7 Jeltoqsan, 10:35 369 0 Jańalyqtar Asyl TUMAR

«Dıplommen – aýylǵa» baryp, qaryzǵa batty

«Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasymen aýyl-aımaqqa attanǵan jas mamandar baspana satyp alý men úı salý úshin berilgen nesıeni qaıtarmaı júr. Bir ǵana Jambyl oblysynda baǵdarlama shartyna baǵynbaı, nesıesin óteý­den jaltaryp júrgenderdiń sany alty júzden asyp ketken. Júzden astam maman baǵdarlama boıynsha tıisti nesıesin alǵanymen, aýyldarda jumys istep júrgen joq.

«Dıplom­men – aýylǵa» baǵ­darlamasy qabyldanǵan 2009 jyl­dan beri áleýmettik jár­dema­qyny aıtpaǵanda, 5 mıl­lıard 1 mıllıon teńge tek bas­pana alý úshin bólinipti. Sonyń ar­qasynda óńirdegi 1 586 jas maman turǵyn úımen qamtylǵan. Olarǵa memle­ket tarapynan baǵdarlama sharty boıynsha 100 aılyq esep­tik kórsetkish mólsherinde bir­jolǵy kóterme járdemaqy da be­rildi. Sonymen qatar qajetti­ligine qaraı turǵyn úı satyp alý nemese salýǵa 0,01 paıyzben 15 jylǵa 1 500 AEK kóleminde je­ńil­de­tilgen bıýd­jettik nesıe tú­rinde áleýmettik qoldaý shara­la­ryn kórsetti. Biraq osy baǵdarla­manyń arqasynda bir rettik kóterme járdemaqy men baspa­naǵa qol jetkizgen joǵary bilimdi jas mamandardyń deni búginde úı alýǵa berilgen nesıe qarjyny shart boıynsha memleketke qaıtarý nıetin umytqandaı. Oǵan atalǵan baǵdarlama shartyn oryndamaı, alǵan nesıesin óteý­den jaltaryp júrgen bir kezdegi jas mamandardyń sany búginde 627 adamdy quraýy dálel. Qaı­tarylmaǵan qaryzdyń kólemi 106 mıllıon 385 myń 600 teńge bolsa, ósimpul kólemi 44 mıl­lıon 17 myń 700 teńgege jetipti. Ekin­shiden, memleket tarapynan jas­tardy yntalandyrý maq­satynda áleýmettik qoldaý sharalarynyń qyzyǵyn kórgen 1 786 mamannyń búginde 1 647-si ǵana naqty aýyl­dyq jerde ju­mys istep jatqan kórinedi. Aýyl­dy túletedi dep senim art­qan jastarymyzdyń jaıy – osy... Jastardyń mem­leketke quıatyn tólem qarjysy aı saıyn 10-15 myń teńge kóle­minde ǵana. Oblys ákimdigi ekono­mıka jáne bıýdjettik josparlaý basqar­masynyń bas­shysy Gúl­dana Jaýynbekovanyń aıtýynsha, aýyldyq eldi meken­derge jumys isteýge jáne turýǵa nıettengen densaýlyq saqtaý, bilim berý, ­áleý­mettik qamsyz­dandyrý, má­denıet, sport jáne agroóner­kásip kesheni sala­syndaǵy ma­mandarǵa áleýmettik qoldaý sharalary áli de kórsetilip ke­le­di. Bul úshin bólinetin qarjy kólemi de jyl sanap ulǵaıýda.

