21 Qarasha, 18:20 764 0 Rýhanııat Ásel ÁNÝARBEK

Myrzataı Joldasbekov: Elbasynyń áli aıtylmaǵan qyrlary kóp

Qazaqstannyń talaı tar jol, taıǵaq keshýden ótip, Táýelsiz memleket atanǵany, álem elderimen terezesi teń bolý jolynda qıyn-qystaý kezeńderdi bastan ótkergeni aqıqat. Sol bir kúrdeli shaqtarda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eren eńbek atqarǵany da kúlli jer júzine málim. Osy rette azattyqtyń aq tańy atyp, el irgesin bekitýde Tuńǵysh Prezıdentpen qatar júrip ter tókken memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekovpen 1 jeltoqsan – Tuńǵysh Prezıdent kúni qarsańynda Nursultan Ábishulynyń sarabdal saıasaty men ómir joly haqynda áńgimelesken edik.

– Myrzataı aǵa, Elbasy Nursultan Ábishulyn eń alǵash oqýshy kezinde kórgen ekensiz. Sol kezdegi bala Nursultannyń boıynan kóshbasshylyq qasıetti baıqaı alǵan ba edińiz?

– Bolashaq Prezıdentti alǵash ret 1957 jyly kórdim. Qaskeleńdegi Abaı atyndaǵy qazaq orta mektebinde pedpraktıkadan ótkenimde Nursultan onynshy klastyń oqýshysy edi. Júzi jaınap, eki kózi ottaı janyp, jarq-jurq etip, aı mańdaıy jarqyrap, báıge atyndaı typyrshyp otyratyn. Ishine syımaı júrgen bir qudiret bardaı kórinetin. Qajyrly, eńseli bolatyn. Turǵylastarynyń arasynan ıyǵy ozyq turatyn. Namysshyl bolatyn. Momynǵa bolysyp, jurtqa kómektesip júretin.

«Bolat kezdik qyn túbinde jatpaıdy» degendeı, Nursultan jastaıynan qynaptan sýyrylǵan qylyshqa uqsady, áýel bastan-aq muzjarǵysh kemedeı qaı ortaǵa barsa da syıyp, sińip júre berdi.

Orta mektepti úzdik bitirdi. Bala jastan elgezek bolyp ósti. Erte turdy, kesh jatty. Otbasynyń aýyrtpalyǵyn áke-sheshesimen birge kóteristi. Jatpaı-turmaı ata-anasyna qolǵabys tıgizdi.

Ózi qatarly balalar aýylyn qımaı júrgende Qaskeleńge tıip turǵan ásem Almatyǵa emes, ol kezde jer túbindeı kórinetin Arqadaǵy Qaraǵandyǵa, onyń da ózine emes, janyndaǵy ol kezde atyn bireý estip, bireý estimegen Temirtaý qalasyna, onda da oqýǵa emes, jumysqa tartyp ketkenin, keıinnen ózge de qazaqstandyq jastarmen Dneprodzerjınskige attanǵanyn, kelgennen keıin Qazaqstan Magnıtkasynyń mańdaıaldy metallýrgi atanǵanyn da, sonda júrip kózge túsip, áýeli kombınattyń, odan qalanyń, odan oblystyń basshylyǵynda bolǵanyn da, qylshyldaǵan qyryqtaǵy jasyna jańa jetkende respýblıkalyq deńgeıdegi laýazymdy qyzmetke – Ortalyq Komıtettiń hatshylyǵyna shaqyrylǵanyn da, munan soń kóp uzamaı sol kezde Keńes Odaǵyndaǵy eń jas Sovmın Tóraǵasy bolyp bekitilgenin de búginde halyq jaqsy biledi.

– Besiktegi balanyń bek bolaryn kim biledi,

Qaryndaǵy balanyń han bolaryn kim biledi, – degendeı, ol kezde Nursultannyń Prezıdent bolaryn kim boljady deısiz. Biraq tabıǵatynan jalyndap turǵan jastyń túbi bir jerdi jaryp shyǵatynyn jurt sezetin edi.

– Eýrazııa kindiginde ult pen ulysty sútteı uıyta bilgen Tuńǵysh Prezıdent – Elbasynyń eren eńbegi talaı shyǵarmańyzǵa arqaý boldy. Sonda Nursultan Nazarbaevtyń bir armany – Uly dalada Máńgilik el ornatý ıdeıasy ekenin atap aıtqan edińiz. Osy jóninde aıtyp berińizshi...

– Uly dalada Máńgilik el ornatý ıdeıasy búgin ǵana týa qalǵan joq, yqylym zamandardan beri, el ornap, bılik paıda bolǵaly beri jalǵasyn úzbeı kele jatqan álemdik qubylys, asyl arman. Adam balasy ómir boıy jumaq jerdi, jumaq eldi, baqytty, erkindikti izdeýmen, ańsaýmen keledi. Ol – arman, tatýlyǵy jarasqan, bereke-birliktiń elin ornatýdyń, Máńgi el ornatýdyń ıdeıasy. Nazarbaev bul ıdeıany halqynyń baıyrǵydan beri jalǵasyp kele jatqan baıtaq tarıhynan alyp otyr. Ol – qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan zaman, túrki dúnıetanymyndaǵy Ótúken, halqymyz armandaǵan Jıdeli Baısyn, Asan qaıǵy jelmaıaǵa minip sharq uryp izdegen Jeruıyq, baqytty ómir, baıandy tirshilik. Qytaılar ózin aspanasty elimiz deıdi, ıaǵnı aspanasty, jerústi elimiz dep otyr, japondar ózderin Kúnshyǵys elimiz deıdi, biz – Uly dala elimiz. Kez kelgen memleketti damytatyn, halyqty armanyna jeteleıtin kúsh – ıdeıa, ıdeologııa. Ideologııa degenimiz – sol eldiń baǵdarshamy, adastyrmaıtyn kompasy. Eger ol bolmasa keme – muhıtta, ushaq – kókte, adam jerde adasady. Arǵy-bergi tarıhta elim máńgi bolmasyn degen birde-bir memleket joq. Bári de sony armandaǵan. Biraq jete almaǵan. Bul ıdeıany Nursultan Nazarbaev eliniń táýelsizdigin qorǵaý úshin, Táýelsiz Qazaqstandy damytý úshin usynyp otyr.

– Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstannyń memleket retinde damý jolynda ustanǵan saıasatyn qalaı baǵalaısyz?

– Árıne, joǵary baǵalaımyn. Eń áýeli jalpaq dúnıege at izin salyp, barǵan jerinen bos qaıtpaı, elimizdiń týyn aspandatyp, eńsesin asqaqtatty. Sózin ótkizdi. Qanshama alpaýyttyń búıregin búlk etkizip, eldegi turalap jatqan shıkizat pen óndiris kózine shetten ınvestıııa tarta bildi.

Tuńǵysh Prezıdentimizdi bul kúnde álem moıyndady. Ulybrıtanııanyń saıasatkeri Djonatan Aıtkenniń Londonda, aǵylshyn tilinde, «Nazarbaev jáne Qazaqstannyń dúnıege kelýi: kommýnızmnen – kapıtalızmge» dep atalatyn kitaby jaryq kórdi. Buryn bul avtordyń AQSh prezıdenti Rıchard Nıkson týraly kitaby shyqqan. «Nazarbaev týraly kitap jazýǵa ne sebep boldy?» degen tilshi saýalyna kánigi saıasatker: «Ómir baspaldaǵy ónege baspaldaǵyna aınalǵan adam retinde Nazarbaev oqyrmandy qatty qyzyqtyrady» – dep jaýap beredi. Ilanbasqa sharańyz joq.

– Táýelsizdiktiń tuǵyrly bolýy jolynda áý bastan Elbasymen birge jumys istep júrgen jandardyń biri de biregeıisiz. Jadyńyzda jattalyp qalǵan erekshe oqıǵalar bar ma?

