9 ماۋسىم 2016, 08:50 7206 0 الەۋمەت اسەل انۋاربەك

جەلىلىك ماركەتينگ تاۋارلارىنىڭ 90% كونتراباندالىق جولمەن كەلەتىن كورىنەدى

 

ءبىر جىلدارى ەلىمىزدە جەلىلىك ماركەتينگتىڭ قۇربانىنا اينالعانداردىڭ قاتارى كۇرت ارتقانى بارشاعا ءمالىم. ۋاقىت وتە كەلە بۇل تاقىرىپ نازاردان تىس قالعاندىقتان، جەلىلىك ماركەتينگ دەپ جەلىككەندەر ازايعان بولار دەپ توپشىلاعان كوپشىلىك. بىراق بۇل پىكىر جاڭساق بولعان سەكىلدى. بۇلاي دەۋىمىزدىڭ سىرى – ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ مالەمدەسىندە. «ەلىمىزدە جەلىلىك ماركەتينگ جۇمىسىن توقتاتۋ قاجەت» دەگەن ماجىلىسمەن جامبىل احمەتبەكوۆتىڭ مالىمدەمەسىنەن كەيىن اتالمىش ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى ءالى دە تارقاتىلماعانى تۇسىنىكتى بولدى.

 جەلىلىك ماركەتينگ جەڭىل جولمەن اقشا تابۋ ما؟

ءماجىلىس دەپۋتاتى جامبىل احمەتبەكوۆ ەلىمىزدە ەتەك جايعان جەلىلىك ماركەتينگتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. ءتىپتى، بۇل تۋرالى ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال دا جولداپ ۇلگەردى. «جەلىلىك ماركەتينگ تاۋەلسىز ديستريبيۋتورلار جەلىسىن قۇرۋعا نەگىزدەلگەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ تۇجىرىمداماسى، ياعني، بۇل دا قارجىلىق پيراميدا ىسپەتتى. ونىڭ قۇرباندىعىنا كوبىنەسە الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعاندار ۇشىرايدى»، – دەيدى جامبىل احمەتبەكوۆ.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، جەلىلىك ماركەتينگ تاۋارلارىنىڭ 90 پايىزى ەلدىڭ نارىعىنا كونتراباندالىق جولمەن كەلىپ، سول جولمەن تاراتىلادى. ياعني، قازىناعا سالىق تۇسپەيدى. مۇنىڭ ءبارى كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ورىستەۋىنە جول اشادى. كورەيا، قىتاي جانە اقش ەلدەرىندە جەلىلىك ماركەتينگتىڭ قىزمەتىنە زاڭدىق تۇرعىدان شەكتەۋلەر قويىلعان. ال كورشى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىندا 2012 جىلدىڭ 7 اقپانىنان باستاپ جەلىلىك ماركەتينگكە تىيىم سالىنعان. ءتىپتى، وسى جونىندە ارنايى زاڭ دا قابىلدانعان ەكەن. 2014 جىلعى 17 قاڭتارداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجىلىق پيراميدالاردىڭ قىزمەتىنە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭىندا وسى جەلىلىك ماركەتينگ جايلى بىردە-ءبىر ءسوز ايتىلماعان. وسىنداي مىسالداردى تىلگە تيەك ەتكەن دەپۋتات جەلىلىك كومپانيالاردىڭ قىزمەتىنە قازاقستاندا دا زاڭدىق تۇرعىدان شەكتەۋ قويۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جەلىلىك ماركەتينگپەن اينالىسۋعا زاڭمەن شەكتەۋ قويىلماعاندىقتان، بۇل بيزنەس اشىق قىزمەت ءتۇرى رەتىندە ەسەپتەلىنەدى،  الايدا مۇنداي كومپانيالاردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن ءبىر دە ءبىر زاڭ جوق. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 50 جەلىلىك كومپانيا جۇمىس ىستەيدى.

