8 Qarasha, 10:21 342 0 Qoǵam Ásel ÁNÝARBEK

Bul ne degen batpan quıryq?!  Jelidegi lotereıa zańdy ma?

Áleýmettik jeliniń «áýeni» áli de taýsylar emes. Sońǵy ýaqytta jelidegilerdiń «jeligi» utys oıyndaryna aýdy. Barlyǵy birdeı jarysyp lotereıa oınatyp, bılet satýǵa kóshti. Al az aqshaǵa qomaqty júlde alýdan úmitti qarapaıym halyq utys uıymdastyrýshylarynyń bar talabyn oryndaýǵa ázir. Alaıda áleýmettik jeli arqyly utys oıynyn uıymdastyrý, lotereıa oınatý qanshalyqty zańdy? Bul saýal búgingi kúni búkil qoǵamdy alańdatyp otyrǵany haq.

Áleýmettik jelilerdiń arasyndaǵy eń tanymaly – Instagram. Bul jeliniń qoldanýshylary qazirgi ýaqytta utys oıyndaryn ańdýmen álek. Al jazylýshysy kóp, jelide biraz tanylyp úlgergender utys oıynyn ońdy-soldy uıymdastyrýdy ádetke aınaldyrǵan. Bir mıllıon teńgeniń kóligin lotereıa oınatý arqyly eki-úsh ese artyq saýdalap júrgen «juldyzdar» tapqan tabysynan memleketke salyq tólemeıtini aıdan anyq.

Jýyq arada tabysyn eselep arttyryp, taırańdap júrgenderdiń basyna qara bult úıiriler túri bar. Óıtkeni elimizde «Lotereıalar jáne lotereıa qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaıta qaralýda. Al zań jobasyna ózgerister engizilse, zańsyz lotereıa oınatqan jeke tulǵalar utystan túsken qarjysynan tolyqtaı qaǵylyp qana qoımaı, belgilengen mólsherde aıyppul tóleýge mindetteledi.

Elimizde bekitilgen zań boıynsha kim kóringen óz betinshe lotereıa oınata almaıdy. Ol úshin arnaıy uıymnan ruqsat alýy tıis. Ruqsat beretin uıym – «Sátti juldyz». Bul – Qazaqstandaǵy lotereıa ótkizýge quqyly jalǵyz operator. «Sátti juldyz» akıonerlik qoǵamy 2017 jylǵy 10 aqpandaǵy Qazaqstan Úkimetiniń №48 qaýlysyna sáıkes lotereıa operatory retinde 15 jylǵa bekitilgen bolatyn.

Ereje boıynsha, lotereıa oınatýǵa bel býǵan adam «Sátti juldyzben» ekijaqty kelisimshart jasaýy qajet. Alaı­da utys oınatyp, qaltasyn qalyńdatyp júrgen jeli «juldyzdary» bul uıymnyń baryn da bilmeıtin tárizdi. Óıtkeni áleýmettik jelidegi utys uıymdastyrýshylar osy ýaqytqa deıin uıymnyń esigin qaǵyp kórmegen. «Sátti juldyz» AQ PR-menedjeri Ásemgúl Syzdyqova da osyny rastaıdy.

– Qazirgi tańda áleýmettik jelilerde utys oıyndaryn uıymdastyrýshylardyń eshqaısysy bizben kelisimshartqa otyrmaǵan. Habarlasyp, máseleniń mánisin suraǵandar bar, biraq saýsaqpen sanarlyq. Kelisimshart jasalǵannan keıin qujattar boıynsha barlyǵy «Sátti juldyz» AQ atynan júredi, júlde qory 50 paıyzdan kem emes, sport damýyna tabystyń 15 paıyzy jáne 12 paıyz qosymsha qun salyǵy tólenedi. Lotereıa ne tırajdyq, ne lezdik bolýy tıis, al tabysy bólek talqylanady, – deıdi Ásemgúl Syzdyqova.

Utys pa, álde lotereıa ma?

Áleýmettik jelidegi utystyń zańdy ne­mese zańsyz ekenin anyqtaý úshin uıymdastyrýshynyń óz saıysyna qandaı anyqtama bergenine mán berseńiz bolǵany. Eger uıymdastyrýshy «lotereıa» degen sózdi qoldanyp, utys oıyny barysynda lotereıa bıleti men lototrondy qoldansa jáne ony ótkizý úshin lotereıa operatorymen kelisimshart jasamasa, bul utys zańsyz bolyp esepteledi. Al «utys oıyny», «konkýrs», «baıqaý» dep ataǵan uıymdastyrýshylardy zań júzinde jaýapqa tartý múmkin emes. Sebebi olar lotereıa bolyp eseptelmeıdi. Alaıda búgingi kúni áleýmettik jelide uıymdastyrylyp jatqan «utys oıyndary» men lotereıanyń esh aıyrmashylyǵy joq. Barlyǵy da eń aldymen qatysýshylarǵa arnaıy bılet ázirlep satady. Lotereıa oıynyndaǵydaı baǵy janǵan bılet ıesi jeńimpaz atanyp, uıymdastyrýshynyń basty júldesin qanjyǵasyna baılaıdy. Sonda munyń lotereıa oıynynan qandaı ereksheligi bar? «Utys» nemese «baıqaý» dep ótkizilgen oıynnyń zańdy nemese zańsyz ekenin dáleldeý qıyn. Sebebi «Lotereıa týraly» zańda «eger de basqa kompanııalar óz ónimin damytý maqsatynda tutynýshylary arasynda utys oıyn ótkizetin bolsa, ony «lotereıa» dep emes, «utys oıyny», «oınatylym» dep ataýy kerek» dep kórsetilgen», – deıdi Ásemgúl Syzdyqova.