– Mundaı oqıǵalar óte kóp. Onyń bári meniń eńbekterimde aıtylyp ta, jazylyp ta júr. Desek te, dál qazir munan jıyrma segiz jyl burynǵy jaǵdaı esime túsip otyr. 1991 jyly Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentin saılaý ótisimen biz ózimizde buryn-sońdy bolyp kórmegen oqıǵa – ınaýgýraııany ótkizdik. Inaýgýraııa rásimi aıaqtalyp kele jatty. Bári de jınalǵan jurtshylyqtyń kókeıinen shyqqandaı boldy. Sóıtip turǵanda... Sol sátti esime alsam, áli de júregim atqaqtap soǵa jóneledi. Iá, sóıtip turǵanda sahna tórindegi memlekettik Tý kóz aldymyzda qısaıyp bara jatty... Kenet, o qudiret, álgi qulap bara jatqan Týdy Prezıdent bir qolymen qaǵyp alǵany!.. Tý syrtynda turǵan Týdyń qulap bara jatqanyn qalaı kórip qalǵany, sony qalaı ustap úlgergeni tańǵalarlyq. Al endi osy jaı adamnyń isi me? Joq, bul jaı adamnyń isi emes. Sol oqıǵanyń sımvoldyq máni bar sııaqty bolady da turady maǵan. Nursultan Nazarbaev shynynda da, qazaqtyń jyǵyla jazdaǵan Týyn qaıta tiktegen azamat.

– Elbasynyń kópshilik bile bermeıtin qyrlary sizge málim bolar. Bólise otyryńyzshy...

– Elbasynyń áli aıtylmaǵan qyrlary óte kóp. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary laýazymdy qyzmetke taǵaıyndaǵan adamdardy óte jıi aýystyryp jatty. Bir kúni bireýdi qyzmetinen aldy. Áńgimelesip otyrǵanda maǵan: «Myrzeke, keıbireýler Nazarbaevqa báribir dep oılaıdy. Óziniń oıyna kelgenin isteıdi deıdi. Biraq men bireýdi ózim qyzmetke qoıyp, ornynan alsam, sol kúni uıyqtaı almaı shyǵamyn» degeni bar. Bul – asqan janashyrlyǵy, kisiligi. Nurekeńniń keremet qasıetiniń biri – dastarqannyń gúli, ajary. El úshin eń bir qıyn kezeńderde qatar júrdik. Ahýal aýyr. Sol kezde bıliktegi adamdar, janyndaǵy serikteri bir dastarqanǵa jınalamyz. Nurekeń dastarqannyń tórinde otyryp, áńgime aıtqanda qaıǵynyń bárin umytyp ketesiń. Ol kisi – ázil-qaljyńnyń qambasy! Kez kelgen oqıǵaǵa baılanysty qaljyń aıtatyn. Nurekeńdi dastarqan basynda tyńdaý bir ǵanıbet! Ázil-qaljyńdy ǵajap aıtatyn eki adamdy bilemin: biri – Nurekeń, ekinshisi – 16 jyl QazMÝ-dyń rektory bolǵan marqum Ómirbek Joldasbekov.

Taǵy bir tańǵalarlyq qasıeti – qazaq tarıhynyń tereń bilgiri. Tarıhshylarymyzdyń kóńiline kelmesin, qazirgi kezde elde júrgen adamdardyń ishinde qazaq tarıhyn Nursultan Nazarbaevtan tereń, artyq biletin jan joq. Meni qaıran qaldyratyn endi bir qasıeti – este saqtaý qabiletiniń kúshtiligi, jadynyń keremettigi. Aıtqanyn eshqashan umytpaıdy. Elimizde bolyp jatqan oqıǵalardyń sandarynyń bári basynda ǵoı! Kisi qyzyǵarlyq qasıetiniń biri – dombyra tartyp, án salatynyn jurt biledi. Oǵan qosa, qazaqtyń halyq ánderiniń báriniń sózin jatqa biletinine tańǵalamyn. Ánshilerdiń ishinen Aqan Ábdýálıevti tyńdaǵandy jaqsy kóretin. Sol Aqannyń aıtqan ániniń sózin túzetip beretin. Óz halqynyń bar qadir-qasıetin boıyna jıǵan, ádebıetin, mádenıetin, ádet-ǵurpyn, salt-dástúrin jetik biletin adam ǵana osyndaı deńgeıge jetedi.

– Áńgimeńizge raqmet!

 

Áńgimelesken

Ásel ÁNÝARBEK

Sońǵy jańalyqtar