11 Jeltoqsan, 09:36 732 0 Jańalyqtar Asyl TUMAR

Marıhýanany zańdastyrsaq, saldary qandaı bolmaq?

Damyǵan elder nege marıhýanany zańdastyryp jatyr? Jeńil esirtkige Qazaqstanda nelikten tyıym salynǵan? Qarasorany zańdastyrý máselesin kóterip júrgenderdiń ne kózdegeni bar? Ǵaıyptan taıyp ruqsat etilse, onyń ekonomıkalyq, áleýmettik hám medıınalyq saldary qandaı bolmaq?

Byltyr Kanada qarasorany ósirý men satýdy zańdastyrdy. Eýropada Nıderland koroldigi de jeńil esirtkini tutyný er­kin­­digin jolǵa qoıǵan edi. Al kannabıs óndirisi órken jaı­ǵan AQSh-tyń keıbir shta­tyn­da 300 myńnan astam jumys or­ny ashylyp otyrǵany jasy­ryn emes. Qara naryqtaǵy esirt­­ki saýdasyn aýyzdyqtap, na­­shaqorlardy resmı tirkeý­ge de mundaı ózgeristiń septi­gi tı­mek. Marıhýanany zańdas­ty­rý máselesin kóterip júrgen­der osyndaı ýájderdi alǵa tar­ta­dy. Olardyń oıynsha, marı­hýanaǵa ruqsat etilse, birin­shi­den salyq túsimi molaıa­dy, ekinshiden týrızm salasy túleı­di, ıaǵnı álemniń ár qıyrynan Qa­zaqstandy ańsap keletin nashaqumar saıahatshylar kó­beıe­­tin kórinedi.

Jalpy, jeńil esirtkini qo­ǵam­­dyq oryndarda medıı­na­lyq emes maqsatta qoldaný, esirt­­kini satý maqsatynsyz da­­ıyn­daý, óńdeý, satyp alý jáne saqtaý, iri kólemde tasy­mal­daý sııaqty áreketterdi Qyl­mys­tyq kodeksten Ákimshilik kode­kske kóshirý josparlanǵan. IIM ókilderiniń sózinshe, «dek­rı­mı­na­lızaııa arnaıy bólim­der­diń kúsh-qýatyn budan da mańyzdy nárselerge baǵyttaýǵa múmkindik beredi».

Shyny kerek, qarasoranyń paıdasy ushan-teńiz. Ony shar­ýa­shylyqta jáne dári-dármek óndirisine shıkizat retinde ósirý álem­dik tájirıbede baıaǵy­dan bar. Ásirese, kannabıs qa­ter­li isikke, epılepsııa men umyt­shaq­tyq aýrýyna myń da bir shıpa desedi. Alaıda psıhoterapevt Jibek Joldasova bul pikirmen ishinara ǵana kelisedi.

– Shyn máninde, kannabıs aýrý­dyń belgilerin ǵana joıa­dy. Oǵan qosa aǵzaǵa pato­­gene­tı­ka­lyq jáne patofızıo­lo­gııalyq áser beretinin eskerý kerek. Sony­men qatar etıotropty em­deý bar, onda aýrýǵa sebepker nár­se joıylyp, adam saýyǵady. Má­selen, ókpe qabynǵan kez­de oǵan ınfekııany ólti­re­tin antıbıotıkter taǵaıyn­da­lady. Al kannabıs sım­­­­­­pto­­matıkalyq jaǵynan áre­­­ket etedi. Kan­na­bıs­ten ja­sal­­­­ǵan dári-dármek em­deýdiń ózge de me­ha­nızmderine yqpal ete­di degen tujyrymnyń naq­ty dáleli joq, – deıdi dári­­ger. Sarapshynyń paıy­myn­­sha, psıhotroptyq zat­­­­tar­ǵa qy­­zyǵýshylyq negizi­­nen jas­ós­pirim shaqta oıanatyn­dyq­­tan, kan­na­bısti satýdy qatań ba­qy­laý qa­jet.

Osyndaıda dóńgelengen dú­nıege kóz tigetinimiz bar ǵoı. Álemdegi jaǵdaı árqıly. My­saly, Qytaı bıligi esirt­ki­niń kez kelgen túrin satqan adamdy ólim jazasyna kesse, Gol­­landııada marıhýana ashyq­­­tan-ashyq satylady. 2013 jyly marıhýanany to­lyq zańdastyrǵan tuńǵysh el – Ýrýgvaı. Zań boıynsha 18 jasqa tolǵan Ýrýgvaı aza­ma­ty dárihanadan aıyna bir ret 40 gramǵa deıin esirtki sa­typ ala alady. Oǵan qosa ýrýg­­vaı­lyqtarǵa úıinde alty túp qarasora (480 gramm marı­hýana alynatyn kólemde) ósirýge ruqsat etilgen. Eldiń sol kezdegi prezıdenti Hose Mýhıka narkobarondardyń qaltasyn qampaıtpaı, esirtki saýdasynan túsken qarjymen memleket qazynasyn toltyrýdy maqsat tutqan. Bir qyzyǵy, ma­rıhýanany qoljetimdi qylǵan soń geroın men kokaınnyń ótim­diligi tómendep, esirtki satý­men aınalysatyndar Ýrýg­vaıdan kete bastapty. Sóıtip, esirtkiniń astyrtyn jolmen taralýyna tosqaýyl qoıylǵan.

