12 Qyrkúıek, 10:48 447 0 Ádebıet Túrkistan International Political Weekly

Alyptardy ardaqtaý

Gazetimizdiń 29 tamyz kúngi №34 sanynda «Ne isteýimiz kerek?!» degen taqyrypta maqala jarııalanǵan bolatyn.  Maqala avtory «Uly Abaıdyń izimen» ekspedıııasyna qatysyp, Abaı Qunan­baı­uly­nyń ómir tarıhyna qatysty ólkeni aralaǵan. Sol sapary barysynda Uly aqynnyń máńgilik tynym tapqan mekenine jetýdegi joldyń qıyndyǵy men atqarylýǵa tıisti birneshe máse­leni atap ótedi. Osy olqy­lyq­tar Abaıdyń 175 jyldyǵy aıasynda qolǵa alynsa dep usynys aıtylady. Endi mine jýyqta ǵana Elordada Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyn atap ótýge baılanysty Memlekettik komıs­sııa­nyń alǵashqy otyrysy ótip, atalmysh maqalada usynylǵan birneshe máseleniń ońynan sheshi­lýi­ne yqpal etetin sheshim shyq­qan­dyǵyn qýana habarlaımyz. 

Aqordada Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Memlekettik hatshysy Marat Tá­jın­niń tór­aǵa­ly­ǵymen Abaı Qunan­baı­uly­nyń 175 jyl­dyq me­reı­toıyn daı­yn­­daý jáne ótkizý jó­nin­degi Memlekettik komıs­­sııanyń otyrysy ótti.

Otyrysty ashqan Memlekettik hatshy Marat Tájın «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­la­masynyń mańyzdy baǵyty ult­tyń «mádenı kodyn» saqtaý bolyp tabylady, bul oraıda, mereıtoılyq is-sharalar Abaıdyń rýhanı murasyn saqtaýǵa, zerdeleýge jáne nası­hat­taýǵa baǵyttalýy tıis, – dep atap ótti.

Otyrysta sóz sóılegen Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aı­ma­ǵambetov, Aq­parat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáý­ren Aımaǵambetov, Gýmılev atyndaǵy EUÝ rektory Erlan Sydyqov, Shy­ǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danııal Ahmetov, Ulttyq aýdarma bıýrosynyń at­qa­rýshy dırektory Raýan Kenjehanuly  jos­parlanǵan is-sharalar men jobalar týraly baıandady.

Abaı shyǵarmalary shetelderdiń irgeli tilderine  (aǵylshyn, arab, ıspan, qytaı, orys, franýz, nemis, túrik, japon jáne ıtalııan) aýdarylyp, shyǵarylady. «Ulttyq aýdarma bıýrosy» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory Raýan Kenjehanuly bul jobaǵa ártúrli el­derden úzdik kásibı aýdarmashylar jáne Qazaq­stannyń jetekshi abaıtanýshylary qaty­sat­ynyn aıtty. Abaı eńbekteriniń halyq­aralyq tanystyrylymyn Qazaqstannyń elshilikterinde, shet elderdegi oqý oryndarda, zertteý jáne mádenı orta­lyq­tarda ótkizý josparlanýda.

Halyqaralyq Túrki akademııasy da Abaı eń­bek­terin túrki halyqtarynyń tilderine aýdaryp, shyǵarýdy josparlap otyr.

Uly aqynnyń ómiri men shyǵar­ma­shy­ly­ǵy tý­raly derekti fılmder túsiriledi. Má­denıet jáne sport mınıstrligi «Táýel­siz­dik tolǵaýy» jáne «Elim meniń» respýb­lı­­kalyq shyǵar­ma­shy­lyq konkýrstary sheń­­berinde mereıtoıǵa arnalǵan jańa kórkem, poetıkalyq, mýzykalyq jáne túrli janrlardaǵy shyǵarmalardy jazýǵa onnan astam nomınaııa taǵaıyndady.

