستى بولۋى تەك ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عانا ەمەس،  تسيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ دە جاۋاپ­كەرشىلىگىندە دەپ ويلايمىن. ال ەندى وقۋشىلارىمىزدىڭ كومپيۋتەرمەن قانشالىقتى قامتىلعانى – ءوز الدىنا جەكە تاقىرىپ. تەك تەلەفونمەن ساباق ءوتۋ نەمەسە ءبىلىم الۋ جارامايدى.  ءار شاڭىراقتا مۇزداتقىش پەن تەلەديدار بولاتىنى سەكىلدى كومپيۋتەر دە بولۋى قاجەت. بۇل – قاجەتتىلىك.

جالپى، مىناۋ اتى جامان ىندەت ءتونىپ تۇرعان كەزدە، جاڭا وقۋ جىلىندا  قاشىقتان وقىتۋ – وقۋشىلاردىڭ، اتا-انالاردىڭ، مۇعالىمدەردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قابىلدانعان وڭ شەشىم.

 

عاليا داۋليەۆا، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ  كانديداتى، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا جانە بيزنەس جوعارى مەكتەبى «ەكونوميكا» كافەدراسىنىڭ پروفەسسور مىندەتىن اتقارۋشى:

جۇمىسىمىزدىڭ ناتيجەسى ينتەرنەتتىڭ ساپاسىنا بايلانىستى

– ناۋرىز ايىندا كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ تارالۋىنا بايلانىستى توتەنشە جاعداي رەجىمى ەنگىزىلىپ، اياق استىنان قاشىقتان وقىتۋ جۇيەسىنە كوشتىك. دايىندىققا ۋاقىت از بولعاندىقتان، قيىندىقتار، قاتەلىكتەر بولدى. دەسە دە، باسشىلىقتىڭ  جەدەل ارەكەت ەتۋى جانە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ جۇيەلى جۇمىسى ارقاسىندا وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ونلاين وقۋعا قىسقا ۋاقىتتا توسەلدى.  مۇعالىمدەر ءۇشىن ارنايى ترەنينگتەر ۇيىمداستىرىلىپ، ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەندىك. نەگىزىنەن، Zoom, MS Teams پلاتفورمالارى،  سونداي-اق  قازۇۋ-دىڭ Univer, سدو Moodle دەپ اتالاتىن ءوز جۇيەلەرى بەلسەندى قولدانىلدى. كوكتەمگى ەمتيحان كەزىندە «وقۋلىق» پلاتفورماسىن پايدالاندىق.  تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى، ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى وقىتۋشىلارعا حالىقارالىق Coursera پلاتفورماسىنا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتتى. سول پلاتفورماداعى ءوزىمىزدىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك پاندەردىڭ مازمۇنىنا ساي كەلەتىن ونلاين كۋرستاردان تەگىن وتۋگە مۇمكىندىك الدىق.

شىنى كەرەك،  قاشىقتان وقىتۋ مۇعالىمدەردىڭ جۇكتەمەسىن ارتتىرماسا، جەڭىلدەتكەن جوق. ساباق وتكەننەن بولەك، ونىڭ جازباسىن جاساپ، Youtube-قا جۇكتەپ، وتىلگەن پاندەردىڭ ەسەبىنە ەنگىزەمىز. مۇنىڭ ءبارى ءبىراز ۋاقىتىڭدى الادى. كۋراتورلىق توپپەن تاربيە جۇمىستارىن دا ونلاين جۇرگىزدىك.

ۋنيۆەرسيتەتىمىز جاڭا وقۋ جىلىنا قىزۋ دايىندالۋدا. كوكتەمدە وزىمىزگە قولايلى پلاتفورمالاردىڭ ءبىرىن قولدانساق، قىركۇيەكتەن باستاپ بىرىڭعاي MS Teams پلاتفورماسىمەن جۇمىس ىستەۋدى مەڭگەرىپ جاتىرمىز. ويتكەنى بۇل پلاتفورمادا وتكىزىلگەن ساباقتىڭ ۆيدەوسى اۆتوماتتى تۇردە ساقتالادى. قۇزىرەتتى ورگاندار كەز كەلگەن ۋاقىت بويىنشا سىلتەمە ارقىلى كىرىپ، ساباقتىڭ ساپاسىن تەكسەرە الادى. جۋىردا وسى پلاتفورما بويىنشا وقىتۋشىلارعا ەكى اپتالىق ۆەبينار ۇيىم­داستىرىل­دى. ونىڭ العاشقى اپتاسىندا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە يننو­ۆاتسيا­لىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى ءدارىس بەرسە، ەكىنشى اپتاسىندا رەسەيلىك ماماندار ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىستى.

كوكتەمدەگى تاجىريبەمىز بار، قازىرگى ىزدەنىستەرىمىز بار – جاڭا وقۋ جىلىندا قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جەتىلە تۇسەدى دەپ سەنەمىز.  ستۋدەنتتەرگە قولدا بار قۇرال­دارمەن جان-جاقتى ءبىلىم بەرۋ، وقۋ پروتسەسىن بارىنشا قولايلى ءارى ساپالى ۇيىم­داستىرۋ باعىتىندا ەڭبەكتەنىپ جاتىرمىز. تەك ءبىر قىنجىلتاتىنى، جۇمىسىمىزدىڭ ءنا­تيجەسى كوپ جاعدايدا ينتەرنەتتىڭ ساپاسىنا كەلىپ تىرەلەدى.  كوكتەمدە شالعاي اۋىل­داردا تۇراتىن شاكىرتتەرىمىز وقۋ پلاتفورمالارىنا كىرە الماي قينالدى. الما­تىنىڭ شەت اۋداندارىندا تۇراتىن ستۋدەنتتەردىڭ ءوزى ينتەرنەت ساپاسىنا شاعى­م­دا­نادى. بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپپاسا، وقىتۋشىلاردىڭ ەڭبەگى ەش بولۋى مۇمكىن.

 

سوڭعى جاڭالىقتار