– Jastarǵa 2017 jyly 800 mıllıon teńgeden asa turǵyn úıge jeńildetilgen nesıe, 71,8 mıl­lıon teńge kóterme járdemaqy bólinse, aǵymdaǵy jyly nesıe kólemi 1 mıllıard teńgege jýyq­tady jáne 104 mıllıon teńgeden asa kóterme járdemaqy bólindi. Aýdandar bólinisinde 2017-2019 jyldar aralyǵynda respýblı­kalyq bıýdjetten 2 686,2 mıllıon teńgege 767 mamanǵa turǵyn úı satyp alýǵa nesıe berilse, jer­gilikti bıýdjet esebinen 1 390 ma­man 245,1 mıllıon teńge kóle­min­de birjolǵy kóterme járdemaqy aldy. Aǵymdaǵy jyly 666 maman­ǵa 126,7 mıllıon teńge kóterme járdemaqy jáne 256 mamanǵa turǵyn úı satyp alý nemese salý úshin jeńildetilgen bıýdjettik nesıe berýge 969,6 mıllıon teńge bólindi. Baǵdarlama boıynsha máseleniń týyndaýyna bólingen qarjynyń tolyq qajettilikti óteı almaýy sebep bolýda. Ol úshin oblys ákimdigi tarapynan bıylǵy respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaýǵa Ulttyq ekonomıka mınıstrligine qosymsha 227 mamanǵa 859,8 mıllıon teńge bólýge bıýdjettik ótinim joldan­dy. Alaıda tıisti qarajat bólin­beı, másele sheshimin tappady. Ekinshiden, joba iske asyryl­ǵannan bastap aýyldyq eldi mekenge joldama alyp, baspa­namen qamtylǵan 1 786 mamannyń 640-y osy jyldyń 1 qyrkúıegine deıin alǵan nesıelerin merziminde ótemeı, boryshker bolyp tir­kelip, bereshek somasy 116,5 mıl­lıon teńgeni, ósimpul somasy 60,9 mıllıon teńgeni qurap otyr. Jobany iske asyrý boıynsha senimger agenti «Aýyl sharýashy­lyǵyn qarjylaı qoldaý qory» akıonerlik qoǵamy bolǵanymen, oblystyq ekonomıka jáne bıýd­jettik josparlaý basqarmasy jáne aýdandyq ákimdikter tara­pynan osy bereshek qaryzdardy óndirý boıynsha jumys júr­gizýde. Qazir 109 boryshkerden 11,4 mıl­lıon teńge óndirildi, – deıdi Gúldana Álimjanqyzy.

Al qaryzdy óndirý maqsa­tynda sottyń qaraýyna 122 ma­man­nan jalpy 188,2 mıllıon teńge óndirý boıynsha talap-aryz berilipti. Boryshkerler sanyn azaıtý maqsatynda «Aýyl sharýa­shy­lyǵyn qarjylaı qoldaý qory» men Almaty oblysynyń tájirıbesiniń negizinde negizgi borysh somasy tolyq ótelgen jaǵdaıda ósimpul somasyn esep­ten shyǵarý týraly akııa ótkizý usynylyp otyr eken. Jergilikti atqarýshy organdar boryshyn basqarýdyń tıimdiligine júrgi­zilgen memlekettik aýdıttiń qo­rytyndysy boıynsha tekserý ko­mıssııasynyń múshesi Baýyr­jan Jolymbetov boryshkerlerdiń bıýdjettik nesıe boıynsha negizgi qaryzdy da, ósimpuldy da ýaqy­tyly tóleýi jóninde senim bil­dirilgen uıym ókili jáne aýdan ákimdigi tarapynan jetkilikti deńgeıde jumys atqarylma­ǵan­dyqtan, másele osylaı ýshyǵyp otyrǵanyn aıtady. Baǵdarlama aıasynda baspana alyp, ony óteý­den jaltaryp júrgender tiziminde Moıynum, Sarysý, Shý, Talas aýdandary kósh bastap tur. Moıynqumda 206 adamnyń 112-si, Sarysýda 216 mamannyń 102-si, Shýda 217 mamannan 93 adam, Ta­las aýdanynda 122 mamannyń ishin­de 78 boryshker memleketke qaryz. Osylaı ońaı oljaǵa ke­nel­gisi keletinder «Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasy arqyly qoldaýǵa ıe bolǵandar arasynda joq dep kim aıta alady? Sebebi osy baǵdarlama arqyly aýylǵa barǵan jastar áke-sheshesiniń atyndaǵy úıdi óz atyna «satyp aldy» esebinen aýdaryp alǵan, úıdiń qunyn joǵary baǵada kórsetken jaıttar bolǵan. Muny sóz etip otyrǵan sebebimiz, Pre­zıdent Qasym-Jomart Toqaev «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Jolda­ýynda negizgi másele – aýyldyq jerlerdegi bilikti pedagog kadr­lardyń tapshylyǵynda bolyp turǵanyn atap kórsetip, «Dıp­lommen – aýylǵa» baǵdarla­ma­synyń aıasyn keńeıtip, jumysty jańa deńgeıde jalǵastyrý úshin Úkimetke kelesi jyldan bastap osy baǵdarlamany qarjy­lan­dy­rýdy 20 mıllıard teńgege jetki­zýdi tapsyrǵan bolatyn. Osy maq­satta oblys tarapynan Ult­tyq eko­nomıka mınıstrligine 2020 jyl­ǵa – 444 mamanǵa 1,7 mıl­lıard teńgege, 2021 jylǵa – 472 maman­ǵa 1,9 mıllıard teńgege, 2022 jyl­­ǵa – 512 mamanǵa 2,2 mılıard teń­gege bıýdjettik ótinim joldanyp ta qoıdy. Endi osy baǵdarlamaǵa qatysýshy jastar úshin zańnama turǵysynan qataldyq tanytyp, baqylanýy kerek-aý.

aikyn.kz

Sońǵy jańalyqtar