IýNESKO-nyń Shtab-páterinde Qa­zaq­stan­nyń úzdik shyǵarmashylyq ujymda­ry­nyń Gala-konerti jáne tanymal abaıtanýshy ǵalym­dar­dyń qatysýymen halyq­ara­lyq ǵylymı-prak­tı­kalyq konferenııa ótedi. Mereıtoıǵa arnal­ǵan halyqaralyq konferenııa elordada ótedi. Má­de­nıet jáne sport mınıstrligi jáne ákimdik­ter uly oıshyldyń muralaryn nasıhattaý bo­ıy­n­­sha teatrlandyrylǵan qoıylymdar, mýzeılik eksponattar, kitap kórmelerin, shyǵar­ma­shylyq konkýrstar men festıvalder, aıtystar, ekspedıııalar, chellendjder, flesh-mobtar jáne basqa da kóptegen is-sharalar josparlap otyr. Abaı atyndaǵy memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń «Abaı» operasy qoıylymynyń Túrkııa, Reseı jáne Qytaıǵa gastrolderi jospar­lanǵan.

Abaı shyǵarmalaryn nasıhattaýda bilim júıesi belsendi túrde qatysady. Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov atap ót­ken­deı, elimizdiń barlyq mektepterinde ashyq sabaqtar, shyǵarma jazýdan, aqyn óleńderi men qara sózderin mánerlep oqýdan konkýrstar óte­di. Abaı shyǵarmashylyǵyn úzdik bilýge ar­nalǵan oqýshylar arasyndaǵy jalpyrespý­b­lıkalyq olımpıadanyń je­ńim­­pazdary men laýreattaryna Gýmılev atyn­daǵy EUÝ men ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-da oqý úshin 50 bilim granty taǵaıyn­dalatyn bolady. Olar elordada ótetin «Abaı Baly» saltanatyna qatysady.

Muǵalimder men oqytýshylar arasynda Abaı shyǵarmashylyǵyn oqytýdyń úzdik ádistemesi boıynsha da konkýrstar ótedi.

Sondaı-aq elimizdiń barlyq joǵary oqý oryndarynda uly oıshyldyń muralaryn jas­tar arasynda nasıhattaýǵa baǵyttalǵan konferenııalar men sımpozıýmdar, poetı­ka­lyq jáne ádebı festıvaldar, poezııa keshteri for­ma­tyndaǵy «Abaı oqýlary», Abaı shyǵarmalaryn úzdik bilý men onyń shyǵarmalaryn oryndaý boıynsha konkýrstar, flesh-mobtar, chellendj­der jáne basqa da ártúrli formattaǵy kóp­tegen is-sharalar josparlanǵan.

Memlekettik komıssııanyń otyrysynda Gýmılev atyndaǵy EUÝ rektory Erlan Sy­dyqov ǵylymı-zertteý jumystary jónin­degi usy­nystary boıynsha sóz sóıledi.

Abaı murasyn júıeleý jáne jańasha sapaly ǵylymı zerdeleý maqsatynda Gýmılev atyndaǵy EUÝ bazasynda «Abaı akademııasyn» ashý, sondaı-aq abaıtaný boıynsha ǵylymı granttar kólemin ulǵaıtý qaras­tyrylǵan.

Aldaǵy jyly Abaıdyń shyǵarmashylyq murasy jáne mereıtoılyq taqyryp eli­miz­diń jetekshi buqaralyq aqparat qural­da­rynyń medıa jobalarynda, ınternette jáne áleýmettik jelilerde aıryqsha oryn alýy kerek. El Prezıdenti Q.K.Toqaevtyń qoldaýymen jáne búginde jahandyq sıpatqa ıe bolǵan #MenAbaıdyoqı­myn chellendji áleýmettik jelilerde oıdaǵydaı jalǵasyn tabýda.

Oıshyldyń muralaryn ıfrlaý jáne elek­trondyq formatqa kóshirý sheńberinde «Abaıtaný» boıynsha beıne jáne aýdıo dárister toptamasy ázirlenip, «Abaı álemi» portaly (www.abaialemi.kz) jańǵyrtylady.

Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáý­ren Abaev atap ótkendeı, mass-medıada jáne ınternet jelisinde keń túrde taratý arqyly uly aqynnyń ómiri men shyǵar­ma­shylyǵy týraly birneshe televızııalyq jáne radıo­baǵ­dar­lamalardyń, arnaıy ha­bar­lardyń jáne basqa da medıa ónimderdiń shyǵarylymy josparlanýda.

Osyǵan oraı, Memlekettik hatshy Marat Tájın Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligine, oblystardyń, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynyń ákimderine Abaı­dyń 175 jyldyq taqyrybyn memlekettik aqparattyq saıasattyń mindetti ta­qy­ryptyq tizilimge engizýdi jáne bul jumysqa respýblıkanyń jáne óńirlerdiń eń tanymal BAQ-taryn tartýdy tapsyrdy. Sondaı-aq AQDM jáne ákimderge 2020 jylǵa arnalǵan memlekettik áleýmettik tap­sy­rys­tar arqyly shyǵarmashylyq odaqtar men úkimettik emes uıymdardyń uly aqynnyń murasyn nasıhattaý jónin­degi jobalaryna keń túrde qoldaý kórsetýdi tapsyrdy.

Mereıtoı aıasynda «Abaı-Shákárim» mavzoleı kesheni men Abaıdyń mýzeı úıin, «Jı­debaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq mýzeı-qoryǵyn restavraııalaý josparlanǵan.

Sonymen qatar, otyrys barysynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danııal Ahmetov atap kórsetkendeı, oblystyń kúshimen Aqsho­qy­daǵy Qunanbaı áýletiniń qorymy abattandyrylyp, jóndeledi jáne Abaı aýdanyndaǵy birneshe jol ýchaskelerinde jóndeý jumystary júrgiziledi.

Memlekettik hatshy Marat Tájın Memlekettik komıssııaǵa Memleket basshysyna úsh bastamamen shyǵýdy usyndy: Semeı qalasyndaǵy áýejaıǵa Abaı esimin berý; Ádebıet jáne óner sa­lasyndaǵy memlekettik syılyqty Abaı atyn­daǵy memlekettik syılyq dep ózgertý; Qazaq­stannyń elshilik­teriniń bazasynda «Abaı ortalyqtaryn» qurý.

Úkimet Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyl­dyq mereıtoıyn daıyndaý jáne ótkizý jó­nindegi jal­pyrespýblıkalyq jospardyń jo­basyn Mem­­lekettik komıssııanyń qaraýyna 2019 jyl­dyń 1 qazanyna deıin engizýi tıis.

Memlekettik hatshy Ábý Nasyr ál-Fa­ra­bıdiń 1150 jyldyq mereıtoıyn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi Memlekettik komıssııanyń da otyrysyn ótkizdi.

– Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» ma­qa­lasynda atalǵan uly esimder ishinde ál-Farabıdiń aty birinshi tur. Onyń murasy álemdik órkenıettiń ıgiligi bolyp tabylady, – dep atap ótti Memlekettik hatshy otyrystyń ashylýynda.

Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aıma­ǵam­betov, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ rektory Ǵa­lym Mutanov, Syrtqy ister mınıstriniń birinshi oryn­basary Muhtar Tileýberdi, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev mereıtoı aıasynda josparlanǵan jobalary týraly baıandady.

Mereıtoı sheńberinde Ál-Farabı atyn­daǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń bazasynda onlaın jýrnal shyǵarý arqyly fa­rabıta­ný­shy­lardyń halyqaralyq ortaly­ǵyn qurý josparlanýda. «ál-Farabı jáne álemdik órkenıet» atty ha­lyq­aralyq iri ǵy­lymı konferenııaǵa daıyn­dyq bastaldy. Uly ustazdyń eńbekteri aý­darylyp, jaryqqa shyǵarylady, derekti fılm­der men teleradıo baǵdarlamalar túsi­riledi. Elimizdiń barlyq joǵary oqý oryndarynda, ǵylymı jáne mádenı uıymdarynda halqy­myz­dyń dańqty tulǵasynyń muralaryn nasıhattaýǵa baǵyt­talǵan konferenııalar, sımpozıýmder jáne basqa da kóptegen bilim, mádenı akııalar ótedi.

B.Balyqbaı

 

Sońǵy jańalyqtar