سونىمەن قاتار، جەلىلىك ماركەتينگتىڭ سالدارىنان قالىڭ بۇقارا زارداپ شەگىپ جاتقانى دا نازاردان تىس قالمادى. «قازاقستاندا جەلىلىك ماركەتينگتىڭ قۇربانى بولعاندار از ەمەس. ولار بۇل ساۋداعا قىرۋار قارجى سالادى. شىن مانىندە، جەلىلىك ماركەتينگ – وتباسىندا جاسالاتىن نەگىزسىز قارجىلىق شىعىن، بۇل، ءتىپتى، وتباسىنىڭ شىرقىن بۇزۋى دا عاجاپ ەمەس. ەندەشە، ءبىز ءوز حالقىمىزدى شىعۋ تەگى بەلگىسىز كومپانيالاردىڭ ويىنشىعىنا اينالدىرىپ ءجۇرمىز. مۇنىڭ بارلىعى قوعامداعى الەۋمەتتىك داعدارىسقا اكەپ سوعۋى مۇمكىن»، – دەپ اتاپ ءوتتى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

جەلىلىك ماركەتينگ ماسەلەسى حالىق قالاۋلىلارىن العاش رەت الاڭداتىپ وتىرعان جوق. ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، بىرنەشە جىل بۇرىن دەپۋتات گۇلجان قاراعۇسوۆا دا حالىق اراسىندا كەڭ تاراعان، ءتۇرلى تۇتىنۋشىلىق تاۋارلار مەن ءدارى-دارمەك، دارۋمەن ۇسىناتىن جەلىلىك ماركەتينگپەن شۇعىلداناتىن ۇيىمداردىڭ دا جۇمىسىن رەتتەۋدىڭ مەزگىلى جەتكەنىن ايتقان بولاتىن. «حالىق اراسىندا دا اركىم جەلىلىك ماركەتينگكە ۇرىنىپ جاتادى. ولاردىڭ دا قىزمەتىندە قارجىلىق پيراميداعا ءتان ايلا-امالدار بارىن ەۋروپا مەن اقش جۋىردا عانا اشكەرەلەدى. سوندىقتان، ولاردىڭ جۇمىسىن ءبىز دە رەتتەۋىمىز كەرەك»، – دەگەن بولاتىن دەپۋتات حانىم. قازاقستان ۇكىمەتى 2005 جىلى «جەلىلىك ماركەتينگ، قوعامدىق تاراتۋشىلار، پوشتا ارقىلى جانە باسقا دا تاسىلدەرمەن ساتۋ جولىمەن ساۋدا ورىندارىنان تىس بولشەك ساۋدا ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» قاۋلىنى قابىلدادى. وندا «تاراتۋشىلاردىڭ كىرىسى دەربەس ساتۋدان جانە ولار جەلىگە تارتقان باسقا اگەنتتەردىڭ ساتۋىنان تۇسكەن كوميسسيالىق كىرىستەن تۇرادى» دەپ كورسەتىلگەن. دەمەك، اتالمىش زاڭ جوباسى بويىنشا ەلىمىزدە جەلىلىك بيزنەسكە ەشقانداي تىيىم جوق.

جەلىلىك ماركەتينگكە اۋەس جاندار بيزنەستىڭ بۇل تۇرىنەن زارداپ شەگەتىن بولسا، دەپۋتات جامبىل احمەتبەكوۆتىڭ «مۇنداي كومپانيالار جۇمىسىن توقتاتسىن» دەگەن تىلەگىن ورىنداماسقا امال قالمايتىنداي. دەگەنمەن، دەپۋتاتتاردىڭ كوڭىلىندەگى كۇدىك ۇكىمەت باسشىسىنا جەتىپ، جەلىلىك كومپانيالاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ قالعان قاراپايىم جاندار ءۇشىن ءتيىمدى شەشىم قابىلدانۋى ءتيىس. بىراق جەلىلىك بيزنەسپەن اينالىساتىن كومپانيالار الاياقتىق پەن الداپ-ارباۋدان وزگە جۇمىس اتقارمايدى دەپ ايتۋدان اۋلاقپىز. اراسىندا جۇمىستارىن تابىستى جۇرگىزىپ جاتقان كوسمەتيكا مەن تۇرمىستىق زاتتاردى وندىرەتىن كومپانيالار دا بارشىلىق. شىندىعىنا كەلگەندە، ەلىمىزدە بۇل جۇيە دۇرىس جولعا قويىلماعاندىقتان، كەيبىر كەزدە جۇرتشىلىق ول تۋرالى تولىق تۇسىنە بەرمەيدى. سونىڭ سالدارىنان، ادامدار جەلىلىك ماركەتينگپەن اينالىسامىن دەپ كەلەڭسىز وقيعالارعا كەزىگەدى.

