13 Tamyz, 16:54 743 0 Atajurt Dilda ÝÁLIBEK

Qazıpa Muhametqalı: Elge «ne alamyn?» dep emes, «ne beremin?» dep keldim

Búginde atajurtqa kelip, óz kásibin júrgizip otyrǵan isker qandastarymyz az emes. Eýrazııa dı­zaınerler odaǵynyń múshesi, etnodızaıner, Nazifa brendiniń negizin qalaýshy, «Ulttyq brend» syılyