29 Qarasha 2018, 18:30 2216 0 Qaýipsizdik Dınara MYŃJASARQYZY

Sáláfızm ǵalymdary týraly zamanaýı ǵalymdar ne deıdi?

Búginde qazaq qoǵamy 15 jyldan beri jat aǵym kesirimen túrli jumystar arqyly kúresip keledi. Olardyń qarahalyqqa keltiretin kesirleri men qaýipterin qanshalyqty nasıhattap, arnaıy dinı oqý oryndary men ǵıbadathanalardy ashyp jatqanymen jat aǵym ókilderiniń sany azaıyp jatqany shamaly. Osyndaı qoǵamǵa úreı  salyp otyrǵan keriaǵar toptyń biri – sáláfzm. Bul aǵymdaǵy musylmandar óziniń agressııalyq, birbetkeılik, saýatsyzdyq turǵysynan tanytyp úlgerdi. Olar úshin qazaq qoǵamynda ejelden qalyptasqan ulttyq bolmys, dúnıetanym, mádenıet sekildi qundylyqtardyń máni joq. Olar týraly buǵan deıinde kóptegen Islam ǵalymdary qarsy pikirlerin bildirip úlgergen. Endeshe zamanaýı dańqy álemge tanylǵan ǵalymdardyń sáláfıler týraly aıtqan pikirlerin oqyrman nazaryna usynyp kórelik.

Ramazan ál-Býtı (1929-2013j.) – Sham ǵulamalar keńesiniń prezıdenti bolǵan.

Ibn Taımııanyń kózqarasy bizderge qarama qaıshy bolǵanymen sóz joq ol úlken mýjtahıd ǵalymdardyń qatarynda jatatynyn atap ketken jón. Men jeke tulǵa retinde ony kápir, bıdaǵatshy, dep sanaıtyn asyrasilteýshilerdi qatarynda emespin. Alaıda, men oǵan osyndaı beıtarap kózqaras tanytqanym úshin meni kápir, dep aıyptaǵandar kóp boldy.

Ibn Taımııa Hanbalı mázhabynyń ókili. Bizdiń oıymyzsha ol ilim jolynda qatelesti. Máselen, Ibn Taımııa Muhammen s.a.ý. paıǵambar meshitin zııarat etý bıdaǵat dep úkim aıtqandardyń biri edi. Osy tusta onyń jolyn salamyn dep ózin tanytqan Muhammed ıbn Abdýl Ýahhabty erekshe atap ketýge bolady. Ol Ibn Taımııanyń jolyn jańǵyrtýshymyn degenimen qatty adasqandardyń biri. Abdýl Ýahhab asyrasilteýshi, dindi basqa aǵysqa buryp jibergen adam. Eger ol óziniń adasýshylyǵynan ál-Aqsa meshiti men Muhammed s.a.ý. paıǵambar qabirin buzamyn dese buzar edi.

Muhammed Mýtaýalı ash-Shaǵraýı (1911-1998j.) – Mysyrdyń moıyndalǵan Islam ǵalymy, Islam quqyǵy men musylmandar qaıyrymdylyq isteri jónindegi mınıstri bolǵan.

Muhammed Mýtaýalı ash-Shaǵraýı Ibn Bazdyń qabir bar meshitte qulshylyq etýge baılanysty aıtqan sózine jaýaby:

Meshitte qabir ornalasatyn bolsa onyń eshqandaı aıyby joq. Muhammed s.a.ý. paıǵambar meshitinde paıǵambarymyzdyń s.a.ý. qabiri bar. Ál-Azhar meshitinde de kóptegen ǵalymdardyń qabirleri bar. Buǵan tyıym salatyndardyń dálelderi naqty emes. Musylmandar qulshylyq jasaý maqsatynda meshitke baryp namaz oqıdy, ondaǵy qabirge tabynbaıdy. Sondyqtan kimde kim qabirge tabynady dese aqymaqtyń sózi. Sahabalardyń ózi paıǵambar s.a.ý. meshitinde qabir bolsada qansha jyl namaz oqyǵan. Meshittiń aldynda «Baqı» degen mazarat bar. Bulardyń barlyǵy 14 ǵasyrdan beri musylmandardyń qulshylyq jasaýyna eshqandaı kedergi keltirgen joq. Eger kedergi bolǵanda bul máseleler sol ýaqytta sheshimin tapqan bolar edi.

Tarıq Sýaıdan – Kýveıt jazýshysy, tarıhshy, ıslam ǵalymy 

Sáláfıler degen termınge kózqarasyńyz qalaı?

«Sáláf» degen sózdik maǵynata «ilgeri ótken» degen uǵymdy bildiredi. Men ómirden ótkennen keıin ózimniń nemerelerime «sáláf» bola alamyn. Bul tildik maǵynady. Al, termındik maǵynada «sáláfıler» dep barshaǵa belgili Muhammed s.a.ý. paıǵambardan keıingi úsh dáýirdegi zamannyń musylmandaryn aıtar edim. Bul zamanǵa Ibn Taımııa kire almaıdy árıne. Qazirgi ýaqytta ózderin sáláfııa dep júrgender: «Biz Islam dinin ustaný barysynda, qulshylyq etýde naqty dáleldermen júremiz», dep  ózderin erekshelep, baıbalam salady. Biz ne sonda dálelsiz júremiz be? Islamdy aýadan ustanamyz ba?. Bizde naqty dálelderge, hadısterge súıene otyryp, musylmandyq paryzdarymyzdy óteımiz.

Ókinishke oraı qazirgi ýaqytta basqa musylmandar adasqandar, dep araǵa jik salatyn «sáláfızm» ataýymen top shyqqany jasynyr emes. Olar Asharııa, Matýrýdııa sekildi baǵyttardy moıyndamaıdy ári, olardy adasqan sanaıdy. Al, bizge málim qazirgi ýaqytta musylmandardyń 95 paıyzy Asharııa men Matýrýdııa baǵytyn ustanýshylar. Mende bul jaıynda Islam tarıhy jáne qazirgi musylmandardyń jaǵdaıyna baılanysty naqty derekter bar. Sonda solardyń barlyǵy adasqandar bolyp sanalady ma? Aqylǵa qonymsyz!. Olar kimder sonsha 95 paıyz musylmandardyń ústinen úkim aıtatyn.

Sondyqtan men úshin sáláfıler degen olar kópke tas laqtyratyn, musylmandar arasyna iritki salatyn jalpy, «áhlı sýnna ýal jamaǵa» arasyn bólýdi kózdeıtin aǵym ǵana. Jáne men musylmandardyń bólinýin asa qatty qalamaıtyndardyń qataryndamyn.

Ahmet Karıma – ál-Azhar ýnıversıtetiniń sharıǵat jáne fıqh salasynyń ustazy

Ibn Taımııa «Manhaj as-sýnna» kitabynda Omar ıbn Hattab, Álı ıbn Ábý Talıb, paıǵambar s.a.ý. nemereleri Hasan men Hýseınge til tıgizgenin men naqty kitap betterimen kórsetip bere alamyn. Sáláfıler úshin Ibn Taımııa paıǵambar s.a.ý. sekildi bolyp qalǵan.

Sonymen qatar Ibn Baz, Sheıh Faýzan, Sheıh Ýsaımın Hasan men Hýseındi kúpirlikpen aıyptaǵan jáne Hýseındi óltirgen adamdy maqtaǵan kezderi de bolǵan. Sáláfılerdiń joǵaryda atalǵan kisilerge degen teris kózqarastaryn Ibn Taımııanyń «Manhaj as-sýnna», «Ýasııal kýbra» jáne Ibn Jebreıldiń «Dýrar as-sanııa» degen eńbekterinen kórýge bolady.

Jalǵas ASHATULY, dintanýshy

Sońǵy jańalyqtar