2 Qarasha 2018, 02:12 2222 0 Bilim Dınara MYŃJASARQYZY

Gaýhar Aldambergenova: Qazaqty tárbıeleımin deseń – qyzyńdy tárbıele

Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti – 75 jylǵa jýyq ýaqyt bederinde pedagogıkalyq kadrlar daıyndaýǵa súbeli úles qosyp kele jatqan ulaǵat uıasy. Joǵary bilim berý salasynda ózindik ereksheligi bar oqý ornynyń búgingi tynys-tirshiligi men bolashaqtaǵy jospary jaıynda ýnıversıtet rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Gaýhar Aldambergenovamen suhbattasqan edik.

– Gaýhar Tóremuratqyzy, qyz balany tárbıeleýdiń jaýapkershilik júgi zor ekendigin dáleldep jatýdyń ózi artyq bolar. Al siz tutas ýnıversıtet qyzdarynyń tárbıesine jaýap beresiz. Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti dara dástúri bar irgeli oqý orny. Áńgimemizdiń álqıssasyn atalǵan bilim ordasynyń búgingi tynys-tirshiliginen bastasaq.

– Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti – elimizdegi birden-bir tek qyzdar oqıtyn joǵary oqý orny. Orta Azııa aımaǵynda mundaı oqý orny joq. Álemde de saýsaqpen sanarlyqtaı. Zańǵar jazýshy Muhtar Áýezov: «Táńir jazsa, bul ınstıtýt bolashaq qazaq qyzdarynyń shamshyraǵyna aınalady. Osy shamshyraqtyń jaryq sáýlesi sónbesin deıik» degen paıymy 75 jylǵa jýyq tarıhy bar ýnıversıtettiń ózindik ereksheligi men mańyzyn aıǵaqtap turǵandaı. Aldyna qazirgi ýaqyt talabyna tolyq jaýap bere alatyn pedagog kadrlardy daıarlaýdy maqsat etip qoıǵan Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti óziniń qyzmetin Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «2016-2019 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bilim men ǵylymdy damytý jónindegi» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde júrgizedi. Ýnıversıtettiń 6 fakýltetindegi 28 kafedra 42 bakalavr mamandyǵy, 23 magıstratýra mamandyǵy jáne 4 PhD doktorantýra mamandyǵy boıynsha muǵalimder daıyndaıdy. Sonymen qatar, syrttaı oqý bóliminiń stýdentteri 20 mamandyq boıynsha qashyqtyqtan oqytý tehnologııasyn paıdalanyp, bilim alady. Búginde oqý ornynda jalpy sany 7 myńǵa jýyq stýdent, magıstranttar men doktoranttar oqıdy. Olarǵa 55 ǵylym doktory, 230-dan astam ǵylym kandıdaty men 90-ǵa jýyq PhD doktory men ǵylym magıstri dáris beredi. Ýnıversıtettiń 30 ustazy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵary oqý ornynyń úzdik oqytýshysy» memlekettik grantynyń ıegeri atandy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń qıyn-qystaý kezinde – 1944 jyly ashylǵan bul biregeı bilim uıasyn osy jyldar aralyǵynda myńdaǵan túlek bitirip shyqty. Qazirgi kúnde munda stýdentterdiń sapaly bilim alyp, ǵylym, óner, sportpen aınalysýy úshin, olardyń boıynda halqymyzdyń ulttyq qundylyqtaryn darytý oraıynda birqatar jumystar jasalyp, ýnıversıtet otandyq joǵary oqý oryndary arasynda úlken bedelge ıe bolyp otyrǵany kóńilge qýanysh uıalatady. Qyzdar ýnıversıtetiniń ózge joǵary oqý oryndarynan basty ereksheligi – bilim berýde halqymyzdyń ulttyq qundylyqtaryn basshylyqqa ala bilýinde dep aıtar edim. Qazaqtyń «Ultyńdy tárbıeleımin deseń – qyzyńdy tárbıele» degen sóziniń astarynda úlken mán-maǵyna jatyr. Sebebi qyz – bolashaq ana, qyz – otbasynyń uıytqysy, qyz – asyl jar. Búginde urpaq tárbıeshisi retinde áspetteler bolashaq muǵalimderdi ata-anasynan alǵan tárbıesin oqý ordasyndaǵy tárbıemen sheber sabaqtastyra bilýdi kez kelgen bilim ordasynan kezdestire almaısyz. Ujym óz qyzmetinde ǵulama ǵalym ál-Farabıdiń: «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy» degen dana sózin basty ustanym retinde paıdalanady.