Al baıqaýdy ótkizgen adam satylymǵa túsken bılettiń qarjysymen op-ońaı qaltasyn qampaıtyp alady da, tapqan tabysynan memleketke salyq tóleý týraly oıyna da almaıdy. Endeshe, muny «zańǵa tompaq kelmeıdi» dep baǵalaý ábestik emes pe? Bul tabysyn jasyrýmen birdeı emes pe? Onyń ústine, olardyń oıyndaryn qadaǵalap otyrǵan jan joq. Sonyń saldarynan bolar, «Qazanshynyń óz erki, qaıdan qulaq shyǵarsa» degenge ıek artyp júrgen utys uıymdastyrýshylar qatary kún sanap artyp barady.

Toqtaý bolar kún taıaý ma?

Dál qazirgi sátte uıymdastyrylyp jatqan qomaqty utys oıynynyń biri – ánshi Nurlan Espanovtan 20 avtokólik baıqaýy. Baıqaýdyń Instagram jelisinde arnaıy paraqshasy bar. Utys oıynynyń júlde qory da qomaqty. 20 avtokólik, 180 qundy baǵaly syılyqtar. Jarnamasy da jer jarady. Tek bul baıqaýdyń ereksheligi – túsken tabystan 20-dan asa múmkindigi shekteýli janǵa qol ushyn beretini. Alaıda kómektiń qandaı mólsherde kórsetiletini bizge de, ózgege de beımálim. Baıqaýǵa qatysý úshin 10 myń teńgege bılet satyp alýyńyz kerek.

Biz de baıqaý paraqshasynda kórsetilgen nómirge habarlasyp, qarapaıym jeli qoldanýshysy retinde oıynǵa qalaı qatysýǵa bolatynyn suraǵan edik. «Oıynǵa qatysý úshin 10 myń teńgege bılet alasyz. Bizde bılet tez ótip jatyr. Sol sebepti qazir bılet alyp, tirkelesiz de, oıynǵa 100 paıyz daıyn bolasyz» degen jaýap jazdy. Al «bul oıyn qanshalyqty zań júzinde uıymdastyrylýda jáne lotereıa operatorymen kelisimshart jasaldy ma?» degen saýalymyzǵa esh kidirmesten «árıne, 100 paıyz zańdy» dep jaýap berdi. Budan keıin biz «Sátti juldyz» akıonerlik qoǵamyna qaıta habarlasyp, olardyń sózi qanshalyqty shyndyqqa janasatynyn bilgimiz kelgen. Alaıda kompanııanyń PR-menedjeri atalǵan baıqaý týraly eshqandaı kelisimsharttyń jasalmaǵanyn ashyp aıtty.

Sonda baıqaýdy uıymdastyryp otyrǵan azamattar kimdi aldap júr? Halyqty ma? Memleketti me? Olar úshin memleket aldyndaǵy jaýapkershilik degen túsinik bar ma? Álde zańdy belshesinen basyp, qara basynyń qamyn kúıttegenderge zań júzinde esh shara qoldanylmaıtynyn bilip, osyndaı qadamǵa baryp júr me?

Aınalyp kelgende máseleniń bári zańnyń solqyldaqtyǵyna kelip tireledi. Óıtkeni búginge deıin lotereıany zańsyz oınatty degen norma tolyq anyqtalmaǵan. Onyń ústine zańsyz oınatqan adamdarǵa eshqandaı shara qoldanylmaıdy. Desek te, bıyl maýsym aıynda Parlament Májilisine «Lotereıalar jáne lotereıa qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy túskeni habarlanǵan. Talqylanyp jatqan zań jobasynda lotereıa oınatýdyń prınıpteri men ony zańsyz ótkizgenderdiń arqalaıtyn jaýapkershiligi qarastyrylýda. Sondaı-aq bul qujatta zańsyz lotereıa oınatýdy ákimshilik quqyq buzýshylyqqa jatqyzý usynylyp otyr. Zańsyz utys uıymdastyrýshylarǵa alǵashynda eskertý jasalady. Eger ol adam bir jyl ishinde osy áreketin taǵy da qaıtalasa, utystan túsken paıda tárkilenedi. Odan bólek jeke tulǵalarǵa – 200, shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine nemese kommerııalyq emes uıymdarǵa – 750, orta kásipkerlik sýbektilerine – 1 000, iri kásipkerlik sýbektilerine 2 000 AEK mólsherinde aıyppul salynady. Biraq bul zań áli de naqty bekitilmedi. Qashan bekitiletini de belgisiz. Degenmen bir úmit osy ózgeristerde bolyp tur. Áıtpese, memleketke salyq tólemesten mıllıondaǵan qarjyny qaltasyna salyp, jumyr jerdi jalpaǵynan basyp júrgenderdiń áreketine toqtaý bolmaıtyn túri bar.

Sońǵy jańalyqtar