11 Qazan, 11:32 437 0 Rýhanııat "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Uly dala – túrki áleminiń besigi

Qazaq jerine tabany tıgen kez kelgen saıahatshy tamsanbaýy múmkin emes. Sebebi sonaý Uly Jibek joly jandanyp, saýda-sattyq, rýhanı, mádenı qarym-qatynas jolǵa qoıylǵaly beri túrki dúnıesiniń besigine aınaldy. Bul jóninde Elbasy N.Nazarbaev óziniń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda: «Qazaqstan – kúlli túrki halyqtarynyń qasıetti «Qara shańyraǵy» degen-di.

Buǵan derek te, dáıek te kóp. Kezinde qazaq dalasynda ómir keshken túrki tektes taıpalar álemniń ár túkpirinde qonys teýip, órkenıettiń damýyna úles qosty. Máselen, Eýrazııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Ómirbek Qanaıdyń aıtýynsha, «Qazaqstan – túrki dúnıesiniń besigi» degen oryndy aıtylǵan pikir. «Qazaq dalasy sonaý jaýgershilik zamanda da túrki dúnıesiniń aradaǵy uıytqysy boldy. Burynǵy Túrik, Túrgesh qaǵanaty, Qarahandar dáýirinde de qazaq topyraǵy olardyń qolqa júreginen oryn aldy. Islam dinin qabyldaǵannan keıingi kezeńde, ásirese rýhanı mádenı salada qazaq jeri túpki ortalyǵy sanaldy. Oǵan elimizden shyqqan aty máshhúr ǵalymdardyń, oıshyldardyń septigi tıgenin aıta ketý kerek. Ál-Farabı, Qoja Ahmet Iasaýı, Júsip Balasaǵun, Mahmut Qashqarı syndy ǵalymdar túbi bir túrki ıdeıasyn nasıhattap, túrli ǵylymı negizdegi dúnıelerimen bólisti. Olardyń rýhanı ordasy – Túrkistan boldy. Búginde oblys ortalyǵy mártebesine ıe bolǵan Túrkistannyń túrki áleminde alatyn orny men bedeli zor», – deıdi ǵalym.

Osy maqsat búgin oryndaldy. Elbasy atap kórsetken «Túrki órkenıeti: túp tamyrynan qazirgi zamanǵa deıin» atty jobany júzege asyrý da zaman talaby. Qazir joba aıasyndaǵy sharalar bastalyp ketken. Máselen, «Altyn adam» eskertkishi Túrkııanyń 20-ǵa jýyq mýzeıine qoıylatyn bolsa,  Kýala-Lýmpýrdaǵy Malaızııa mýzeıleriniń departamentinde «Uly dala: tarıh jáne mádenıet» kórmesi ashyldy. Kórme «Altyn adamnyń álem mýzeılerine sherýi» halyqaralyq kórme jobasy aıasynda qazan aıynyń sońyna deıin jalǵasyn tabady. Bul Túrki halyqtaryna ortaq týyndylardyń biryńǵaı onlaın kitaphanasyn ashýǵa uıytqy bolady.

Qazaq eli – túrki áleminiń qasıetti shańyraǵy. Qara shańyraqta otyrǵan áýlettiń belgili jaýapkershilikteri bolatyndaı, qazaqtardyń da túrki tektes baýyrlary aldynda jaýapkershiligi mol. Iaǵnı, bul jaýapkershilik qazaq halqynyń óziniń ata murasy, tarıhı jádigerleri, tili men salt-dástúrine ıe bolýdy, olardy jańa zaman talabymen úılestirýdi kerek etedi.

 

 Saltanat Shyrynhan

Sońǵy jańalyqtar