– Halyqaralyq arenada áıelderdiń saıası kóshbasshylyǵy ýaqyt ótken saıyn aıqyndalyp keledi. Qoǵam men memleket tarapynan da názik jandylardyń iskerlik belsendiligi men saıası yqpalyna degen senim joǵary deńgeıde. Elimizdiń oń saıası ımıdjin qalyptastyrý úshin demokratııalyq qaǵıdattarǵa negizdelgen genderlik saıasattyń arnasyn keńeıtý qajettigi jıi sóz bolýda. Bul turǵyda ne aıtar edińiz?

– Ýnıversıtette «Qazaq arýy» atty kýrs oqý úderisine engizilgen. Búgingi kúnniń talabyna saı tulǵany qalyptastyrýdyń ólshemderi basqasha. Qundylyqtar da ózgerip barady. Aqyl da anadan darıdy, dana da áıelden týady. Qyz balanyń tárbıesin urpaq tárbıesi dep qaraǵan lázim. Búgingi qazaq boıjetkenderi erteńgi erine adal jar, perzentteriniń salıqaly anasy. Olardyń boıynda taǵylymdy tárbıe bolǵanyn qalaıtynymyz belgili. Ult bolashaǵyn tárbıeleýge súbeli úles qosatyn bolashaq muǵalimderdiń san qyrly bolýyna, olardyń qoǵamdaǵy áleýmettik jáne otbasyndaǵy etnoáleýmettik rólderdi múltiksiz atqarýyna «Qazaq arýy» kýrsynyń tıgizer septigi zor dep oılaımyn. Qazaqstanda otbasy, áıel jáne bala máseleleri boıynsha jetkilikti quqyqtyq negiz bar jáne qoǵamda otbasy mańyzdylyǵyn, onyń jas urpaqty tárbıeleýdegi rólin túsiný qalyptasqan. Osy saıasatty nyǵaıtý maqsatynda ýnıversıtet janynda Áleýmettik jáne genderlik ǵylymı-zertteýler ınstıtýty qyzmet atqarady. Osy taqylettes ǵylymı ortalyq TMD aımaǵynda jeke-dara ekenin erekshe atap ótkim keledi. Instıtýttyń strategııalyq maqsaty – 2018-2021 jyldarǵa arnalǵan ǵylymı-zertteý jumystaryn 2015 jyly BUU Bas Assambleıasynyń 70-sessııasynda qabyldaǵan Turaqty damý maqsatynyń «Barlyq áıelder men qyz balalardyń genderlik teńdigin qamtamasyz etý jáne quqyqtary men múmkinshilikter aýqymyn keńeıtý» týraly 5-maqsaty boıynsha júzege asyrý. Instıtýt genderlik teńdik ıdeıasyn damytýdy bilikti pedagog kadrlaryn daıyndaý jáne ǵylymı-zertteýler arqyly iske asyrady. Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń áleýmettik jáne genderlik ǵylymı-zertteý ınstıtýty elimizdiń egalıtarly saıasatyn iske asyrýdaǵy sheshýshi ortalyq. Instıtýt barlyq áıelder men qyz balalardyń genderlik teńdigin qamtamasyz etý jáne quqyqtary men múmkinshilikter aýqymyn keńeıtýdi negizge alǵan. Osy oraıda erekshe atap ótkim keletini Áleýmettik jáne genderlik ǵylymı-zertteýler ınstıtýty 2019 jyly IýNESKO deńgeıinde halyqaralyq mártebe alýdy josparlap otyr.

– Qyzdar tárbıesi týrasynda jaqsy aıtyp óttińiz. Rasynda da ulttyń bolashaǵy, urpaqtyń keleshegi – arýlarymyzǵa tikeleı baılanysty ekendigi belgili. Ýnıversıtet qyzdary «Medeý» shatqalynda aǵash otyrǵyzyp júr dep estip edik. Onyń mánisi nede?

– Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetine kelgen saparynda: «Bir qyzdy tárbıeleý – bir ultty tárbıeleýmen birdeı» dep atap ótip, oqý orny ujymynyń aldyna naqty mindetter qoıǵan bolatyn. Osy oraıda taǵylymdy tárbıe men óristi bilimniń irgeli ordasy atanǵan, kóziqaraqty zııaly qaýym «izettilik pen úlgi-ónege otaýy» dep at qoıyp, aıdar taqqan Qyzdar ýnıversıteti óz qyzmetinde qazaqstandyq patrıotızmdi, Elbasynyń «Máńgilik el» jalpyulttyq ıdeıasyn basty baǵdar retinde ustaıdy. Elimiz táýelsizdik alyp, órkenıetti memleketter sanatyna qosylý jaǵdaıynda adamgershilik-etıkalyq ıdeıalar kórinis alǵan qazaq halqynyń rýhanı-mádenıetin zertteý, tárbıedegi ozyq dástúrlerin búgingi qoǵam talabyn eskere otyryp zerdeleý kókeıtesti máseleniń biri bolyp otyr. Bul týrasynda Elbasy: «Ardy baǵalaıtyn, belsendi, joǵary moraldi, ádepti jáne rýhanı baılyǵy mol adamdardan turýy kerek. Qazaqstan halyqtarynyń ultaralyq jáne mádenıetaralyq yntymaǵy men jetilýin qamtamasyz ete otyryp, qazaq halqynyń kóp ǵasyrlyq dástúrin, tili men mádenıetin saqtaımyz jáne damyta túsemiz», – dep atap ótken bolatyn. Keıingi jyldary qoǵamda oryn alyp otyrǵan keleńsiz jaıttar men oqys oqıǵalar, búgingi tárbıe salasyndaǵy ınnovaııalyq kózqarasty pedagogıkada júıeli túrde paıdalanýǵa baılanysty tıimdi ıdeıanyń bolmaýy da adamgershilik tárbıeni, sonyń ishinde moraldik-etıkalyq tárbıeni daǵdarysqa ákelýde. Bul máseleniń sheshimin, ǵasyrlar boıy óziniń kókeıtestiligin joǵaltpaǵan, kerisinshe, árbir qoǵamdyq formaııada bolǵan ózgeristerge baılanysty jetilip otyrǵan qazaq halqynyń ozyq moraldik-etıkalyq dástúrlerinen izdestirý qajet. Óıtkeni qazaq halqynyń ozyq etıkalyq dástúrleriniń negizi bolyp qalanǵan gýmanıstik ıdeıalar, adamgershiliktiń basty qundylyqtarymen baılanysty jáne adamzat moraliniń negizderin maǵynaly túrde jan-jaqty meńgerýde, adamdar arasynda taza adamı qarym-qatynasty tárbıeleýde jetekshi quraldyń biri bolyp tabylady. Moraldik-etıkalyq dástúrlerdi halyq danalyǵynyń negizgi bir kórinisi retinde qabyldaý búgingi bilim berý júıesi úshin asa mańyzdy. Bunyń, ásirese bolashaq muǵalimder úshin paıdasy zor. Olaı deıtinimiz, oqýshylardyń moraldik-etıkalyq mádenı deńgeıiniń durys qalyptasýy muǵalimniń tulǵalyq adamgershilikti moraldik-etıkalyq qasıetterine, osy baǵytta meńgergen tarıhı-teorııalyq, praktıkalyq, bilim, iskerlik, daǵdy deńgeıine baılanysty aıqyndalady. Nátıjesinde bunyń barlyǵy qazaq halqynyń moraldik-etıkalyq