21 مامىر, 11:39 352 0 قوعام ارايلىم بيمەنديەۆا

ميتينگ مادەنيەتى قالىپتاسا ما؟

بىلتىر مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق كەڭەستىڭ ەكىنشى وتى­رىسىندا پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ءجو­نىن­دەگى جوسپاردى ورىنداۋ اياسىندا بەيبىت جيىندار تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن ايتقان بولاتىن. ق.توقاەۆ وسى وتىرىستا ۇكى­مەت زاڭ جوباسىن پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا ەنگىزۋ كەرەك دەپ تاپ­سىرعان.

«قوعامدىق ساناعا ميتينگ ءوت­كىزۋ مادەنيەتىن سىڭىرەتىن ۋا­قىت كەل­دى. قوعامعا دا، مەملەكەتكە دە ءوز ۇستانىمدارىن اشىق ايتۋعا بەيىم­دەلەتىن كەز جەتتى. بىراق مي­تينگ وتكىزۋ تەك ءوز قۇقى ەمەس، جاۋاپ­كەرشىلىك ەكەنىن دە تۇسىنگەن ءجون»، – دەگەن بولاتىن مەملەكەت باس­­شىسى.

جاقىندا پارلامەنت «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جي­­نالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسىن بەكىتتى. بەيبىت جي­نالىس تۇرلەرىن ۇيىمداستىرۋ مەن رەتتەۋ ماسەلەلەرىن قاراستى­را­تىن جاڭا زاڭ قوعامدىق قاۋىپ­سىزدىككە باسىمدىق بەرەدى.

زاڭ قابىلداۋ بارىسىندا اقش، ۇلىبريتانيا، فرانتسيا، اۆستراليا، سينگاپۋر، جاپونيا، شۆەتسيا جانە رەسەي سياقتى ەل­دەر­دىڭ اتالعان سالاداعى زاڭنا­ما­لارى مۇقيات زەرتتەلدى. دەموك­را­تيانى تۋ ەتكەن الەمنىڭ كوپ­تەگ­ەن بەيبىت ەلى ميتينگتى ۇيىم­داستىرۋ جانە وتكىزۋدە قاۋىپسىزدىك ماسە­لە­سىنە باسا ءمان بەرەدى. ءتىپتى، دەموك­را­تيالىق ەلدەردىڭ كەي­بىرىن­دە الەم­دەگى قوعامدىق-ساياسي جاع­داي­دىڭ ۋشىعۋىنا بايلانىس­تى بەي­بىت ميتينگ وتكىزۋ ءجونىن­دە­گى زاڭ­نا­ماسىن ءبىرشاما قاتاڭ­داتقان.

حالىقارالىق Túrkistan گازەتى جاڭا زاڭنىڭ ەلىمىزدىڭ قوعام­دىق-ساياسي ومىرىندەگى الار ورنى تۋرالى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىن بىلگەن بولاتىن.

 

مادينا بەكتەنوۆا، قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى:

مەملەكەتتىڭ دەموكراتيالىق قاعيدالارعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن كورسەتتى

– بەيبىت جينالىستار تۋرالى زاڭنامانى ليبە­را­لي­زاتسيا­لاۋ جانە جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى 2019 جىلعى 2 قىر­كۇيەكتە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حال­قىنا جولداۋىندا اتاپ ءوتتى. ال 20 جەلتوقساندا ۇلتتىق قو­عام­دىق سەنىم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ول زاڭ جوباسىنىڭ ءازىر­لەنگەنى جانە ونى پارلامەنت قاراۋىنا بەرۋ كەرەكتىگى تۋرا­لى ايتىلدى. «ميتينگىلەردى وتكىزۋ – ول تەك قۇقىقتىق ءما­سەلە عانا ەمەس، ول ەڭ الدىمەن جاۋاپكەرشىلىك»، – دەپ مەم­لەكەت باسشىسى بۇل تۇرعىدا ءوزىنىڭ ۇستانىمىن ايقىن ءبىل­دىردى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىم­داستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى دايىنداعان. زاڭ جو­باسىن تانىستىرۋ ساتىسىندا ەلىمىزدىڭ بىرنەشە قالا­لارىن­دا قوعامدىق تىڭداۋلار مەن پىكىرتالاستار ءوتتى. سونى­مەن قاتار ماجىلىستەگى جۇمىس توبىنىڭ قىزمەتىنە تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى، زاڭگەر ماماندار، ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى قاتىستى.

زاڭ جوباسى كوپتەگەن اشىق تالقىلاۋدىڭ ارقاسىندا ءما­جىلىس پەن سەناتتىڭ اۋقىمدى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە ماڭىز­دى  تۇجىرىمدامالىق وزگەرىستەردەن وتكەنىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ا.بالاەۆا دا ەرەكشە اتاپ كور­سەتتى. سونىمەن بىرگە زاڭ جوباسىن اشىق ءارى سىندارلى تال­قىلاۋ ۇدەرىسى حالىقارالىق ۇيىمدار تاراپىنان دا جو­عارى باعالانىپ وتىر.

زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – ازاماتتاردىڭ بەيبىت جي­نالىس، ميتينگ پەن دەمونستراتسيا، شەرۋ مەن پيكەتتەر ءوت­كىزۋ بويىنشا كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن ىسكە اسىرۋ، سون­داي-اق ولاردىڭ وتكىزىلۋى مۇمكىن ارنايى ورىنداردى اي­قىنداۋ.

