11 Qazan, 15:04 323 0 Rýhanııat Anar LEPESOVA

“A Life At Noon”: AQSh-ta Talasbek Ásemqulovtyń “Taltús” romany jaryq kórdi

AQSh-tyń Indıana ýnıversıtetine qarasty Three String Books baspasynda jazýshy Talasbek Ásemqulovtyń “A Life At Noon” (“Taltús”) romany basylyp shyqty. Osyǵan oraı elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada oqyrmandarmen kezdesý uıymdastyryldy. 

Jazýshynyń eńbegi Birikken ulttar uıymynyń alty tiline aýdarylyp, byltyr jeltoqsan aıynda baspaǵa tapsyrylypty. Kitap orys, aǵylshyn, franýz, ıspan, qytaı jáne arab tilderine tárjimalanǵan. Jazýshynyń jary, mádenıettanýshy, aýdarmashy Zıra Naýryzbaeva kitap bar joǵy úsh jarym aıdyń ishinde aýdarylyp bitkenin aıtady.

“Bul óte qıyn joba boldy. Roman tili qarapaıym bolǵanymen, maǵynasy óte tereń. Kezinde Talasbekke romandy orysshaǵa ekeýmiz birge aýdaraıyq degende, ol “Joq, bul romannyń tabıǵaty tym qazaqy. Ony ózim qolym tıgende orysshaǵa laıyqtap jańadan jazyp shyǵarmyn" dedi. Degenmen men keıbir úzindilerin aýdaryp júrdim. Mysaly, qylysh soqqan ustanyń óneri týraly úzindisin aýdardym, sosyn “Taltústiń” jalǵasy bolǵan “Kári kúıshi” áńgimesin Ulttyq aýdarma bıýrosynyń tapsyrmasymen jaqynda shyqqan antologııaǵa arnap aýdaryp shyqtym. Bul men úshin úlken mektep boldy. Jazýshynyń qasynda 18 jyl ómir súrsem de, kóp nárseni estip, bilsem de, aýdarmasy erekshe kóne sózderdi Talastyń shákirtterimen aqyldasa otyryp jasadym”, – deıdi ol.

59 jasynda ómirden ozǵan Talasbek Ásemqulov dástúrli mýzykant-kúıshi, jazýshy, kınodramatýrg, mýzyka, tarıh, etnografııa, mıfologııa zertteýshisi, ádebı jáne mýzykalyq synshy, sheber aýdarmashy boldy. “Taltús” romany – jazýshynyń kózi tirisinde shyqqan jalǵyz roman. Avtobıografııalyq roman Talasbektiń bala kezi men bozbala shaǵyn, keńes kezinde tyıym salynǵan mýzykalyq dástúr men kúıshilik ónerdiń taǵdyryn sýretteıdi. Kúıshiniń ustazdary men atasy, roman keıipkerleriniń ómiri, bolmysy ózgeshe. Oqyrman keńes mektepterinde aıtylmaǵan, qazaq tarıhyndaǵy jańa málimettermen tanys bolady.

Zıra Naýryzbaeva romandy aýdarǵanda Talasbek Ásemqulovtyń dombyrashy shákirtteri de kóp kómek kórsetken kórinedi. “Talasbektiń shákirtteri Rústem Nurken men Ardabı Máýletke habarlasyp, keıbir erekshe dombyra tásilderi men amaldaryn surap júrdim. Ol balalar da bilmeıtin, kezinde meńgere almaǵan tásilder de bar eken. Bul aqparattyń bári men úshin mańyzdy boldy. Romanda aýyldaǵy kónekóz qarııalar qazaqtyń eski tarıhy jaıynda áńgimeler aıtady. HH ǵasyrdaǵy soǵys, asharshylyq pen repressııa taqyryptary qozǵalady. Iaǵnı, munyń bári óte kóp bilimdi kerek etedi. Óıtkeni aýdarmashy konteksti túsine otyryp aýdarýy kerek. Aýdarmanyń joly qıyn. Mundaı kitapty ádette 1-2 jyl aýdarady. Al bizde bul 3 jarym aıda shyǵaryldy”, – deıdi aýdarmashy.

Sondaı-aq Zıra Naýryzbaeva aýdarmany jasaýǵa óte kóp adam kómekteskenin atap ótti. Kitapty redakııalap, verstka jasap, basyp shyǵarý óte úlken eńbek. Sol sebepti aýdarmashy jazýshy Lılıa Kalaýsty redaktorlyq jumysqa tartqan. Ol romannyń orys tilindegi nusqasyn jasaýǵa kómektesken.

"Lılıamen birge kitaptyń orys tilindegi aýdarmasyn qalyptastyrdyq. Ýaqyt tar bolǵandyqtan Eýropa tilderine meniń oryssha aýdarmamnan tárjimalandy. Al arab jáne qytaı tiline Dına Esenjan men Gúljan Ahmetbek tikeleı aýdardy. Aýdarmashylardyń myqtylyǵynyń arqasynda bárin ýaqytynda úlgerdik. Franııa, Ispanııa men Ulybrıtanııa elderindegi oqyrmandar tarapynan alǵys estip jatyrmyz. Aýdarma Amerıka men Ulybrıtanııa baspalaryna da jiberildi. Indıana ýnıversıteti qyrkúıek aıynda osy kitapty basyp shyqty. Qazir Amazonda satylymǵa shyqty. Baspa óziniń josparyna alyp, avtorǵa muragerlik qalamaqy tólem, kitap satylǵan saıyn paıyzyn tóleıdi. Bul bizde osylaı shyqqan alǵashqy kitap”,– dedi aýdarmashy.

Romannyń aýdarmasy Nur-Sultandaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphananyń tapsyrysymen, “Rýhanı Jańǵyrý” memlekettik baǵdarlamasy aıasynda shyqqan.

Aıta keteıik, Talasbek Ásemqulovtyń "Taltús" romany sońǵy 30-40 jylda batys baspasynyń qarajatyna shyqqan alǵashqy qazaq romany bolyp otyr.

Sońǵy jańalyqtar