3 Qazan, 10:07 443 0 Saraptama Dınara MYŃJASARQYZY

Yrysty arttyrar yntymaqtastyq

Armenııa astanasy Erevanda EEK-ke múshe bes el Qazaqstan, Reseı, Belarýs, Qyrǵyzstan jáne Armenııa basshylarynyń qatysýymen Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń otyrysy ótti. Bul bestik buǵan deıin de Kedendik odaq aıasynda túrli kezdesý ótkizip, EAEO elderiniń taýar aınalymy máselesin jıi talqyǵa salyp júrdi.

Joǵary Eýrazııalyq ekono­mı­­ka­lyq keńestiń otyry­sy­na Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev, Belarýs Respýblı­ka­synyń Pre­zı­den­ti Aleksandr Lý­ka­shenko, Qyr­ǵyz Res­pýb­­lıkasynyń Prezıdenti Sooron­baı Jeenbekov, Reseı Fede­raııasynyń Prezıdenti Vladımır Pý­tın, Arme­nııanyń Premer-mınıs­tri Nıkol Pa­shı­nıan jáne Eýrazııalyq eko­­no­mı­kalyq komıssııa alqasynyń tóraǵasy Tı­gran Sarkısıan qatysty. Áýelgi sózdi alǵan Qazaqstan Prezı­den­ti Qasym-Jomart Toqaev armıan tarapyna jyly qabyldaýyna jáne oty­rysqa jo­ǵary deńgeıde daıyn­dal­ǵany úshin rıza­shy­lyǵyn bildirdi. Son­­daı-aq, ol Eýrazııa­lyq ekono­mı­ka­lyq odaq­tyń álemdik saý­da-sattyqty damytýdyń asa mańyz­dy bóligine aınalǵanyna senim­di eke­nin aıtsa da, taýar aınalymy azaıyp ketkenin má­limdedi. – Biz Eýrazııalyq ekonomı­ka­lyq odaq kelisiminiń ár árpi men rý­hyn múltiksiz saqtaı oty­ryp, ekono­mı­kalyq ıntegraııaǵa tyń serpin berýimiz kerek. Búgingi otyrys bizdiń ıntegraııalyq birlestiktiń ary qaraı damýyna úles qosaryna senim­dimin. Eýrazııalyq ekono­mı­ka­lyq odaq – álemdik saýdanyń damý­yn­da mańyz­dy orynǵa ıe boldy. Bizdiń odaq syrt­qy seriktestermen ózara tıimdi ynty­maq­tastyq úshin ashyq. Alaıda naryq tez ózgerip bara jatqan konıýktýrasy, der­javalar arasyndaǵy ósip kele jatqan báse­kelestik, saýda soǵystary, protek­ıo­nızmniń ósýi – álemdik eko­no­mıkanyń turaqsyzdyǵyn týdy­ryp otyr, – degen Qasym-Jomart Toqaev birqatar máselelerge nazar aýdarý kerektigin basa aıtty.

«Birinshiden, BUU málimetine sáı­kes, álemde týyndaǵan saýda soǵys­tary ke­lesi jyldyń basynda álemdik eko­no­mıkany 850 mlrd dollardan 1 trln dollarǵa deıingi shyǵynǵa ushyratýy múm­kin. Óndiris qarqynynyń báseń­deýi, jahandyq aýqymda ınves­tı­ııa­lar­dyń qysqarýy álemdik JIÓ-ni 1 paıyzǵa azaıtýy múmkin. Bul – óte aý­qymdy sandar. Álemdegi ekono­mı­ka­lyq ósimniń tómendeýi, bul máseleniń saý­da seriktesterimiz EO-da, Qytaıda aı­tar­lyqtaı bilinýi biz úshin de jaǵymsyz jaıǵa aparýy yqtımal. Osy jyly taýar aınalymynyń qys­qar­ǵanyn baıqap otyrmyz. 2019 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qory­tyn­dysy boıynsha, EAEO elderiniń úshinshi eldermen taýar aınalymy 2 paıyzǵa azaıǵan. Odaq elderiniń ózara taýar aınalymy 5 paıyzǵa deıin, ıaǵnı 28 mlrd dollarǵa deıin qysqardy. Bul – jaǵymsyz tendenııa», – dedi Q.Toqaev.