Al Kanada – «Úlken jeti­likke» kiretin elderdiń ishinde marıhýanany zańdastyrǵan alǵashqy memleket. Eldiń pre­mer-mınıstri Djastın Trıý­do parlament sheshimin qup­taı otyryp: «Endi qyl­mys­­kerler paıdadan qaǵylady. Bú­gin biz jaǵdaıdy ózgerttik» – dep má­lim­dedi. Bul sheshimge qar­sy shyq­qandar balalar men jas­óspirimder budan bylaı esirt­kini ońaı ıelenedi jáne onyń saldaryn boljaý qıyn deıdi.

Zań boıynsha kanadalyq ma­rıhýana satýshy kompanııalar kan­nabısti jurttyń qalaı qol­danatynyn qadaǵalaýy tıis. Satýshylar klıentterine esirt­kini qaýipsiz paıdalaný ama­lyn, ony balalardyń qoly jetpeıtin jerde saqtaý jol­daryn úıretedi. Taýaryna jar­nama jasamaıdy. Tipti dúken­niń janynan ótip bara jatqan adamdar terezeden ne satylyp jatqanyn kórmeıdi.

Esirtkini zańdastyrý keri nátıje kórsetken eldiń biri – Amerıka Qurama Shtattary. AQSh-tyń marıhýanany medı­ınalyq maqsatta qolda­nýǵa ruqsat bergen shtattarynda kan­nabısten jasalǵan dári-dármekti iship alyp, kólik júrgizý faktisi kóbeıgen. Bul úrdis kommerııaǵa aınalyp ketken. Temeki men ishimdik óndiretin belgili kompanııalar quramynda kannabısi bar ónim shyǵarýǵa mıl­lıondap ınvestıııa quı­ǵan. Kommerııalyq ındýs­trııa tek qarjy tabýdy kóz­dep, buǵan eresekterdi ǵana emes, jasóspirimderdi de tar­tý­ǵa kirisken. Esirtki sata­tyn dúkenderdiń sany MacDonald’s pen Starbucks-tiń meı­ram­ha­na­larynan asyp túsken. Son­dyq­tan marıhýana má­se­­le­sinde amerıkalyqtar áli kúnge aıtysyp-tartysyp jatyr.

Qazaqstannyń Ishki ister mınıstrligi mamandary esirtki satýdy zańdastyrǵan elderdiń tájirıbesin zerdelep, ony tıim­siz ádis degen qorytyndyǵa ke­lipti. Máselen, atalǵan ma­rı­hýanaǵa ruqsat etkenniń kesirinen Gollandııada qoǵamdyq ómirden shet qalǵan tutas bir býyn ósip keledi eken. Rasynda da, jezókshelik pen birjynysty nekeni zańdastyrǵan eldi úlgi etýdiń qajeti shamaly.

Jyl basynda IIM Esirtki qyl­mysyna qarsy is-qımyl de­par­tamentiniń bastyǵy Tile­gen Matkenov Qazaqstanda esirtki zańdastyrylýy múmkin degen qaýesetti úzildi-kesildi joqqa shyǵardy. Onyń aıtýyn­sha, kez kelgen nashaqor kezinde esirt­ki­niń jeńil túrinen basta­ǵan.

– Marıhýanany zańdas­tyr­ǵan memleketterdiń bári basqa problemamen betpe-bet kelýde, endi olarda geroınniń ornyn metadon (qanǵa ıne arqyly en­gizilmeı, jutyla salatyn sın­tetıkalyq esirtki) basyp bara jatyr. Iaǵnı, belgili bir esirt­­kini qabyldap júr­gen na­sha­qorlar esirtkiniń aýyr túrin, ıaǵnı geroındi izdep, kóshege shyǵyp ketken. Esirt­ki­niń aýyr túrinen bastap ketken birde-bir nashaqor joq. Bári de jeńil túrin tatyp kórýden bastalady, – dedi polıeı.

Kezinde Alash arysy Maǵjan Jumabaev «Biz úırenetin Eýropa men Batys – bir molda emes, myń molda» degen. Al atam qazaq «Moldanyń istegenin isteme, aıtqanyn iste» deıdi. Jańa zańnyń bári jaqsy emes, eski zańnyń bári jaman emes. Osyny umytpaıyq.

aikyn.kz

Sońǵy jańalyqtar