29 ماۋسىم, 17:44 455 0 اتاجۇرت باقىتبەك قادىر

ۇلتتىڭ ۇلاعاتتى كوشباسشىسى

ەل باسىنا كۇن تۋعاندا قاراپايىم حالىق ەر ازاماتىنا ءۇمىت ارتاتىنى اتام زامانىنان جالعاسىپ كەلە جاتقان ءۇردىس. قازاقستان حالقى دا سول داستۇرمەن نۇرسۇلتان ءابىشۇلى نازارباەۆقا سەنىم جۇكتەگەنىن ۇمىتقامىز جوق. ەل ەرگە قاراعاندا ەر جەرگە قاراماي، الىستى بولجادى.

ءبىر ەلدى 30 جىلدان استام ۋاقىت باسقارعان ساياسي تۇلعا ءۇشىن كوتەرەر جۇك اۋىر ەكەنى امبەگە ايان. «مال باققاننان ەل باققان قيىن». قازاقستان-اياعىنان جاڭا عانا قاز تۇرعان، جاس مەملەكەت. ەل باسىنان ءۇمىت كۇتۋمەن قاتار، سىن كوزىمەن قاراپ، تالاپ قويۋشىلار دا بولۋى زاڭدى قۇبىلىس. الىپقاشپا سوزدەردى دە ەستىپ ءجۇرمىز. بىراق، نۇرسۇلتان ءابىشۇلى سىن ساعاتتاردان سۇرىنبەي ءوتتى. «وركەنيەتتىڭ قازاقستاندىق مودەلى» دەگەن ۇعىمدى دۇنيەگە اكەلدى.

ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي، ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك سالاداعى ۇستانىمىن بولاشاقتى مەڭزەگەن باعدارلامالارىنان تانيمىز.ول اۋەلگى كەزەكتە ەل ىرگەسىن قىمتاۋعا باعىشتالعان ساياسي بولجامعا باسىم نازار اۋدارىپ، ساياسي تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق بەرەكە بىرلىكتى ساقتاي وتىرىپ، ءبىر ورتالىقتان باسقارۋ جۇيەسىن ىدىراتپاي، الەم ۇردىسىنە ىلەسۋدى كوزدەدى. وركەنيەتى وزىق ەلدەر مەن «تمد» سياقتى كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ جانە تۇركى الەمىنىڭ قولداۋىن تاۋىپ، ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا ءبىلدى. ءتورت قۇبىلاسىن تەڭ ۇستادى.سونىمەن قاتار، كوبەسى سوگىلگەن كەڭەستىك جۇيەنىڭ سالدارىنان قۇلدىراعان ەكونوميكانى جانداندىرۋ، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تىرشىلىگىن بىرتىندەپ كوتەرۋ ءۇشىن وركەنيەتتى ەلدەردىڭ كومەگى مەن الەمدىك جەتىستىكتەرگە سۇيەنۋ، شەت ەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋ، ىشكى مۇمكىندىكتەردى بارىنشا سارقا جۇمىلدىرۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىن قايتا كوتەردى. قر تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ سايىپقىران ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بۇل تاراپتا دا كوزدەگەن ماقساتتار تابىستى جۇزەگە استى. ءوندىرىس ورتالىقتارى جاڭادان ورناپ، قالا مەن دالانى جالعاعان ينفراقۇرىلىمدار جاڭالاندى. جاڭا ەلوردامىز، ەكسپو ورتالىعى سياقتى ۇلى وزگەرىس، جاسامپاز ىستەر باتىل، ىسكەر باستاماشىلىقتىڭ تىكەلەي جەمىسى. ەكونوميكالىق الاۋەت پەن الەۋمەتتىك دەڭگەيدىڭ كوتەرىلۋى ۇلتتىق رۋحتى جەبەپ، رۋحاني جاعىنان ويانۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتتى.

وتكەننەن تاعلىم الىپ، كەلەشەككە دۇرىس باعدار بەرۋ ءۇشىن نۇرسۇلتان ءابىشۇلى قايرات قاجىرىن، ءبىلىم پاراساتىن تولىق جۇمىلدىردى. تولعامدى وي پىكىرگە تولى شىعارمالارى مەن جىل سايىنعى جولداۋلارى، «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى»، «رۋحاني جاڭعىرۋ-كەلەشەككە باعدار» سياقتى قۇندى ماقالالارى سونىڭ دالەلى.

ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماشىل، العىرلىعى، باستاعان ءىسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزەتىن ىسكەر، تاباندىلىعى، ساياسي سەزىمتالدىعى العا قويعان ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر شىنايى فاكتورى بولدى. كوپتەگەن ەلدەرمەن ديپلوماتيالىق قاتىناستى ۇتىمدى جۇرگىزۋ ارقىلى ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ،  ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىن قۇرۋ باستاماسىن كوتەرىپ، تۇركى الەمىنىڭ نازارىن اۋدارىپ، بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن باسقارۋ قۇقىعىنا يە بولۋى، ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى  قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق بەدەلىن كوتەردى.

حالىقارالىق قاتىناس اياسىندا موڭعوليا مەن قازاقستاننىڭ ىنتىماقتاستىق قاتىناسىنىڭ نەگىزىن قالاپ، جان-جاقتى وربىتۋدە ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اتقارعان ءرولى اسا ماڭىزدى. ەلباسىنىڭ 1993, 2000 جىلدارعى موڭعولياعا كەلگەن ەكى رەتكى رەسمي ساپارى مەن  1997 جىلى موڭعوليا پرەزيدەنتى ن.باگاباندي مىرزانىڭ قازاقستانعا جاساعان رەسمي ساپارىندا  ءوز باسىم موڭعوليا مەن كازاقستان پارلامەنتارالىق توبىن باسقارعانىم ءۇشىن ەكى ەلارالىق ءۇش مارتە كەلىسسوزگە قاتىناسىپ، ەكى جاقتى شەشىمدەر قابىلدانعان تاريحي كەزەڭدەردىڭ كۋاسى بولىپ ەدىم.

«قازاقستاندىق مودەلدىڭ» ناتيجەسى نە بەردى؟ شەكاراسىن بەكەمدەگەن، ۇلتتىق قارۋلى كۇشى بار، بۇۇ-نىڭ ەرىكتى مۇشەسى، تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇگىنگى ءتۇر- تۇرپاتى، حالىقارالىق بەدەلى، ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداقتىڭ كوش باسشىسى، تۇركى الەمىنىڭ ىقپالدى مۇشەسى، جاڭا ەل ورداسى-مەن الەمدىك عىلىم-تەحنيكا جەتىستىكتەرى شوعىرلانعان ەكسپو-ورتالىعى، الەمنىڭ وركەنيەتتى 30 ەلىنىڭ قاتارىندا بوي تۇزەگەن جاڭا قازاقستان، كەلەشككە قول سوزعان جاس بۋىن، جاڭا كادرلار ...تاعى-تاعىلاردى تىزە بەرسە تابىسى تاۋداي. كەلەر ۇرپاقتى كەزەڭگە شىعارىپ، ۇلتتىق كادرلاردىڭ بىرنەشە لەگىن تاربيەلەپ، بيلىك جۇيەسىن بەيبىت جولمەن اۋىستىرۋدىڭ جاڭاشا ۇلگىسى دە  سول «مودەلدىڭ» ءبىر تارماعى ىسپەتتى.

«ەرىنە قاراپ ەلىن تانى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار، قازاقتا. بۇگىن الەم ەلباسىنا قاراپ قازاقستاندى تانىپ وتىر. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ زاماناۋي قازاقستان تاريحىن بىلاي قويعاندا الەمدە الاتىن وزىندىك ورنى بار تۇلعا.

قازاقستاننىڭ ساياسي ءومىرى جىلدان جىلعا كەمەلدەنىپ، حالىقارالىق ءۇردىس بويىنشا دەموكراتيالىق جاڭا قادامدار جاسالىپ، ۇلتتىق ءتىل، ءداستۇر قاستەرلەنىپ، الەمنىڭ وركەنيەتتى ەلدەرىنىڭ الدىڭعى قاتارىنان كورىنەتىنىنە ءشۇبا كەلتىرمەيمىن.

سۇلتان تاۋكەيۇلى،

جازۋشى، موڭعوليانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى، دوكتور، پروفەسسور

سوڭعى جاڭالىقتار