Máselen, odaq ishinde Qazaqstan eksporty edáýir azaıyp ketip,  Qazaq­stannyń EAEO elderimen eksporty 6 paıyzǵa deıin qysqarǵan. Árıne, oǵan ár­túrli faktor áser etken. Tipti, bul turǵyda Prezıdent ákimshilik keder­gi­lerdiń baryn joqqa shyǵarǵan joq. «Buǵan shynaıy ári ózara yntymaq­tas­tyq, ıntegraııa men kooperaııanyń arqa­synda ǵana qol jetkizýge bolady. Bizdiń elderimiz ortaq ishki naryqtaǵy kedergilerdi joıý jumystaryn jalǵas­ty­ra berýi kerek. Komıssııa ulttyq zańnamalarǵa monıtorıng tetikterin kúsheıte alady jáne solaı isteýge tıis dep oılaımyn. Eýrazııalyq ekonomı­ka­lyq odaq sheńberindegi qoldanystaǵy quqyqtardy túsindirý men aqparat­tandyrýdyń tıimdi tetikterin ázirleý qajet», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Shara barysynda Q.Toqaev Armenııa Premer-mınıstri Nıkol Pashınıanmen kezdesip, saýda-ekonomıkalyq ynty­maq­­tastyqty keńeıtý týraly kelisim jasasty. Ol týraly Toqaev Twitter-degi paraqshasynda: «Bizdiń elderimiz bar­lyq baǵyttarda senimdi jáne ashyq dıalog ornatty» jáne «Mádenı-gýma­nı­tarlyq baılanystar damyp keledi» dep atap ótti. Aqordanyń saıtynda habarlaǵandaı, kezdesý barysynda eki­jaqty saýda-ekonomıkalyq seriktes­tik jáne kólik logıstıka salasyndaǵy yntymaqtastyq máseleleri talqy­lan­dy. «Bizdiń saýda ekonomıkalyq qatynastarymyz jaqynda kúsheıe tústi. Meniń oıymsha, bizdiń áleýetimiz áldeqaıda zor. Biz bul múmkindikti iske asyrý úshin jumys isteýimiz kerek, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderimiz úshin jańa múmkindikter asha­dy», – dedi Armenııa  Premer– mınıs­tri. Sondaı-aq, Memleket basshysy Q.Toqaev Sıngapýr Premer-mınıstri Lı Sıan Lýn jáne Iran Prezıdenti Hasan Rýhanımen kezdesýde memleket­ara­lyq yntymaqtastyq pen saýda-ekono­mıkalyq saladaǵy birlesken jobalardy júzege asyrýǵa kelisim jasasty. Al  Belarýs Prezıdenti Alek­sandr Lýkashenkomen ótken dostyq kezdesýde eki jaqty baılanysty nyǵaıtyp, yntymaqtastyǵyn odan ári tereńdetý jaıy sóz boldy.

Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysynyń kún tártibindegi basty másele Eýrazııalyq ekonomı­ka­lyq odaqqa múshe memleketter men Sıngapýr Respýblıkasynyń arasyn­da­ǵy erkin saýda aımaǵy týraly kelisimge qol qoıý boldy. Atalǵan kelisim EAEO elderi úshin 600 mıllıon halqy bar Ońtústik-Shyǵys Azııa elderiniń qaýym­dastyǵyna múshe memleketterdiń alyp naryǵyna jol ashady. Osyǵan baı­lanysty, Qazaqstan Prezıdenti keńeı­ip jatqan jańa naryqtar men saýda-ekonomıkalyq baılanystardy damytyp, atalǵan baǵyttaǵy kelissóz­der­diń joǵary deńgeıin saqtap qalý mańyzdy ekenin aıtty. Joǵary keńes­tiń barysynda Sıngapýr Respýb­lı­ka­symen erkin saýda aımaǵy týraly kelisimge qol qoıyldy. Osymen EAEO osy baǵytta Vetnamdy qosa aıtqanda ekinshi elmen kelisim jasady. Endigide Iran Islam Respýblıkasymen saýda-ekonomıkalyq jáne logıstıkalyq yntymaqtastyqty damytý mańyzdy másele.

Joǵary Eýrazııalyq ekonomıka­lyq keńes jıynynda memleket basshy­lary EAEO aldaǵy jylǵa arnalǵan bıýdjetin qarap, Kólik jáne energetıka salasyndaǵy zańnamany úılestirý boıynsha birqatar sheshimderge taldaý ja­sap, EAEO-nyń ortaq qarjy nary­ǵyn jáne onyń negizgi baǵyttaryn qalyp­tastyrý tujyrymdamasy beki­tildi. Budan ózge kólik-logıstıka sala­syn damytý, EAEO elderiniń tranzıttik múmkindikterin nyǵaıtý máseleleri de nazardan tys qalmady. Osylaısha, Erevanda ótken Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes qorytyndysy boıynsha 20 qujat qabyldandy.

Sońǵy jańalyqtar