13 Aqpan, 09:11 901 0 Saraptama Anar LEPESOVA

Qordaıdaǵy janjal, qordalanǵan másele

Ótken jumada Jambyl oblysynyń Qordaı aýdany, Masanchı aýylynda turmystyq janjaldan bastalǵan jappaı tártipsizdik eldi dúrbeleńge saldy. Oq atylyp, qan tógildi, órt tutandy. Oqıǵany Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev tikeleı óz baqylaýyna alyp,  aımaq­taǵy tynyshtyq pen turaqtylyqty qalpyna keltirý úshin Úkimettik komıssııany Qordaıǵa attandyrdy.

 Aǵaıyndy  arandatqan atoı

 Jambyldaǵy janjaldan soń derek-dáıeginen góri boljamy kóp pi­kirler aıtyldy. Beıresmı máli­metter kıkiljiń o basta qazaq pen dúngenniń jol ústindegi tóbele­si­nen bastalǵan degendi alǵa tartady. 80 jastaǵy qa­rııa­ny aýrýhanaǵa apara jatqan eki uly tasjolda jol erejesine baǵyn­ǵysy kelmeı, tártipsizdik tanytqan dórekilerge tap bolady. Olardyń tártipsizdi­gine qarsylyq tanytqan qarııa men uldaryn álgiler soqqyǵa jyq­qan. 5 aqpan kúni bolǵan osy oqı­­ǵanyń erteńine tártip saqshy­lary jol­daǵy qaýipsizdikti jiti baqy­laýǵa alyp, júrgizýshilerdiń qu­jatyn tek­sere bastaıdy. Polıııa toqtat­qan avtokóliktiń birine mingen bir top dún­gen jol saqshy­larynyń talabyn oryndaýdan bas tartqan. Buzaqylar polıııa qyz­metker­lerine qol kó­terýge deıin barǵan. Sol sát taspa­lanǵan beıne­jaz­ba­nyń áleýmettik jelide taraýy jer­gilikti turǵyndar­dyń ashýyn týǵyz­ǵanǵa uqsaıdy. 80 jas­taǵy aqsa­qal­dyń jáne tártip saq­­shylarynyń soqqyǵa jy­ǵylýyn dún­genniń bar qazaqqa kór­setken qy­sas­tyǵy dep joryǵan aran­datýshylar je­lide janjal shoǵyn úrlep, eki tarapty bir-birine qarsy qoıǵan.

Arandatýdyń aqyry jappaı tó­be­les­ke ulasty. Tártip saq­­­shylary­nyń bógetin buzyp, Masanchı men Bular ba­tyr aýyldaryna enteleı kirgender oq at­qan, jolynda kezdesken úıler men ǵı­marattarǵa ot qoıǵan. Qaqtyǵys sal­darynan 10 adam qaza taýyp, 40 adam aýrýhanaǵa tústi. 36 úı, 20-dan asa kólik otqa orandy. Tár­tip saq­shylary 47 adamdy qamaýǵa al­dy. Keıinnen mán-jaı anyqtalǵan soń us­talǵandardyń 44-i bosatyldy.

Qordaı aýdanynda bolǵan oqıǵanyń saldaryn joıý maq­satynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen Úkimettik komıssııa qurylǵan bo­la­tyn. Komıssııa aldynda kı­kiljiń sebepterin anyqtaý, son­daı-aq áleýmettik-eko­nomıkalyq jáne gý­manıtarlyq sıpattaǵy máse­le­lerdi shuǵyl sheshýdi qamtamasyz etý, keltirilgen zalal kólemin ba­ǵalaý mindetteri qoıyldy.

Turǵyndar qaýipsizdigine  qaýip joq

Jambyl óńirine arnaıy kel­gen Úkimet komıssııasy Qordaı aýda­nyndaǵy Masanchı, Aýqatty, Sortóbe eldi mekenderindegi jaǵdaımen tanysty. Tur­ǵyn úılerdi, áleýmettik jáne komme­r­ııa­lyq nysandardy aralady.  Ná­tıjesinde, jer­gilikti jerde áleý­mettik-ekonomıkalyq já­ne gýma­nı­tarlyq sıpattaǵy máselelerdi sheshý boıynsha shuǵyl sharalar qabyl­dandy.

Sonymen qatar Berdibek Saparbaev Qarasý jáne Sor­tóbe shekara pýnkt­teriniń, onyń ishin­­de sanıtarııalyq-epı­demıo­lo­gııalyq qyzmetterdiń jumys barysyn da kórip, aýdandaǵy qaýip­siz_dik­ti qam­­tamasyz etetin quqyq qor­­ǵaý organda­ry­nyń jeke qura­mymen sóılesti. Prezıdent tapsyrmasy boıynsha  Jambyl ob­ly­sy­n­yń ákimdigimen birlesip, qaza tap­qandardy jerleýdi uıymdas­tyrý, keltiril­gen zalaldy baǵalaý jumystary atqa­ryl­dy. Esep-qısap ja­salǵan soń zardap shekken nysandardy qaıta qalpyna keltirý jumystary zań sheńberinde qolǵa alynbaq.

Búginde Qordaıdaǵy jaǵdaı turaq­taldy. Jappaı tártip­siz­­dikten soń úreı­lenip, úı-kúı­le­rin tastap, qazaq-qyr­ǵyz shekarasyna qaraı qashqan Masanchı tur­ǵyn­dary kóp uzamaı aýylǵa qaıta oral­­dy. Úkimettik komıssııa túsin­dirý ju­mys­taryn júrgizip, olarǵa eshqandaı qaýip tónip turmaǵanyna kepildik berdi.

«Sizderge qaýiptenetindeı esh ne­giz joq. Densaýlyqtaryńyz ben ómir­lerińiz quqyq salasy qyz­met­kerleriniń jiti baqylaýynda bolady. Sondyqtan barlyǵyńyzdyń úı­le­rińizge oralýlaryńyzdy su­raı­myn. Osy-ny týǵan-týys, ja­qyndaryńyzǵa jet­kiz­seńizder. Aýyl­daryńyzda bolǵan jaǵ­daıǵa jaýaptylardy tolyqtaı anyqtap, jaýapkershilikke tartatyn bolamyz», – dedi Ber­dibek Caparbaev.

Jaýaptylar  jazalandy

Qordaı aýdanyndaǵy oqı­ǵaǵa baılanysty 25-ten as­­tam qylmystyq is qozǵaldy. Bul tý­raly Ishki ister mınıstrligi Ter­geý departamentiniń bastyǵy Sanjar Ádilov málimdedi.

«Qylmystyq isterdi tergeýge toqtalsaq, qa­zirgi ýaqytta Jambyl ob­lysy Polıııa depar­ta­mentiniń aýmaqtyq bólim­sheleri 25-ten as­tam qylmystyq is qozǵady. Osy tur­ǵyda jappaı tártipsizdik, jappaı tár­tipsizdikti uıymdastyrý men oǵan qatysý baby qamtylǵan. Sodan keıin jappaı tártipsizdikke qatysýǵa úndeý jasaý baby boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Altydan astam is buza­qylyq faktilerine qatys­ty qoz­ǵaldy. 3 qylmystyq is bótenniń múlkin zaqymdaý faktisi boıynsha, 10 is kisi óltirý faktisi, son­daı-aq 2 is adam ól­tirý­ge oqtalý dere­gine qa­tysty qozǵaldy», –dedi Ádilov Úkimet úıinde tilshiler saýalyna jaýap bere otyryp.

Onyń sózine qaraǵanda, búginde Bas prokýratýra­nyń, Ishki ister mı­nıstr­liginiń jáne basqa da quqyq qorǵaý organ­darynyń vedomstvoaralyq tergeý toby jappaı tártipsizdik, adam óltirý boıynsha sotqa deıingi tergeýdi júrgizýde. Atalǵan ister boıyn­sha qazirgi ýaqytta qamaýǵa alynǵan adamdar bar. Zańnama t­a­lap­taryna saı mınıstrlik ázirge tergeý málimetteri, ustalǵandar jaıly derekter jarııalanbaıtynyn qadap aıtty. Bastysy, aıyptylar anyqtalyp, tıisti jazasyn ala­tynyna sendirdi.

Qyzmetine salǵyrt qaraǵan óńir at­qa­minerleri de jazasyz qal­ǵan joq.

Dúısenbi kúni Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen  Jambyl oblysy ákiminiń áleýmettik má­seleler jónindegi orynbasary S.Qur­man­bekova, Qordaı aýdanynyń ákimi B.Baıtóle, Jambyl oblysy Polıııa de­par­tamentiniń bastyǵy
A.Orazalıev jáne Qordaı aýdandyq polıııa bóliminiń bas­tyǵy A.Aıqymbekov qyzmetinen alyndy. Al oblys basshysy Asqar Myrzah­metov óz erkimen otstavkaǵa ket­ti. Oblys aktı­vin­de sóz alǵan ákim:  «Ókinishke qaraı, Qor­daı aýdanynda qaıǵyly jaǵdaı oryn aldy, bir­neshe azamat qaza bolyp, 170-ten astam adam jaraqattandy. Bul tek jambyl­dyq­tarǵa ǵana emes, barsha elimizge ońaı tımedi. Osy turǵyda men oblys ákimi retinde ju­m­ysty jalǵastyrý moraldik turǵyda aýyr dep esep­­tedim. Son­dyqtan Pre­zıdentke óz erkimmen otstav­kaǵa ketý týraly óti­nish jaz­dym. Sheshi­mimdi qabyldaǵan Mem­le­ket basshysyna raqmet», – dedi A.Myr­­­zah­metov.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev­tyń Jar­­­ly­­ǵymen Jam­byl oblysy áki­mi qyzmetine Berdibek Saparbaev ta­ǵaıyndaldy. Óńir­degi ahýaldy turaq­­tan­dyryp, oqı­ǵanyń saldaryn joıýdy óz moınyna alǵan Berdibek Mash­beku­lyn qyrýar jumys kútip tur.