جەلىلىك ماركەتينگ جارعا جىقپاسىن

بۇگىنگى كۇنى بۇل ۇعىم قازاقستاندا كەڭىنەن تارالعان. جەلىلىك ماركەتينگتىڭ قايدان جانە قالاي پايدا بولعانىن بىلمەسە دە، جەڭىل جولمەن اقشا تابۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىندار كوپ-اق. ال شىن مانىندە، جەلىلىك ماركەتينگ ۇعىمى قايدان شىقتى، ونىڭ ماعىناسى قانداي؟

جەلىلىك ماركەتينگتىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتى تىكەلەي ساۋدانى جۇزەگە اسىرۋ بولعان. ياعني، ءونىمدى وڭىرلەرگە جونەلتۋ، ارنايى دۇكەندەر ارقىلى ساۋدا جاساپ، سالىق تولەۋ سەكىلدى بىرنەشە ساتىلى جۇمىستاردى كومپانيا وكىلدەرى ارقىلى مەيلىنشە قىسقارتۋ. ماسەلەن، كوسمەتيكالىق ونىمدەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن، ارنايى كاتالوگقا قاراپ، ءار ادام ءوز قالاۋىنشا ديستريبيۋتورعا تاپسىرىس بەرۋ ارقىلى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە-اق ونىمگە قول جەتكىزە الادى. جەلىلىك ماركەتينگتىڭ حالىققا اسا تانىلعان تاۋارى – كوسمەتيكا. بۇل كۇندە كوسمەتيكا شىعاراتىن كومپانيالاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. فرانتسيالىق، امەريكاندىق، يزرايلدىك، شۆەتسيالىق، قىتايلىق، باسقا دا كومپانيالار وپا-دالاپقا قۇمار بيكەشتەردى عالامتور ارقىلى دا ارباپ، باسقاشا جولدارمەن دە قىزىقتىرادى. يزرايل، يتاليا، قىتاي سىندى ەلدەردەن كەلگەن كوسمەتيكانىڭ قايسىسى جاقسى، قايسىسى ناشار ەكەنىن اجىراتىپ ايتۋ قيىن. دەسەك تە، ەلىمىزدە كوسمەتيكانىڭ ءوتىمى جوعارى.

الەمدىك ماركەتينگكە ءونىمىن ۇسىنىپ جاتقانداردىڭ ىشىندە ەۋروپا ەلدەرى دە، شىعىس ەلدەرى دە بارشىلىق. مىنا تۇرعان رەسەي دە ەشكىمنەن قالىسار ەمەس. بۇل بيزنەستە امەريكا مەن قىتاي اۋىزعا ءجيى ىلىگەتىن ەدى، قازىر بۇل قاتاردى كوپ ەلدەر تولىقتىردى. ءتىپتى، بۇرىن جەلىلىك بيزنەستە اسا اۋىزعا ىلىكپەيتىن گەرمانيانىڭ فيرمالارى دا جەلىلىك بيزنەستەن كورىنىپ ءجۇر. ال قازاقستان شە؟ ادەتتەگىدەي قازاقستان سول ەلدەردەن كەلگەن يمپورتتىق تاۋارلاردى جەر-كوككە سىيعىزباي جارنامالاپ، شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ وتىر. ەگەر جەلىلىك ماركەتينگتى دامىتۋعا تىم قۇمار بولساق، نەگە ءبىز ءوز ونىمدەرىمىزدى جەلىلىك ماركەتينگكە شىعارمايمىز؟ قاراپ وتىرساق، قاراكوز قازاعىمىز شەتەلدىڭ ونىمدەرىن جارنامالاۋدان الدىنا جان سالماي تۇر. جارناماعا ءزارۋ بولىپ جاتقان ۇلتتىق برەندتەرىمىز تولىپ جاتقان جوق پا؟ تەرەڭگە بارماي-اق ۇلتتىق زەرگەرلىك بۇيىمدار مەن ۇلتتىق تاعامداردىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟

بۇگىنگى تاڭدا 130 مەملەكەتتە 5 مىڭنان استام جەلىلىك كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 2 مىڭنان استام ءتۇرى اقش-تا تىركەلگەن. ايتا كەتەيىك، امەريكانىڭ بىرنەشە شتاتتارىندا جەلىلىك كومپانيالاردىڭ كەيبىرىنىڭ قىزمەتى زاڭمەن شەكتەلگەن. ال قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا بار بولعانى 18 جەلىلىك كومپانيا جۇمىس ىستەيدى، ونىڭ 14-ءى – الەمدىك، 4-ەۋى – جەرگىلىكتى كومپانيالار. ولاردىڭ دا قىزمەتى زاڭمەن شەكتەلگەن. ەلىمىزدە 2010 جىلى شەتەلدىك «وريفلەيم»، «مەري كەي»، «ەيۆون»، «فەبرليك» كومپانيالارى تىكەلەي ساۋدا قاۋىمداستىعىن قۇردى. بۇل قاۋىمداستىق تۇتىنۋشى-ساتۋشى-ءوندىرۋشى «ۇشتىگىنىڭ» باسىن قوسىپ، قۇقىعىن قورعايتىن بىردەن-ءبىر ورتاعا اينالاتىندىعى دا ايتىلعان. ۇيىمنىڭ باستى پرينتسيپتەرى – ادال باسەكەلەستىك جۇرگىزىپ، ساۋدا جاساۋدا سولاقاي ادىستەرگە جول بەرمەۋ. تۇتىنۋشىعا جەتەتىن تاۋاردا قازاقستان تىكەلەي ساۋدا قاۋىمداستىعىنىڭ لوگوتيپى كورسەتىلەتىن بولادى. ال قاۋىمداستىققا تەك مەملەكەتتىك ستاندارتتاۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ كوميتەتىنەن ارنايى ليتسەنزيا العان كومپانيالار عانا ەنەتىنىن ەسكەرسەك، بۇل – تۇتىنۋشىنىڭ ءوزى العان تاۋارىنا سەنىمى ارتاتىن بولادى دەگەن ءسوز. بىراق حالىقتىڭ كوكەيىندە بۇعان دا سەنىم از.

جەلىلىك ماركەتينگپەن اينالىساتىندار وزدەرىنىڭ قاراماعىنا ادام جيناقتاۋ ءۇشىن ءتۇرلى ايلا-امالداردى قولدانۋى مۇمكىن. مۇنداي كومپانيالاردىڭ ءونىمىن ساۋدالايتىنداردىڭ قاتارىنان تابىلۋ قيىن شارۋا ەمەس. جۇمىس بەرۋشىلەر كوبىنەسە ءوز بيزنەستەرىنە ادام تارتۋ ماقساتىندا «جالاقىسى ۇلكەن ءارى جەڭىل كەڭسە قىزمەتى» دەگەن سارىنداعى حابارلامالار تاراتادى. ال جۇمىس ىزدەگەن جانداردىڭ تالايى وسىنداي جارنامالارعا الدانىپ، جەلىلىك ماركەتينگتىڭ قۇربانىنا اينالىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس.

جەلىلىك بيزنەستىڭ دۇرىس جولعا قويىلماۋى تالايلاردى سان سوقتىرىپ، قانشاما جاننىڭ بارماق تىستەۋىنە اكەلىپ سوقتىرۋدا. سونداي-اق، ادال ساۋدانىڭ اتىن جامىلىپ، ساتۋشىسىن دا، تۇتىنۋشىسىن دا تاقىرعا وتىرعىزىپ كەتەتىن كومپانيالار دا جوق ەمەس. الاياق فيرمالاردان اۋزى كۇيمەگەندەر دە كەمدە-كەم بولار. مىسالى، بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردى جارنامالاپ، ساۋدالايتىن جەلىلىك كومپانيالار بار. ال ول قوسپالاردىڭ قۇرامىن انىقتاپ جاتقان ەشكىم دە جوق. جارناماسى جارقىراپ تۇراتىن مۇنداي قوسپالاردى پايدالانۋعا اۋەس جانداردىڭ سانى دا كوبەيىپ كەتكەن قازىر. قىز-كەلىنشەكتەردىڭ كوپشىلىگى جەلىلىك كومپانيالاردىڭ جارناماسىنا سەنىپ، ارتىق سالماقتان ارىلتۋعا كومەكتەسەتىن ءتۇرلى تابلەتكالاردى پايدالانۋدى ادەتكە اينالدىردى. ال جەلىلىك بيزنەسپەن اينالىساتىن كومپانيالاردا دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ قانشالىقتى تەكسەرۋدەن وتەتىندىگى بىزگە بەيمالىم. سوندىقتان، مۇنداي بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردىڭ ادام دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتۋى ابدەن مۇمكىن.

جەلىلىك بيزنەسپەن كىمدەر اينالىسادى؟

كوپشىلىك جەلىلىك ماركەتينگ پەن قارجى پيراميداسىنىڭ ايىرماشىلىعىن انىقتاي الماي قينالادى. ارينە، بۇل – ماڭىزدى ماسەلە. قازىرگى ۋاقىتتا جەلىلىك ماركەتينگ كەڭ قولدانىستا. ال قارجى پيراميداسى ادامداردى الداۋعا قۇرىلعان تىيىم سالىنعان بيزنەس ءتۇرى. جەلىلىك ماركەتينگ ارقىلى ساۋدا جاسايتىن كومپانيا ونىمدەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قاتارى جىل وتكەن سايىن ازايماسا، كەمىمەگەن ءتارىزدى. ءتىپتى، بۇل كومپانيالاردىڭ ونىمدەرى بازارلار مەن دۇكەندەردە دە ۇلكەن سۇرانىسقا يە ەكەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، جەلىلىك كومپانيالارداعى «كادرلىق رەزەرۆتەر» – ءوزىنىڭ مۇمكىندىگىن تولىق اشا الماعان نەمەسە ءوز-وزىنە كوڭىلى تولمايتىن، قىزمەتتىك مانسابىنا، ماتەريالدىق جاعدايىنا قاناعاتتانبايتىن ادامدار. ولاردىڭ نەگىزگى كادرلارىن الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان جانە الەۋمەتتىك قورعالماعان توپتاعى ادامدار، ناقتى اتاپ ايتساق، ءۇي شارۋاسىنداعىلار، ستۋدەنتتەر، زەينەتكەرلەر قۇرايدى ەكەن. 2014 جىلعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، بۇل سالادا قىزمەت ەتىپ جۇرگەندەردىڭ سانى 300 مىڭعا جۋىقتايدى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى – 21 مەن 35 جاس ارالىعىنداعى جاستار. كوبىنەسە جەلىلىك ماركەتينگ ماماندارى ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋ، بيزنەستەرىن وركەندەتۋ ماقساتىندا جاستاردىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى. ستۋدەنتتەردىڭ ەكونوميكالىق قارجىلىق ساۋاتى از بولعاندىقتان، جەلىلىك ماركەتينگ ماماندارى پوتەنتسيالدى ۇگىت جۇرگىزۋ وبەكتىلەرى رەتىندە وسى توپتىڭ وكىلدەرىن تاڭدايدى. 1-2-كۋرس وقيتىن ستۋدەنتتەردى جەلىلىك ماركەتينگ ناسيحاتشىسى رەتىندە بەكىتەدى. ال ولار بولاشاقتا ءوزىن باي ادام رەتىندە ەلەستەتكەندىكتەن، سوعان سەنىپ، بارىن سالا جۇمىس ىستەيدى. ارينە، بەلگىلى ءبىر دارەجەدە پايدا دا تابادى. بىراق ول پايداسى ونىڭ قالا ىشىندەگى جول شىعىندارىمەن، قاجەتسىز سەمينارلارعا قاتىسۋمەن، ۇگىت جۇرگىزۋ ءۇشىن كەرەكتى قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋمەن-اق كەتىپ قالادى. وزدەرىنىڭ الداۋ مەن ارباۋعا تۇسكەنىن ۇققاننان كەيىن بۇل ىسپەن تۇپكىلىكتى قوشتاسادى. بىراق بۇل جەلىلىك ماركەتينگ ماماندارىنا ەش زالالىن تيگىزبەيدى. سەبەبى ولار تاعى دا ەستى الاتىن جارنامالار ارقىلى اۋىلدان كەلىپ، وڭى مەن سولىن ايىرا الماي جۇرگەن تومەنگى كۋرس ستۋدەنتتەرىن جۇمىسقا قابىلدايدى. جەلىلىك ماركەتينگتىڭ جىرى وسىلايشا جالعاسا بەرەدى.

