15 مامىر, 14:22 414 0 ونەر ارايلىم بيمەنديەۆا

كلارا تولەنباەۆا: «جىبەك سەزىم» ءانى مەنىڭ تولقۇجاتىما اينالدى

– كلارا تولەنباەۆا دەگەندە، ەسىمىزگە «ءجى­بەك سەزىم» ءانى تۇسەدى. حالىققا كەڭ تا­راعان ءاندى جولداسىڭىز، قازاقستان­نىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، ءانشى، بەل­­گىلى ساز­گەر مەدەت سالىقوۆ جازعانىن بىلە­مىز. بار­عان جەردە حالىق ءالى كۇنگە دەيىن وسى ءاندى تىڭداماي ءسىزدى جىبەر­مەيدى دەي­دى...

– ول راس، ەل-جۇرت «جىبەك سەزىم» ءانىن ورىن­داماساڭ، مىندەتتى تۇردە قولقالاپ سۇراپ ايتقىزادى. ايتپەسە، بۇل ءان سوناۋ 2003-2004 جىلدان بەرى قاراي ورىندالىپ كە­لەدى. اۋەل باستا ءاننىڭ ەل كوڭىلىنەن شى­عىپ، تانىمال بولاتىنىن ەشكىم بىلمەدى. «ءجى­بەك سەزىم» ءانى مەنىڭ تولقۇجاتىما اي­نال­دى. بۇل ءاندى ورىنداعانعا دەيىن سىر­ناي­مەن ءداستۇرلى جانە حالىق اندەرىن ورىنداپ ءجۇر­دىم. ەستراداعا العاش قادام باسقانىمدا ە.حاسانعاليەۆتىڭ ءانى مەن ت.ورازباەۆانىڭ ءسو­زىنە جازىلعان «گۇلسەزىم» ءانىن ورىن­دا­دىم. ودان كەيىن ايتقان ءانىم وسى – «جىبەك سە­زىم». بۇل ءان ءبىر كۇندە تۋعان جوق. تولعاعى جە­تىپ، ابدەن ءپىسىپ، ىشتەن جەتىلىپ بارىپ ءومىر­گە كەلگەن ءان. مەدەت ءبىراز ۋاقىت ولەڭىن ىڭىل­­داپ ايتىپ ءجۇردى، ال ءسوزىن جازۋدى دو­سى­م­ىز قالقامان سارينگە تاپسىردى. قال­قامان ءبىر جىلداي انگە ءسوز جازباي ءجۇردى. ءبىر كۇنى اياق استىنان قالقامان مەدەتكە حا­بار­لاسىپ «ءاننىڭ ءسوزى دايىن بولدى» دەدى. بار­ساق، شىنىمەن الىپ-قوسارى جوق، باس-اياعى ءبۇ­تىن، جۇپ-جۇمىر ولەڭ تۋىپتى. ءانى مەن ءسو­زى ءبىر كىسىنىڭ قولىنان شىققانداي قابى­سىپ، ۇيلەسىپ تۇر. ءبىر جەرىن وزگەرتۋ تۋرالى ءتىپتى ءسوز دە بولعان جوق. تىلگە جەڭىل، جۇرەككە جى­لى تيەتىن، مولدىرەگەن ادەمى ولەڭ جا­زى­لىپتى. مەن ساحناعا ورىنداپ شىققان كەزدە حالىق بىردەن جىلى قابىل­داپ، ۇناتتى.

انگە بەينەباياندى 2-3 جىلدان كەيىن با­رىپ تۇسىردىك. ءتىپتى، باسىندا ەل ءاندى تا­نىعانىمەن، ورىنداۋشىسىن تانىماي جات­تى. كەيىننەن وسى ءان ارقىلى مەن تانىلدىم. «جىبەك سەزىم» كومپوزيتور رەتىندە مەدەتتىڭ با­عىن جاندىرعان، اتىن شىعارىپ، ابى­رويىن كوتەرگەن ءان بولدى. قالقاماننىڭ دا ەڭ تۇڭعىش ولەڭدەر جيناعى «جىبەك سەزىم – جۇرەك ءسوزىم» دەپ اتالدى. قۇدايدىڭ قا­لاۋى­مەن ءبىر ساتتە اقىننىڭ دا، ورىنداۋشىنىڭ دا، سازگەردىڭ دە اتاعىن شىعارعان، ەلگە تا­نىت­قان ءان بولدى.

– وسى «جىبەك سەزىم» ءانىن وتبا­سىڭىز­بەن ۇيدە، كولىكتە ورىنداعان ۆيدەو­لارىڭىزدى ينتەرنەتتە مىڭداعان ادام كورىپ، العىس ءبىلدىرىپ، جىلى پىكىرلەرىن دە جازىپ جاتقاندار بارشىلىق. ءبى­رەۋ­لەر اۋەزدى ءاننىڭ قۇدىرەتىنە تامسانسا، ەندى بىرەۋلەر وتباسىنىڭ تاتۋلىعىنا، جا­راسىمدىلىعىنا قىزىعادى. جۇ­بايىڭىز مەدەت سالىقوۆپەن اراداعى ءجى­بەك سەزىم قاي كەزدە باس­تا­لىپ ەدى؟

– مەدەت ەكەۋ­مىز ونەردىڭ قارا شاڭىراعى قۇر­مان­عازى اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق كون­سەرۆا­تو­ريا­سىندا تانىستىق. ول مەنەن 1 كۋرس جوعارى وقىدى، ەكەۋىمىز دە بەلگىلى ءانشى، قوعام قايراتكەرى بەكبولات تىلەۋحاننىڭ كلاسىندا ءبىلىم الدىق. بەس جىلدىق ستۋدەنتتىك شاعىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىندا دوس بولىپ ارالاسىپ، كەيىن دوستىعىمىز ۇلكەن سەزىمگە ۇلاستى. كونسەرۆاتوريانى ءبىتىرىپ، ەڭبەككە ارالاسا باستاعاندا مەدەت «مەنىڭ بولاشاق جارىم سەندەي بولۋ كەرەك» دەپ، بەل بايلاپ ۇسىنىس جاسادى. مەدەتتىڭ بو­لاشاق ازاماتىم رەتىندە ونەرىمدى قا­دىرلەيتىنىنە، جەكە باسىمدى سىيلاي­تى­نىنا، مەنى الاقانىنا سالىپ ايالاپ وتە­تىنىنە سەندىم. ءبىز ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن وسىنداي سەنىممەن وتباسىن قۇر­دىق. سول سەنىم مەن سەزىم ءبىز­دى الداعان جوق.

ەلوردادا ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ، ەل قاتارلى ءۇي بول­­دىق. ءبىر-ءبى­رى­مىزدىڭ قىر-سى­رىمىزدى وتە جاقسى بىلگەندىكتەن بولار، ءبىزدىڭ قانداي وتباسى بولاتىنىمىز، سىيلاستىعىمىزدىڭ قانداي دارەجەدە بو­لاتىنى قىز بەن جىگىت بولىپ جۇرە باستاعان كەزدەن-اق بەلگىلى بولا باستادى. ءبىز كون­سەرۆاتوريادا قالاي ارالاسىپ جۇرسەك، كۇنى بۇگىنگە دەيىن سول سىيلاستىعىمىزدان اجى­رامادىق. بەت جىرتىسىپ قاتتى رەن­جىسكەن، ءجۇز شايىسقان، جۇرەگىمىزدى اۋىرتاتىنداي سوزدەر ايتقان كەزىمىز جوق. ال بالا-شاعانىڭ ورتاسىندا قاتتى داۋىس كوتەرىپ سويلەۋ، سوزگە كەلىسپەۋ، جانجال، ۇرىس-كەرىس دەگەن بولعان ەمەس. ءبىر وتباسى بولعانىمىزعا 18 جىل­دىڭ شاماسى بولدى، مەدەتتەي ازا­ماتتىڭ كەزدەسكەنىنە اللاعا شۇكىر ايتا­مىن، ءتاۋبا دەيمىن. تۇرسىنبەك قابا­توۆ مەدەتكە «كلارا ۇنەمى جانىڭدا جۇرەدى، جالىقپايسىڭ با؟» دەپ ازىلدەپ جاتادى. جۇمىسىمىز، ارالاساتىن ورتامىز، ومىرلىك ماقساتىمىز ءبىر بول­عان­دىقتان جالىعۋ دەگەن نارسە ءتىپتى ويىمىزعا دا كەلمەيدى. قىز بالانىڭ باقىتى – وتبا­سىنداعى انا­دان كورگەن تاربيەسىنە جانە بولاشاق ازا­ماتىنىڭ دۇرىس ادام بولىپ جولىعۋىنا بايلانىستى.

قىز بالانىڭ بارعان جەرىندە جىلاما­عانى، قينالماعانى، ەڭسەسىنىڭ تۇسپەي ءجۇر­گەنى اتا-اناعا دا ۇلكەن ءمار­تەبە. بۇل ورايدا مەن ءوزىمدى ومىردە دە، ونەر­دە دە جولى بولعان جانمىن دەپ وي­لايمىن.

– بايقاۋىمىزشا، كوبىنە ءانشىنىڭ بالاسى ءانشى بولادى. كوزىن اشىپ كور­گە­نى ساحنا، ونەر ادامدارى بولعان سوڭ با ەكەن الدە اتا-انانىڭ ىقپالى بولا ما؟ سىزدەردە قالاي؟

– بالالارىمىزدىڭ بويىندا انانىڭ ءسۇتى، اكەنىڭ قانىمەن كەلگەن ونەر بار. تۇڭ­عىشىمىز اقكەربەز نازارباەۆ ينتەللەك­تۋال­دىق مەكتەبىنىڭ 10-سىنىبىندا وقيدى، اسپاپتا ويناۋ قابىلەتى وتە جاقسى. كەز كەلگەن اسپاپتى ءوزى شۇقىلاپ وتىرىپ، تەز مەڭگەرىپ الادى. گيتارانى ينتەرنەتتەن قاراپ ءجۇرىپ مەڭگەرىپ كەتتى. باسىندا ءبىل­مەيتىن جەرىن اكەسى ۇيرەتەتىن، قازىر اكەسى اقكەربەزدەن سۇراپ جاتادى. جەتە دەن قويسا سىرناي اسپا­بىن دا مەڭگەرىپ كەتەتىن جاع­دايى بار. كاسىبي دەڭگەيدەگى سىرنايشى، بايانيستەر سياق­تى مەڭگەرمەسە دە، ءاننىڭ اۋەنىن سالىپ، ءوزى قو­سىلىپ ايتىپ كەتە­تىندەي قابىلەتى بار. ءبۇ­­گىندە جەتىگەن اس­پا­بىندا ەركىن ويناپ، ءان سالا بەرەدى. ەكىنشى قىزىمىز ايكەرىم ناعىز ورىنداۋشى، انشىلىك قابىلەتى باسىم. ال ۇلىمىز نۇرسامات «دارىن» ما­مان­داندىرىلعان ليتسەيىندە وقيدى، انمەن بىرگە بيگە دەگەن قابىلەتىن كارانتين ۋاقىتىندا بايقاپ جاتقان جايىمىز بار. اكەسى مەن اناسىنىڭ بيگە دەگەن قابىلەتتەرى كەرەمەت بولماسا دا ۇلىمىزدىڭ بويىنان بيشىلىك قىرىن بايقاعانىمىزعا قۋانىش­تىمىز. اتا-انانىڭ بالاعا ىقپالى مىندەتتى تۇردە بولادى، بىراق تاڭۋ، مىندەتتەۋ تۇرعى­سىنان ەمەس. بالالارىمىز نەگە قىزىعىپ، نە­مەن اينالىسقىسى كەلەدى، وعان شەكتەۋ قوي­مايمىز.

– كارانتين رەجيمى شىعارما­شى­لىقتارىڭىزعا قالاي اسەر ەتتى؟

– كارانتيننىڭ العاشقى اپتاسىندا ازداپ قينالدىق. كۇندە تاڭەرتەڭ تۇرىپ، بويا­نىپ، جاسانىپ، كيىنىپ جۇمىسقا بارىپ جۇرگەن ادامعا اياق استىنان ەشقانداي ماق­ساتسىز، جوسپارسىز تاڭەرتەڭ ءۇي تىرلىگىنە كى­رىسۋ وزگەشە اسەر ەتتى. العاشىندا بۇل قا­لاي بولادى ەكەن دەپ ەلەستەتە المادىق، بىراق ءۇيدىڭ تىرلىگى، بالا-شاعا، وتاعاسىنىڭ كۇتىمىن جاساۋدىڭ ءوزى ءبىر باقىت ەكەنىن سە­زىندىك. كارانتين كەزىندە دە شىعارما­شى­لىعىمىز توقتاعان جوق. وسى ۋاقىتتا وتبا­سىنان جىراق، ءوز جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ، حالىققا كومەك قولىن سوزىپ جۇرگەن اق حا­لاتتى ابزال جاندارعا ارناپ د.كاپۇ­لى­نىڭ سوزىنە جازىلعان «جانى ىزگىلەرىم» ولەڭىنە مەدەت ءان جازدى. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تارالعان انگە حالىق ءوزىنىڭ جاقسى باعاسىن بەرىپ جاتىر.

سونداي-اق نۇر-سۇل­تان قالاسى اكىمدىگى­نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن، مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونيا­سىنىڭ قول­داۋىمەن ونلاين كونتسەرت وتكىز­دىك. سودان سوڭ مادەنيەت جانە سپورت مي­نيسترلىگى ۇيىمداستىرعان «كارانتيندەگى جۇلدىز» اتتى جوباعا قاتىسىپ، كونتسەرت بەر­دىك. ءۇي جاعدايىندا وتىرعان حالىقتى ءبىر ساتكە سەرگىتىپ، كوڭىلىن اۋلاپ، ويىن جاق­سى باعىتقا بۇرىپ، ءانىمىزدى سالىپ، كوڭىلىنەن شىعىپ جات­ساق، ونەر ادامى ءۇشىن ودان اسقان ءمار­تەبە جوق. سونىمەن قاتار رەپەرتۋارى­مىز­داعى اندەردى وتباسىمىزبەن بىرگە ورىن­داپ، الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراتتىق. جالپى، كارانتين جاعدايى رەپەرتۋارى­مىزدى تو­لىقتىرۋعا، جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇ­رىنعى ورىنداپ كەتكەن اندەرىمدى ءۇنتاس­پادان قايتا تىڭداپ، باسقاشا ايتۋعا بولا­تى­نىن بايقاپ جاتىرمىن. كەزىندە ورىن­دالعان اندەرگە بۇگىنگى كوزقاراس باسقاشا بولىپ تۇر.

ونلاين كونتسەرت بەرۋدىڭ دە وزىندىك قيىن­دىعى بار ەكەن. ەشبىر كورەرمەنسىز، حا­لىقتىڭ ىقىلاسىن سەزىنبەي، بىراق ساح­نادا حالىقتىڭ قوشەمەتى مەن ماحابباتىن سەزىپ تۇرعانداي اسەرمەن ءان سالۋ باسقا دۇنيە ەكەن. وعان دا ۇيرەندىك. وسى رەتتە جاس ورىن­داۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ، ءوزىن جان-جاقتى تانىتىپ، جارناماسىن جاساپ، ءوزىنىڭ تانىمالدىعىنا جۇمىس ىستەگەنى دۇرىس ەكەنىن بايقادىم. اسىرە­سە، ءداستۇرلى انشىلەرىمىز وسى جاعىنا كوڭىل بولسە دەگەن ويعا كەلدىم.

– سىرنايمەن ءان ايتۋ مەكتەبىن اشسام دەگەن ارمانىڭىزدى جۇزەگە اسىرۋ جاعى قالاي بولىپ جاتىر؟

– قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە سىرنايمەن ءان ايتۋ ءداستۇرى بويىنشا ءدارىس بەرىپ، شاكىرت تاربيەلەپ جاتقانىما دا 15 جىلدان اسا ۋاقىت بولىپتى. بولاشاقتا سىرنايمەن ءان ايتۋ مەكتەبىن اشۋ جوس­پارىمدا بار. ويىمدى جەتىلدىرىپ، ىشىمدە ءپى­سىرىپ، جوسپارىمدى جان-جاقتى ويلاس­تىرۋدامىن. سىرناي مەكتەبىن اشقاننان كەيىن بالالاردى باستاۋىش سىنىپتان باستاپ قابىلداۋ كەرەك. وسى رەتتە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ دەنە ءبىتىمى، كۇشى سىرناي اسپابىن ويناۋعا قالاي كەلەدى، قينالىپ قالماي ما دەگەن ماسەلەلەردى وي­لاستىرىپ جاتقان جايىم بار.

اڭگىمەلەسكەن

ارايلىم جولداسبەكقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار