28 مامىر, 09:50 3468 0 ءبىلىم انار لەپەسوۆا

ءبىلىم مەن عىلىمعا تۇبەگەيلى رەفورما قاجەت

كەشە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءتورا­­عا­لىعىمەن ۇلتتىق قو­عام­­دىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءۇشىن­­شى وتى­رىسى ءوتتى. ونلاين فور­­مات­تا وتكەن جيىن­­دا ادامي كاپي­تالدى دا­مىتۋ ماسە­­لەلەرى، اتاپ ايت­قان­دا، ءبىلىم بەرۋ، دەن­ساۋ­­لىق ساقتاۋ سالا­­لارىن جاڭا تا­لاپ­تارعا ساي رە­فورما­لاۋ جايى تالقى­لان­دى.

ەلىمىز كوروناۆيرۋستىڭ شارىق­تاۋ شەگىن ەڭسەردى. الايدا كەسىرلى كەسەلمەن كۇرەس اياقتالعان جوق. ىندەت قاۋپى سەيىلمەگەنىن، پاندەميا قايتادان ءورشىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتكەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدەگى جۇقپالى اۋرۋلاردى ەمدەيتىن كلينيكالاردىڭ بارلىعىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا ءساي­كەس­تەندىرۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى.

– الداعى 5 جىلدا مەملەكەتتىك دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن مەدي­تسينالىق تەحنيكامەن 100 پايىز قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. سونى­مەن قاتار جاڭا اۋرۋحانالار سالۋ قاجەت. جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى اياسىندا بيىلدىڭ وزىندە 24 جاڭا دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلەدى. 2025 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك باعدار­لا­ما بويىنشا 20 ءىرى كلينيكا سالى­نا­دى، – دەدى پرەزيدەنت.

بۇكىل الەمدى قىسپاققا العان پاندەميا قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ءۇشىن دە اۋىر سىناق بولدى. كەسىرلى كەسەل ەلىمىزدە كاسىبي دارىگەرلەر تاپشى ەكەنىن كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، بۇعان ەڭبەكاقىنىڭ ازدىعى، مامان­دىقتىڭ بەدەلدى بولماۋى، دارىگەرلەر قۇقىعىنىڭ قورعالماۋى سەبەپ.

– ءتۇرلى سالا ماماندارى ىشىندە ەڭ تومەن جالاقىنى داىگەرلەر الادى. ولاردىڭ ايلىعى ەكونومي­كاداعى ورتاشا جالاقىدان 2,5 ەسە ارتىق بولۋى كەرەك. بۇل كورسەت­كىشكە 2023 جىلعا قاراي قول جەت­كىزۋ قاجەت. وسى كۇردەلى كەزەڭدە بارشا­مىز مەديتسينا مامان­دا­رىنىڭ قا­جىر­لى ەڭبەگىنە كۋا بولدىق، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

سونداي-اق پرەزيدەنت اق حالات­تى­لاردى دارىگەرلىك قاتەلىك ءۇشىن جازالاۋ تاجىريبەسىن قايتا قاراۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. مەديتسينا ماماندارىن زاڭسىز ءارى ادىلەتسىز قىلمىستىق قۋدالاۋ فاكتىلەرىنىڭ جيىلەۋى وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى تومەندەتە­تى­نىن ەسكەرتتى.

كوروناۆيرۋس تارالعالى وتان­دىق ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ دە كەم-كەتىگى ايقىن اڭعارىلدى. فارماتسەۆ­تي­كا سالاسىنداعى ساياسات ىشكى سۇرا­نىستى قامتاماسىز ەتۋگە، وزىق تەحنو­لوگيا تارتۋعا جانە يمپورتتى الماس­تىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس ەكە­نىن باسا ايتقان مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە وتاندىق فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىن دامىتۋ جوسپارىن دايىنداۋدى تاپسىردى.

ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭە­سى­نىڭ وتىرىسىندا وتاندىق ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىن جاڭا احۋالعا ساي رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى دە تال­قى­لاندى. قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ ايتۋىنشا، الداعى ۋاقىتتا بۇل سالانىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەدى. ءتىپتى، ەكونوميكانىڭ ءوزى ءىلىم-بىلىمگە تاۋەلدى بولماق.

مەملەكەت باسشىسى قازاق­ستان­نىڭ ءبىلىم سالاسىنا بولەتىن قارجى­سى جەتكىلىكسىز ەكەنىن، سونىڭ سالدا­رى­نان ءبىلىم بەرۋ ساپاسى مەن مەكتەپ ينفراقۇرىلىمى دامىعان ەلدەر­مەن سالىستىرعاندا الدەقايدا كەن­جە­­لەپ قالعانىن ايتتى.

– قازاقستاننىڭ مەكتەپتەرى جاقسى جابدىقتالىپ، سىنىپتاعى وقۋ­شىلار سانىنىڭ كوپ بولماعانى قاجەت. مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ باع­دار­لاماسى بويىنشا 2025 جىلعا قاراي 650 ورىندىق جانە ودان دا كوپ وقۋشىعا ارنالعان 800 جاڭا مەكتەپ، اۋىلدارداعى تىرەك مەكتەپ­تەر ءۇشىن 114 ينتەرنات، 700-دەن استام سپورت زالدارىن سالۋ جوسپار­لا­نىپ وتىر، – دەدى پرەزيدەنت.

قوعامدا وقىتۋشىلار ەڭبەگىنىڭ ماڭىزى جانە مۇعالىمدەرگە دەگەن قۇرمەت ارتتى. دەسە دە، ۇستازداردى ىن­تالاندىرۋ ىسىندە ءتۇيىنى تارقا­تىل­­ماعان ماسەلە ءالى دە از ەمەس.

– ءبىز «پەداگوگتار مارتەبەسى» زاڭى اياسىندا مۇعالىمدەردى ىنتا­لان­دىرۋ شارالارىن قاراستىردىق. بىراق ءىس جۇزىندە جوو جالاقىسى مە­كتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ جالاقىسى­نان از بولىپ قالدى. وسىعان وراي، ۇكىمەت جوو وقىتۋشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ كەرەك، – دەدى پرەزيدەنت.

ۇستازداردىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭ­مەن ارتتىرىپ، ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ماتە­ريال­دىق بازاسىن نىعايتۋ ءۇشىن مەملە­كەتتىك ءبىلىم گرانتتارىنىڭ قۇنى 3 ەسە كوبەيمەك.

– دارىندى جاستاردىڭ شەتەلگە كەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارعان ءجون. مۇنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. ونىڭ ءبىرى – جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابى­لەت­سىزدىگى. ارينە، بۇل قوسىمشا ينۆەستي­تسيانى تالاپ ەتەدى. وسىعان وراي، ءبىز ءبىلىم گرانتتارىنىڭ ورتاشا قۇنىن 340-420 مىڭ تەڭگەدەن 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن كوبەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. ياعني، گرانت قۇنى ءۇش ەسە ارتادى. ەلىمىزدە گرانت قۇنى 2011 جىلدان بەرى وسكەن جوق، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت 2025 جىلعا دەيىن ەلىمىزدەگى 5 جوو الەمنىڭ ۇزدىك 500 ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى كەرەكتىگىن ايتتى. بۇل مەجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن، ياعني ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە جوعارى وقۋ ورىندارىنا قويى­لا­تىن تالاپتاردى قاتاڭداتۋدى جۇكتەدى. اسىرە­سە، جالعان ديپلوم بەرەتىن مەكەمەلەردى جاپ­پاي جابۋ ءىسىن سوزباققا سالماي جەدەل اياق­تاۋدى تاپسىردى.

بۇدان بولەك، قاسىم-جومارت توقاەۆ جوعارى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىن­شا، مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتتارىن ءبولۋ جۇيەسىندە اۋقىمدى الەۋمەتتىك قۇرامدى قاراستىرۋ كەرەك. ياعني، ۇمىتكەردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىنە عانا ەمەس، ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا دا نازار اۋدار­عان ءجون. وسى ورايدا، مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك ءالسىز ساناتتاعىلارعا جاتاتىن تالاپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋدىڭ بىرنەشە جولىن ۇسىندى.

– از قامتىلعان وتباسىلار ءۇشىن، ازامات­تار مەن جاستاردىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز سانات­تارى ءۇشىن گرانت سانىن كوبەيتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ كەرەك. جوعارى ءبىلىم اقىسىن تولەۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ – قولداۋدىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى بولار ەدى»، – دەدى ق.توقاەۆ.

سونداي-اق پرەزيدەنت قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بازاسىندا شەتەلدىك جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كامپۋستارى اشىلاتىنىن، 10 ۋنيۆەرسيتەتتە اكادەميالىق باسىمدىق دەپ اتالاتىن ستۋدەنتتەردىڭ تۇرۋىنا قاۋىپسىز ءارى جايلى ورتالىقتار قۇرىلاتىنىن جەتكىزدى. ءبىلىم­گەرلەردىڭ قۋانىشىن ەسەلەگەن تاعى ءبىر جاڭالىق – الداعى 5 جىل ىشىندە كەمىندە 90 مىڭ جاتاقحانا ورنى سالىنادى.

قازاقستاندا عىلىمدى دامىتۋعا دا باسا ءمان بەرىلمەك. بۇل سالاعا بولىنەتىن قارجىنى جوسپارلى تۇردە كوبەيتىپ، 2025 جىلعا قاراي ونى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 1 پايىزىنا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى قارجى­لان­دى­رۋ قانداي جۇمىستاردى قامتۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى.

– ءبىز ەشكىم وقىمايتىن، قاجەتسىز جۇ­مىس­تار مەن زەرتتەۋلەردى قارجىلان­دىرۋعا جول بەرمەيمىز. ءاربىر عىلىمي جۇمىسقا قاتاڭ تالاپ قويىلۋعا ءتيىس. سونداي-اق ونىڭ ناقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق، وندىرىستىك جانە تەحنيكالىق قايتارىمى بولۋى قاجەت. باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ تەك ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق مىندەت تۇرعىسىنان بولىنۋگە ءتيىس. مەديكو-بيولو­گيالىق زەرتتەۋلەر، اگرووندىرىستىك عىلىم، «جاسىل» تەحنولوگيا، جاساندى ينتەللەكت، ەنەرگوتيىمدىلىك سياقتى سالالارعا ەرەكشە ءمان بەرىپ، قارجى ءبولۋ كەرەك، – دەدى پرەزيدەنت.

سوڭعى جاڭالىقتار