قالا كوشەلەرىندە، ايالدامالاردا، ءتىپتى، عالامتورداعى «قوسىمشا تابىس كوزى قاجەت بولسا، حابارلاسىڭىز»، «ۇيدە وتىرىپ-اق تابىس تابۋدىڭ جولىن كورسەتەمىز»، «كەڭسە جۇمىسى، جۇمىس كەستەسى ءوز قالاۋىڭىز بويىنشا»، «از ۋاقىت ىشىندە كوپ تابىس» دەگەن سەكىلدى جارنامالاردىڭ كوبى جەلىلىك كومپانيالارعا تيەسىلى. ولار ادامنىڭ كوڭىلىن اۋدارۋدى، جۇرتتى ەلىكتىرۋدى جاقسى مەڭگەرگەن ماماندار. ونىڭ ۇستىنە، قالتاسى تەسىك ستۋدەنتتەر مەن ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي قينالىپ جۇرگەن جاندار ءۇشىن العاشىندا بۇل تاپتىرماس مۇمكىندىك بولىپ كورىنەدى. ستۋدەنت كۇنىمىزدە مۇنداي جارنامالاردىڭ تالايىنا سەنىپ، ءبىز دە ءبىراز كومپانيانىڭ ەسىگىن قاققانبىز. ال جەلىلىك ماركەتينگ ماماندارى بارلىق جوسپاردى، جۇمىستىڭ ءتارتىبىن، تاباتىن تابىس كولەمىن ايتىپ تۇسىندىرگەن ساتتە، كەڭسەدە وتىرىپ-اق ءوزىمىزدى «ميلليونەر» سەزىنىپ شىعا كەلەمىز. ويتكەنى ول ماماندار ءوز ىستەرىن جاقسى بىلەدى. ولاردىڭ باستى مىندەتتەرى دە – قول استىنا ادامداردى كوپتەپ جيناۋ. مۇنداي جاعدايدا ەڭ ءبىرىنشى قاقپانعا تۇسەتىن – قارجىلىق ساۋاتى تومەن، بيزنەستەن حابارى جوق جاندار ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

جەلىلىك ماركەتينگ ماماندارى ستۋدەنتتەرمەن قاتار ەرەسەك جاستاعى انالاردى دا جۇمىسقا تارتادى. بۇرىندارى جاسى ۇلعايىپ، تاجىريبەسى مەن دانالىعى تولىققان انالار بالا، نەمەرە تاربيەلەۋمەن اينالىساتىن بولسا، قازىر قالاداعى انالار مەن اجەلەردىڭ كەيبىرى وسى ءبىر بيزنەسكە ءجىپسىز ماتالعانىن كوزىمىز كورىپ ءجۇر. تانىس-تامىرىن ارالاپ، «بيزنەس-پلانمەن» تانىستىرىپ جۇرگەن قىز-كەلىنشەكتەر، ءتىپتى، اق جاۋلىقتى اجەلەر دە قازىرگى ۋاقىتتا «سەتەۆوي ماركەتينگتىڭ» سەرگەلدەڭىنە ءتۇسىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس.

جاستاردىڭ دا، ەل بولاشاعىن تاربيەلەيتىن قارتتاردىڭ دا ساناسىن جاۋلاپ العان جەلىلىك ماركەتينگتىڭ تالاي مىقتى مامانداردى دا جولدان تايدىرۋى بەك مۇمكىن. ەلىمىزدە جەلىلىك ماركەتينگكە سوقتىقپاعانداردىڭ سانى از بولىپ تۇر. ارينە، ءوز قابىلەتتەرىن پايدالانىپ، قارجى تاۋىپ جۇرگەن جانداردى جازعىرۋعا قاقىمىز جوق. بىراق جەلىلىك كومپانيانىڭ دا ءبىر كۇنى قىزمەتىن توقتاتۋى مۇمكىن. ماسەلەن، كومپانيا باسشىلىعىنداعى ادامدار سوتتى بولىپ نەمەسە ۇجىم بيزنەستە ساتسىزدىككە ۇشىراپ، قارىزعا باتسا، مەملەكەت ساۋدانىڭ بۇل ءتۇرى ەل ەكونوميكاسىنا زيان دەپ تانىپ، تىيىم سالسا، كومپانيا جۇمىسىن توقتاتارى ءسوزسىز. مۇنداي جاعدايدا ءبىر-بىرىنە شىنجىرلانىپ، پيراميدا جولىمەن قالانعان ماركەتينگ وكىلدەرى قايتپەك؟ ارينە، جوعارىداعىلار سالعان اقشالارىن شىعارىپ، پايداعا كەنەلەدى. ال تومەندەگىلەر قالتاسىنان قاعىلىپ، سان سوعىپ قالا بەرەدى.

جەلىلىك ماركەتينگ ەل ەكونوميكاسىنا دا اسا زياندى. نارىقتاعى شىنايى باعاسى بەلگىسىز، كوبىنە ساتىپ العان ادامدارعا ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەت ەمەس، ءتىپتى، ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ستاندارتىنا ساي ەمەس، ۋداي قىمبات تاۋارلاردىڭ وتەۋى رەتىندە ەل اقشاسىن سان ءتۇرلى ايلامەن جيىپ، شەت ەل اسىرىپ جىبەرۋدىڭ قانشالىقتى زياندى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. اسىرەسە، قازىرگى الەمدىك داعدارىس كەزىندە جەلىلىك ماركەتينگتىڭ ەل ەكونوميكاسىنا وتە زياندى ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. ساراپشى مامانداردىڭ سوزىنە سەنسەك، قارجىلىق داعدارىس كەزىندە جەلىلىك ماركەتينگتەن تابىس كوزىن ىزدەيتىندەر سانى ارتادى ەكەن. وسىنداي قيىن كەزەڭدە جەلىلىك كومپانيالاردىڭ جۇمىسى جاندانا باستايدى. جۇمىس ىزدەگەن جاننىڭ الدىنان شىعاتىن جارنامانىڭ ءبارى – جەلىلىك ماركەتينگ. بۇل بيزنەستەن پايداعا كەنەلگەندەر دە، ساعى سىنىپ ۇتىلعاندار دا جەتەرلىك. وكىنىشتىسى سول، كەيىنگىلەرىنىڭ قاتارى العاشقىسىنان الدەقايدا كوپ. سوندىقتان، جەلىلىك ماركەتينگ جارعا جىقپاي تۇرعاندا ءار ادام دۇرىستاپ ويلانعانى ابزال.

 

اسەل انۋاربەك

سوڭعى جاڭالىقتار