بۇل جەردە بەيبىت جينالىستار وتكىزۋ ءۇشىن ەندى رۇق­سات الۋ فورماتىنان حابارلاما تارتىبىنە كوشۋ قاعي­دا­سىنىڭ ورىن الۋى دەموكراتيانى نىعايتۋعا جانە قوعامنىڭ بيلىك­كە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا ۇلكەن سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.

بەيبىت جينالىستار تۋرالى جاڭا زاڭنىڭ نەگىزگى ارتىق­شىلىقتارىنا  جۋرناليستەر ءىس-ارەكەتىنە قاتىستى بارلىق شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالۋىن، جيىن وتكىزۋ پايداسىنا پرەزۋمپتسيا قاعيداسىنىڭ ەنگىزىلۋىن، پيكەتتى قاۋىپتى ينفراقۇرىلىم نىساندارىنىڭ ماڭىنان وزگە كەز كەلگەن جەردە وتكىزۋگە بولاتىنى جونىندە نورمالاردىڭ ەنگىزىلۋىن جاتقىزۋعا بولادى. سونداي-اق جيىندار مەن ميتينگتەردى وتكىزۋ ءۇشىن ورتالىقتاردان ارنايى ورىندار سانى بەلگىلەندى، ولاردىڭ سانى اۋدانداردىڭ ارقايسىسىندا ۇشتەن كەم بولماۋى كەرەك.

ودان باسقا، بەيبىت جينالىستارعا قاتىسۋشىلاردىڭ زاڭناما تالاپتارىن بۇزۋى بەيبىت جينالىستاردى توقتاتۋعا نەگىز بولا المايتىنى تۋرالى ەرەجە بەكىتىلىپ، ميتينگتى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن وعان قاتىسۋشىلارعا جەكە قورعانىش قۇرالدارىن، ماسەلەن، مەديتسينالىق بەتپەردەنى قولدانۋ قۇقىعى قاراستىرىلدى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ قابىلدانۋى مەملەكەتتىڭ دەموكراتيالىق جانە ليبەرالدىق قاعيدالارعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن جانە ازاماتتىق قوعاممەن سىندارلى ديالوگتىڭ ايقىن ۇلگىسىن كورسەتتى.

اسحات سادىرباي، Team Qazaqstan جاستار قوزعالىسىنىڭ كوشباسشىسى:

ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى قادام

– بىلتىر جەلتوقسان ايىندا وتكەن ۇلتتىق قوعامدىق سە­نىم كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قا­زىرگى ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋ سالاسىندا ماڭىزدى قادام جاساۋ قاجەتتىگىن، زاڭدى جانە قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزبايتىن ءارى رۇقسات ەتىلەتىن ميتينگىلەردى ۇيىمداستىرۋدا ەسكەرتۋ قا­­­عيداتىن ەنگىزۋدى قولعا الۋ كەرەگىن ايتقان بولاتىن. جاڭا زاڭ جوباسى قوعامنىڭ اشىق تالقىلاۋىنا ءتۇسىپ، جان-جاقتى زەرتتەلدى. بۇگىنگى زامان تالاپتارىنا ساي رەتتەلگەن جاڭا زاڭ ناتيجەلى ديالوگتىڭ ناقتى مىسالى ەكەنىن كوردىك.

جاقىندا قابىلدانعان «بەيبىت جينالىستاردى ۇيىم­داس­تىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» جاڭا زاڭ پرەزيدەنت ساياسي رە­فورمالارىنداعى ماڭىزدى باستامالاردىڭ ءبىرى دەۋگە بو­لا­دى. جاڭا زاڭنىڭ ەرەكشەلىگى – بەيبىت جينالىستاردى ءوت­كىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ كەلىسىمىن الۋ جانە مي­تينگ وتكىزۋ ءۇشىن بالامالى ورىندى ۇسىنۋ قۇقىعى كوز­دەلگەن.

بەيبىت جيىنداردى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ تارتىبىنە ەن­­گىزىلگەن وزگەرىستەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ حالىقپەن باي­­لانىسىن كۇشەيتۋگە وڭ ىقپال ەتەدى. دەموكراتيالىق قو­عام­نىڭ ازاماتتارى ەندىگى جەردە كەز كەلگەن ماسەلەنى اشىق جانە ەركىن جەتكىزە الادى. وسىدان 20 جىل بۇرىن قابىلدانعان ەسكى زاڭ بويىنشا ميتينگ وتكىزۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە رۇقسات الۋ كەرەك بولاتىن. جاڭا قۇجاتتا بەيبىت جيىنعا قانشا ادام قاتىساتىنى، قانداي ماسەلە كوتەرىلەتىنى جانە قايدا وتەتىنى الدىن الا ەسكەرتىلەدى.

سونىمەن قاتار ۇيىمداستىرۋشىلار مەن قاتىسۋ­شى­لاردىڭ، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قارالىپ، جۋر­ناليستەردىڭ قۇقىعى مەن مىندەتتەرى بەلگىلەندى. بۇل مەملەكەت ءۇشىن دە، قوعام ءۇشىن دە وتە قاجەت.

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار