8 Tamyz, 15:30 858 0 Taıqazan "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Dıplomatııa darabozy – Málik Fazylov

«Aldyńǵy býyn ókilderiniń kóńildi adam ári aqyldy jetekshi retinde esinde qalǵan. Onyń turqy partııa sheneýnigi nemese bıýrokrattyń túrine kele bermeıtin. Oǵan tańdanýdyń reti joq edi. Bala kezden-aq taýdaı eńbektiń ne ekenin biletin. Memleket qaıratkeri aýyldyqtar men qalalyqtardyń máselesin bir kisideı biletin azamat edi. Tyl eńbekkerlerine barynsha kómek qolyn sozdy». Bul estelikter qazaqstandyq dıplomatııanyń negizin qalaýshylardyń biri, KSRO-nyń sheteldegi Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi bolǵan tuńǵysh qazaq Málik Fazylov týrasynda.

 Málik Fazylov 1927 jyly Qos­ta­naı oblysynda dúnıege kelgen. Ashtyqtyń azapty jyldarynda tiri qa­lyp, sum soǵystyń yzbary tógilip turǵan 1942 jyly Petropavl qalasynyń qor­ǵa­nys zaýyttarynyń birine jumysqa keledi. Tokarly stanoktyń tilin ıgerip, mınometterdiń snarıadtaryn jasasady. Jasy kelmegendikten Uly Otan soǵysyna maıdanǵa alynbaıdy, alaıda tylda eńbek etip, «Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy eren eńbegi úshin» medalimen marapattaldy.

Uly Otan soǵysynan keıin jas Shymkenttegi muǵalimder ınstıtýtynyń tarıh fakýltetine oqýǵa túsip, keıinnen Más­keý memlekettik halyqaralyq qatynastar ıns­tıtýtyn támamdaǵan. 1950 jyly Más­keýdegi oqýyn aıaq­ta­ǵan­nan keıin Alma­ty­daǵy joǵary par­tııalyq mektepte dá­ris oqyp, keıinnen Qazaq KSR syrtqy ister mınıstrliginiń kómekshisi ári hatshysy bolyp jumys isteıdi. Sol tustaǵy jastardyń oqý-aǵartý salasyna eńbek sińirgen Málik Fazylov alpysynshy jyl­dardyń aıaǵy men jetpisinshi jyl­dardyń basynda Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Orta­lyq Komıteti oqý oryndary men ǵy­lymı bóliminiń jetekshisi boldy. Al 1973 jyly dıplomatııa salasyna qaıta oralyp, Qazaq KSR syrtqy ister mınıstri laýazymyna taǵaıyndalady. Osylaısha Fazylovtyń dıplomatııa sa­lasyndaǵy qadamdary aıqyndala bergen edi.

Jetpisinshi jyldary Malıde aýyr saıası, ekonomıkalyq daǵdarys oryn al­ǵan edi. Jahan bolyp Malıge kómek qo­lyn sozsa da, eldiń jaǵdaıy sonshalyqty múshkil edi. Sol tusta KSRO úkimeti Traore rejımimen ortaq kelisimge kele alý úshin Bamako qalasyna tótenshe jáne ókiletti elshi joldaý týraly sheshimge keledi. Bul jaýapty iske Qazaq KSR syrtqy ister mınıstri Málik Fazylov taǵaıyn­dalady. Atalǵan salmaǵy aýyr isti Fazylov múltiksiz oryndap shyqty. Fa­zyl­ovtyń syrtqy ister mınıstri laýa­zy­myna taǵaıyndalmaı turyp, mınıstrdiń kó­mekshisi bolǵan tusynda sol tustaǵy Qazaq KSR syrtqy ister mınıstri bolǵan T.Tájibaev «1951 jyly sáýirde M.S.Fa­zylov Qazaq KSR syrtqy ister mınıstrligine jumysqa shaqyrylyp, saıası má­se­leler boıynsha birinshi hatshy bolyp taǵaıyndaldy, al shildeden bastap mı­nıs­trdiń kómekshisi qyzmetin atqaryp júr. Mınıstrlikte jumys istegen ýaqyt aralyǵynda M.S.Fazylov ózin qalypty turǵyda kórsete bildi, saıası turǵyda da­my­ǵan, jumysty jaqsy oryndaıdy, tár­tipke baǵynady», – dep minezdeme jazǵan.

Ózine artylǵan jaýapkershiliktiń jú­gin sezinip, ony jetkilikti deńgeıde oryndap, dıplomatııanyń sardaryna aınala bilgen Málik Fazylov Malıdegi qyzmeti úshin Malıdiń ulttyq ordeniniń kavaleri boldy. Atap óterligi, dál osy qurmetke buǵan deıin Japonııa ımperatory Akıhıto, Nelson Mandela jáne Brıtanııa patshaıymy II Elızaveta ıe bolǵan edi. Qazaqtan shyqqan dıplomat óziniń tap­qyr­lyǵy men ólsheýsiz eńbeginiń arqa­syn­da atalǵan álemdik qurmettiń shyńyna shyǵa bildi. Muny búginde biri bilse, biri bilmeıdi.

Fazylov 1962-1976 jyldary syrtqy ister mınıstri bolǵan tusta Kambodja, Mysyr, Kanada, Shrı-Lanka, Marokko, Mozambık, Efıopııa elderine memlekettik saparmen barǵan. Kóbine Keńes Odaǵy delegaııasyn basqarǵan.

Óziniń 1983 jyly Marokko patsha­ly­ǵyndaǵy KSRO-nyń tótenshe jáne óki­letti elshisi bolǵan tusynda da jemisti qyzmet atqarǵan Málik Sabyruly týraly Reseı Federaııasynyń dıplomaty Valerıı Vorobev óz estelikterinde aıtady. «Málik Sabyruly Marokkodaǵy elshilik qyzmeti tusynda ekonomıkalyq seriktes­tikti ornatýǵa qanshama kúsh jumsady. Máselen, sekseninshi jyldary Keńes Oda­ǵy Marokko jaqta jyl saıyn 1 mıllıon tonna balyq aýlaıtyn. Búgingi kúni Reseı úshin bul kórsetkish bar-joǵy 120 myń tonnany quraıdy» – deıdi V.Vorobev. Marokkoda qyzmet etken jyldary II Hasan Málik Fazylovty Alaýıtter taǵynyń ordenimen marapattaǵan. Málik Sabyr­uly­nyń qos memleket arasyndaǵy baı­la­nystyń ári qaraı nyǵaıýyna qosqan úlesi orasan zor boldy. Marokkoda Qazaq­stan men Ózbekstannyń mádenı kúnderin ótkizip, tipti Almaty men Marokkonyń Meknes qalalarynyń ózara dostas qa­rym-qatynastyń jańa beles alýyna kúsh sal­dy. Málik Fazylov Afrıka qur­ly­ǵynda ómiriniń 15 jylyn ótkizgen. San alýan etnos ókilderi, taıpalardan qural­ǵan qurlyq pen Keńes Odaǵy arasyndaǵy jyly qatynastyń bekemdele túsýine atal­ǵan ýaqyt aralyǵynda baryn saldy. Málik Fazylovtyń qazaq dıplo­ma­tııa­synyń negizin qalaýshy­lar­dyń biri atanýy da osynaý eren eńbeginiń arqasy bol­sa kerek.

Aqtańdaq dıplomat 68 jasynda ómir­den ozdy. Búginde Málik Fazy­lov­tyń eń­bek joly eldiń syrtqy saıasat salasyna orasan zor ári adal qyzmet etýdiń úlgisi ispetti. Qansha aýyr ke­zeńderden ótse de óz sertine beriktigi men qaısarlyǵy, qyzmetindegi kásibıligi men quzyrettiligi barshaǵa úlgi bolary anyq.

Oljas BERKINBAEV,

Jýrnalıst

Sońǵy jańalyqtar