tárbıesindegi ozyq dástúrlerin zerdeleýge baǵyttaıdy. Búgingi ózgerister – álem tarıhynda bolmaǵan jańa múmkindikter men jańashyldyqtar dáýiri. Bul turǵyda Qyzdar ýnıversıtetinde zaman kóshine ilesý maqsatynda jumystar júıeli júrgizilýde. Túrli taǵylymǵa toly is-sharalar arqyly qazaq halqynyń ádet-ǵuryp, salt-dástúrlerin dáriptep, qarakóz qyzdardy qundylyqtar men izgi qasıetterge baýlyp, ar tazalyǵyn joǵary ustaıtyn tulǵa, qoǵam qajettiligin qanaǵattandyratyn ustaz maman daıyndaýdy maqsat etip kelemiz. Qazirgi kúnde oqý ornynda bolashaq mamandardy tárbıeleý maqsatynda 38 túrli uıym qyzmet atqarady. Qarakóz stýdentterimiz ýnıversıtet qabyrǵasynda bilim nárimen sýsyndap qana qoımaı, rýhanı qundylyqtardy saqtaı otyryp, qoǵamdyq qajettilikterin qanaǵattandyrý jumystaryna, qoǵamdyq qaıyrymdylyq akııalaryna belsene qatysyp otyrady. Bolashaq áleýmettik qyzmetkerler, psıhologtar, defektologtar, mýzykalyq bilim berý muǵalimderi Almaty qalasyndaǵy Analar úılerinde júıeli túrde aqysyz negizde qyzmet kórsetedi. Sondaı-aq, oqý orny stýdentteriniń bastamasymen qaıyrymdylyq jármeńkeleri turaqty túrde uıymdastyrylady. Is-sharanyń basty maqsaty – ýnıversıtet ujymy men stýdentteriniń sanasyna meıirimdilik, súıispenshilik, qaıyrymdylyq sııaqty izgi uǵymdardy qalyptastyrý. Sonymen qatar, áleýmettik jaǵdaıy tómen jetkinshekterge kómek kórsetý, olardy rýhanı turǵyda qoldap-qýattaý. Dana halqymyzda «qaıyrymdylyq jasasań, qaıyrymyn óziń kóresiń» degen ulaǵatty sóz bar. Qaıyrymdylyq – ultymyzdyń eń izgi qasıetteriniń biri. «Janashyrlyqqa jan rıza» degendeı ýnıversıtet stýdentteriniń kómekke muqtaj jarymjan azamattarǵa qamqorlyq kórsetip, júrek jylýyn usynýy hám saýaby mol iske atsalysýy – kópke úlgi bolatyn ıgilikti is dep bilemiz. Áleýmettik ádildik, teńdik, ózara syılastyq pen qamqorlyq týraly nıetti tek qana memleket emes, azamattyq ortanyń óziniń kóterýi – qoǵamymyzdyń kemeldengenin, jańǵyrǵanyn kórsetedi. «Jasyl el» memlekettik baǵdarlamasyn qoldaý maqsatynda ýnıversıtet ǵalymdary men stýdentteri arsha, emen, akaııa aǵashtary óskinderin arnaıy zerthana jaǵdaıynda eń tıimdi ádistermen ósirip, Medeý shatqalyna otyrǵyzýda. Ile Alataýy tabıǵı júıesin qaıta qalpyna keltirý maqsatynda 350 túp arsha, 250 túp akaııa men 150 túp emen otyrǵyzyldy. Sondaı-aq, «100 mektep» baǵdarlamasy aıasynda salynǵan mektepter aýmaǵyna 200-ge jýyq túp arsha, emen otyrǵyzyldy. Bunyń barlyǵy adamgershilik qaǵıdattarynan týyndaǵan ıgilikti ister ekeni ras.