 

Ǵarıfolla ESIM,  UǴA akademıgi, fılosofııa ǵylymynyń doktory, professor:

Nemquraılyq – túbimizge jetetin eń jaman ádet

– Qordaıdaǵy túıtkildiń túp tamyry jergilikti halyqtyń turmysynyń tómendiginde jatyr ma dep oılaımyn. Ba­syn­daǵy máselesi sheshilmegen, ókpe-renishi tarqamaǵan adamdar ashý­shań, janjalǵa jaqyn keletini tarıhtan málim. Jergilikti atqaminerler, aýdan, aýyl ákimdigi, polıııa qyzmetkerleri aımaqty aralap, jergilikti halyqtyń muń-muqtajyna qulaq túr­se, túıtkildi máselelerdi anyqtap, kıkiljiń týdyrýy múmkin máselelerdiń aldyn alý sharalaryn qolǵa alsa, mundaı oqıǵa bolmas edi dep oılaımyn. Bul senimmen tapsyrylǵan iske, el taǵdyryna salǵyrttyqpen qaraýdyń saldary.  Nemquraılyq – túbimizge jetetin eń jaman ádet.

Taǵy bir eskerilýi tıis jaıt – jergilikti halyqtyń ereksheligi. Ártúrli mádenıettiń toǵysqan jerinde ortaq uǵym, ortaq qundylyqtar qalyptasty ma?  Ol uǵymdar zaman talabyna jaýap berdi me? Bilim berý, tárbıe berý júıesinde «Biz – qazaq eliniń azamatymyz, Qazaqstanǵa qyzmet etýimiz kerek» degen túsinik bar ma? Shańyraǵymyzdyń bireý, maqsat-múddemizdiń ortaq ekenin sezindirý úshin balabaqshalarda, mektepterde qandaı jumystar júrgizildi? Mine, qordalanǵan máselelerdi sheshý úshin osy saýaldarǵa jaýap izdeýimiz kerek.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtqandaı, «bizge halyq únine qulaq túretin memleket qajet». Shendiler eldiń ortasynda júrse, áleýmetti alańdatqan máselelerdi tyńdasa, olardy sheshýge kúsh salsa, halyq ashýǵa berilmes edi. Aı-kúnniń amanynda beıbit eldiń turǵyndary bir-birine qarsy shyqpas edi.  Qordaıdaǵy oqıǵadan elimizdiń barlyq atqaminerleri, memlekettegi turaqtylyq pen qaýipsizdikke jaýapty basshylar qorytyndy shyǵarar dep úmittenemin.

 

 Shakır HAHAZOV, Májilis depýtaty, «Iýnchı» dúngender etnomádenı ortalyǵy» QB tóraǵasy:

Yntymaǵy ajyraǵan eldiń  yrysy ortaıady

– Qordaıdaǵy oqıǵanyń sebebin anyqtaý, saldaryn joıý úshin qurylǵan Úkimettik komıssııanyń quramyna enip, jappaı tártipsizdik bolǵan óńirdegi jaǵdaıdy kózben kórip qaıt­tyq. Biz kelgen ýaqytta aýdandaǵy ahýal birshama turaq­tal­ǵan. Qyrǵyz Respýblıkasyn betke alǵandardy shekaradan keri qaıtaryp, úılerine oralýǵa jaǵdaı jasaldy. Dese de, jergilikti halyqtyń kózinde úreı, alańdaýshylyq baıqalady. Turǵyndarmen kezdesý ótkizip, sabyrǵa, beıbitshilikke sha­qyrdyq. Qaýipsizdikterin qamtamasyz etýge ýáde berdik. Memleketimizdiń eń basty baı­lyǵy birlik emes pe? Birligi joqtyń tirligi ónbeıdi. Yntymaǵy ajyraǵan eldiń yry­sy ortaıady. Bir qaryn maıdy bir qumalaq shiritetini ispetti bir tentektiń isi bir qaýym eldiń berekesin ketirdi. Bul oqıǵa búkil qazaqstandyqtarǵa sabaq bolyp, memlekettegi turaq­tylyq pen tynyshtyqqa qaýip tóndiretin isterden aýlaq bolsaq eken deımin.

 

 

 

Sońǵy jańalyqtar