– Táýelsizdik jyldarynda da otandyq bilim berý salasyndaǵy ózgerister men jańashyldyqtar oryn alyp, reformalar tabysty júzege asyrylýda. Jalpy, muǵalim dese, kóz aldymyzǵa júzinen meıirim tógilgen, sypaıy ári asa mádenıetti apaılardyń beınesi keledi. Sandaǵan jyldardan beri muǵalim mamandaryn, ustazdardy qaıta daıarlaý men biliktiligin arttyrýdy sátti júzege asyryp kele jatqan oqý ornynyń bul oraıdaǵy róli qandaı bolmaq?

– Qazaqstan órkenıetke qaraı ónegeli jolmen damýdyń jańa ónerkásiptik kezeńine qadam basty. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty bıylǵy Joldaýynda bilim berýdiń jańa sapasyna kóteretin jańǵyrýdyń negizi retindegi adam kapıtaly bolatynyn atap kórsetti. Sonymen qatar, strategııalyq qujatta bilim berý júıesiniń róli ózgerýi tıistigin jáne bilim berýdi ekonomıkalyq ósýdiń jańa modeliniń ortalyq býynyna aınaldyrý qajettigin mindettedi. Oqytý baǵdarlamalaryn synı oılaý qabiletin jáne óz betimen izdený daǵdylaryn damytýǵa baǵyttaý kerektigin de alǵa tartyp otyr. Osy mejelerdi oryndaý barysynda elimizdegi orta men joǵary bilim berý júıesinde birqatar strategııalyq mindetter qolǵa alyndy. Atap aıtqanda, shaǵyn jınaqty mektep máselesi, krıterıaldy baǵalaý júıesiniń tıimdiligi, oqýshylardyń fýnkıonaldyq saýattylyǵyn damytý, pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń túlekterine «ómir boıy bilim alý» qaǵıdasynyń qoljetimdiligin arttyrý syndy basymdyqtar bar. Bizdiń oıymyzsha, atalǵan mindetterdi joǵary dárejede oryndaý úshin muǵalimniń mártebesin kótere túsý kerek. Bul osy atalǵan mindetterdiń ornyqty iske asýyna uıytqy bolmaq. Sondaı-aq, pedagogtardyń kásibı biliktiligin zamanaýı tehnologııalar arqyly kóterýge de basty nazar aýdarǵan abzal. Bilikti, bilimdi kadrlar daıarlaýda jáne tehnologııalyq damyǵan elderdegi ǵylymı jumystar júıesinde joǵary oqý oryndary mańyzdy ról atqarady. Bul turǵyda Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti ǵylym men bilimdi ózara úılestirip, ǵylymı zertteý jumystaryn ǵylym men tehnologııanyń jańa nysandaryna baǵyttap júrgizýdi basty maqsat etip kele jatqanyn atap ótkim keledi. Bilim men ǵylymdy damytý jáne qyzdarǵa pedagogıkalyq bilim berý, belsendi azamattyq ustanymy bar mamandar daıarlaý basty mıssııasy bolyp tabylatyn oqý ornynda ótkiziletin halyqaralyq deńgeıdegi ǵylymı konferenııalar, júzege asyp jatqan túrli jobalar saladaǵy máselelerdi sheteldik áriptestermen birlese sheship, tájirıbe almasýǵa múmkindik beredi. 70 jyldan astam ýaqyt belesinde oqý ornynda uıymdastyrý mádenıeti qalyptasyp, tıimdi kadrlyq menedjment pen korporatıvti basqarý isi júıelendi. Naǵyz ustaz shákirt janyna úńilip, durys jolǵa sala bilýi de qajet. Damýdyń dańǵyl jolyna baǵyt alǵan bolashaǵy baıandy eldiń órisi qashanda bilikti de sanaly urpaǵymen keńeımek. Óskeleń jasty elimizdiń tutqasy etip tárbıeleý – árbir ata-ana men muǵalimge baılanysty. Al osy jaýapkershilikti abyroımen atqarý ardaqty ustazdarǵa júktelgen mártebeli mindet. 75-shi oqý jylyn ótkerip otyrǵan ýnıversıtet kemel keleshekke osyndaı aıqyn maqsat qoıyp otyr.

– Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy qoǵamda úlken serpilis týdyrdy. Osy baǵdarlama aıasynda oqý ornynda qandaı is-sharalar atqarylýda?

– Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda kóterilgen kókeıkesti máseleniń biri hám biregeıi – latyn álipbıine kóshý. Bul – jańa ómirge, sony keńistikke bastar baspaldaq, óskeleń urpaqtyń oı-órisi men dúnıetanymynyń tereńdeı túsýine negizgi alǵyshart. Osy oraıda bıylǵy jyldyń maýsym aıynda Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqovanyń qatysýymen Qyzdar ýnıversıtetiniń bazasynda Qazaq alfavıtin latyn grafıkasyna kóshirý jónindegi ortalyq ashyldy. Ortalyqta ýnıversıtettiń professor-oqytýshylary men stýdentteri latyn grafıkasy negizindegi jańa qazaq álipbıi boıynsha oqyp, jazýdy meńgeredi. Sondaı-aq, muǵalimderdiń biliktiligin arttyrýǵa jáne jetildirýge baǵyttalǵan qosymsha kásibı bilim berý baǵdarlamalaryn júrgizý josparlanyp otyr. Birneshe baǵyt boıynsha jumys isteıtin ortalyqqa bilikti til mamandary jumyldyrylǵan. Olar jańa álipbıdiń orfografııasy men orfoepııasyn qalyptastyrý baǵytynda arnaıy sabaqtar men kýrstar ótkizedi. Jańa álipbı boıynsha oqý-ádistemelik keshen jasalyp, aldaǵy ýaqytta arnaıy oqý quraldary da jaryq kórmek. Qazirgi kúnde onyń arnaıy tujyrymdamasy bekitilip, negizgi basym baǵyttary túzilgen. Ortalyqtyń ashylý rásiminde Qyzdar ýnıversıtetiniń ǵalymdary qurastyrǵan latyn grafıkasyn úıretýge arnalǵan arnaıy baǵdarlama kópshilikke tanystyryldy. Joba ataýy – «Latyn grafıkasyna ótýge baılanysty ınteraktıvti úıretýshi baǵdarlamalar jasaýdyń lıngvıstıkalyq negizderi men mýltımedııalyq tehnologııalary». Atalǵan jobanyń baǵdarlamasynda Android, iOS, Windows platformasyndaǵy lıngvıstıkalyq sózdik, latyn árpine avtomatty túrde aýdarma jasaıtyn arnaıy saıt pen dybys jáne beıne materıaldarymen súıemeldengen sandyq elektrondy oqýlyqtar bar. Sonymen qatar, latyn grafıkasyn úıretý úshin balalarǵa arnalǵan oıyn baǵdarlamalary men mobıldi qosymshalar engizilgen. Ǵylymı jańalyq ortalyqta tájirıbeden ótedi. Jańa zamannyń jastary ózgermeli ýaqytta ómir súrýge qabiletti bolyp qana qoımaı, oqıǵalar men úderisterdiń ortasynda, kósh basynda bolýy tıis. Bul tereń túısine bilgenge básekelestikke aparar joldyń basy, ulttyq kodymyzdy kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýdyń negizi. Qazirgi memleketimizge ultty uıystyra alatyn, tyń baǵyttaǵy rýhanı aǵym kerek. Latyn árpin engizýdiń basty ózegi de osynda jatyr. Sondyqtan da jańa álipbı elimiz úshin qajetti, ýaqyt talabynan týyndap otyrǵan jańa atrıbýt, asa mańyzdy faktor dep sanaımyn.

– Ortalyqta budan ózge qandaı jumystar qolǵa alynýda?

– Jańa álipbıdi úıretýge baılanysty birqatar jobalardy júzege asyrýdy josparlap otyrmyz. Mysaly, jaqynda latyn grafıkasyna negizdelgen álipbıdi úıretetin arnaıy kýrs ashyldy. Oqý ornynyń Biliktilikti jetildirý ortalyǵynyń muryndyq bolýymen uıymdastyrylyp otyrǵan kýrstyń maqsaty – Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda kórsetilgen mindetterdi júzege asyrý maqsatynda kýrs qatysýshylaryna latyn grafıkasyna negizdelgen qazaq álipbıin úıretýdiń ońtaıly tehnologııalaryn meńgertý, olardyń álipbıdi oqyp, úıretýge qatysty teorııalyq jáne praktıkalyq bilimderin jetildirý. Latyn grafıkasyn qabyldap bolǵannan keıin ony oqytý máselesi birinshi kezekke qoıyldy. Ýnıversıtettiń pedagogıkalyq joǵarǵy oqý orny ekendigin eskere otyryp, óz tarapymyzdan bıylǵy oqý jylynan bastap jańa álipbıdi úıretetin mamandardy jáne balabaqsha men orta mektepterge arnalǵan oqýlyqtardy daıyndaýdy kózdep otyrmyz. Elimiz boıynsha latyn álipbıine ótý Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń bilim berýdiń barlyq deńgeıinde 2025 jylǵa deıin qazaq tili álipbıin latyn grafıkasyna kóshirý kestesin bekitý týraly buıryǵy negizinde bilim berý oryndary men mektepterdiń birinshi synyp oqýshylary jańa álipbı boıynsha 2020 jyldan bastap oqytylmaq. Osyǵan oraı ashylǵan kýrsqa Almaty qalasy men Almaty oblysynyń mektep muǵalimderi men balabaqsha tárbıeshileri, mektepaldy daıarlyq toptarynyń tárbıeshi-muǵalimderi qatysýda. Birneshe kúnge sozylatyn kýrs barysynda qatysýshylar latyn grafıkasyna negizdelgen qazaq álipbıimen oqyp, onyń negizgi ózekti máselelerimen tanysady. Aıta keteıin, alǵash ret uıymdastyrylyp otyrǵan kýrsty ýnıversıtettiń ǵalymdary men til mamandary ótkizedi.

– Jaqynda buqaralyq aqparat quraldary, ýnıversıtet ǵalymdarynan jasaqtalǵan kásibı-tanymdyq ekspedıııa Almaty oblysynyń birqatar aýdandaryn aralap kelgeninen habardar bolǵan edik. Osy shara jaıynda aıtyp ótseńiz...

– Pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty G.Ábdrásilova jetekshilik etken ekspedıııa músheleri maýsym aıynyń alǵashqy kúnderinde Kerbulaq, Sarqan, Panfılov, Ile jáne Jambyl aýdandaryn aralady. Kásibı-tanymdyq ekspedıııa barysynda ýnıversıtet ǵalymdarynyń joǵary biliktiligi men uıymshyldyǵynyń arqasynda josparlanǵan jumystar óz deńgeıinde oryndaldy. Tól tarıhymyzdyń negizderin ǵylymı túrde dáıektep, mádenı-rýhanı qundylyqtarymyzdy jańasha saraptaýdy maqsat etken ǵalymdar is-sapar barysynda atalǵan aýdandardaǵy bilim berý mekemelerimen yntymaqtastyq ornatyp, aımaqtaǵy kıeli jerler boıynsha birlesken ǵylymı-zertteý jobalaryn júzege asyrýdyń josparyn túzdi. Mektep oqýshylarynyń ǵylymǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, kásiptik baǵdar berip, osy aımaqtardaǵy «Qazaqstannyń 100 kıeli oryndarynyń» tizimine kiretin nysandarǵa ári kópshilikke beımálim kıeli, qasıetti oryndarǵa ekskýrsııa jasady. Elimizdiń qasıetti jerlerin túgendeý, qaǵazǵa túsirý tizimdeýmen aıaqtalmaıtyny anyq. Áli de ashylmaǵan, aıqyndalmaǵan tarıhı nysandar bar. Osy oraıda izdeý jumystaryn ary qaraı jalǵastyrý, aımaqtaǵy tarıhı tulǵalardy, kıeli oryndardy anyqtaý maqsatynda jergilikti turǵyndarmen birlese zertteýler uıymdastyrý, sonymen birge zertteýler nátıjesin oqýlyqtarǵa engizý aldaǵy ýaqyttyń enshisinde. Ýnıversıtet ǵalymdarynyń bastamasy Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde osyndaı ekspedıııalar uıymdastyrýǵa úndeıdi. Mundaı is-saparalar jastar arasynda patrıotızmdi nasıhattap, el men jerdi qurmetteýge shaqyrady.

– Joǵary oqý oryndarynyń túlekteriniń aldynda turǵan basty mindet – ýnıversıtetten alǵan bilimderin tájirbıemen ushtastyra otyryp, eńbek naryǵynda básekelestik qabileti joǵary kásibı tulǵa bolý ekendigi belgili. Osy oraıda bıylǵy oqý jylynda Qyzdar ýnıversıtetin qansha bilimger bitirip, úlken ómirge joldama aldy?

– Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda: «Qazaqstannyń álemdik órkenıetke jetýdegi birden-bir dara joly – bilim júıesi. Orta mektep – bilim júıesiniń eń basty býyny. Orta mektepte qalanǵan bilim negizi oqýshynyń bolashaǵyna jol ashady» dep atap ótken bolatyn. «Qazirgi kezeńdegi basty máseleniń biri jańa tehnologııalardyń damýy kezeńinde bolashaq urpaqtyń tárbıesi men bilim alýynda ustazdardyń atqaratyn róli erekshe. Egemen elimizdiń bolashaǵy, onyń álemdik órkenıettegi óz orny, eń aldymen bilim men tárbıeniń bastaýy – ustaz qolynda» degen Elbasy árqashanda ulttyń bolashaǵy pedagogtyń qolynda ekendigine basa mán berip keledi. «Ustazdar ustahanasy» atanǵan ýnıversıtet túlekteriniń qatarynda esimderi elge tanymal qoǵam qaıratkerleri, Memlekettik syılyqtyń laýreattary, belgili ǵalymdar men ustazdar, dańqty sportshylar bar. Bıylǵy oqý jylynda Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetin bakalavrıattyń 43 mamandyǵy boıynsha 1538 stýdent pen magıstratýranyń 23 mamandyǵy boıynsha 168 magıstr bitirdi. Túlekterdiń 1020-sy kúndizgi, 518-i syrtqy bólim boıynsha támámdady. Olardyń 276-sy úzdik dıplom ıegeri. Ustaz – bolashaq urpaqtyń baǵbany, shákirtiniń boıyna bilimmen birge tárbıe sińirýshi, janyna jaryq sáýle seýip, kókiregin nurlandyrýshy. Qara shańyraq bilim ordasynyń qabyrǵasynan túlep ushqan jas maman ıeleriniń basty maqsaty – keleshegi kemel egemen elimizdiń bolashaq jastaryn tárbıeleýge, bilimi men biliktiligin arttyrýǵa, memleketimizdiń damýyna súbeli úles qosý bolmaq.

– 75 jyldyq tarıhy bar bilim men ǵylym ordasy talaı jastyń talabyn shyńdady. Búginde «ustaz» degen uly esimdi abyroımen alyp júrgen qanshama muǵalimge alǵashqy baspaldaq boldy. Osy oraıda oqý ornynyń tabaldyryǵyn attaǵan arýlarǵa tilegińizdi bildire ketseńiz.

– Bıylǵy jańa oqý jylynyń ereksheligi – ýnıversıtet tabaldyryǵyn alǵash attap otyrǵan arýlarymyzdyń qadamy bilim ordasynyń 75 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus kelip otyrǵany. Bıyl ýnıversıtet stýdenti atanǵan boıjetkenderimizdiń talaby – oń, qadamy qutty bolsyn! Bilim men ǵylymnyń qara shańyraǵy atanǵan oqý ornynda búginde alty myńǵa jýyq bilimger bar. Bıyl olardyń qataryn 2 myńǵa jýyq stýdent, 241 magıstrant pen 30 doktorant tolyqtyra tústi. Bilim alýshylardyń 41-i – «Altyn belgi», 44-i – «Úzdik attestat» ıegeri bolsa, 13-i – «Úzdik dıplom» ıegeri. Qazirgi kúnde álemde tórt myńnan astam mamandyq bar. Sonyń ishinde ustazdyq qyzmet – qandaı qoǵam, qandaı zamanaýı ózgerister bolmasyn, bilim berý salasynda mańyzdy ról atqaryp qala bermek. Halqymyzdyń dańqty perzenti Maǵjan Jumabaev: «Alty Alashtyń balasy bas qosqan jerde eń qadirli oryn – ustazdiki» degen dana oı qaldyrǵan. Uly aqynnyń ulaǵatty sózi tehnıka men tehnologııa qaryshtap damyǵan búgingi kúnde de óz ómirsheńdigin joıǵan emes. Otandyq bilim men ǵylymnyń qara shańyraǵynda jastar úshin ómirdiń jańa paraqtary ashylǵaly otyr. Stýdentterimiz oqý ornynda alǵan bilimderin boıǵa darytý úshin eren eńbek etip, zerek te zeıindi, bilgir de bilikti bolatyndyǵyna senimdimin.

– Áńgimeńizge rahmet!

Áńgimelesken  Dınara Myńjasarqyzy

Sońǵy jańalyqtar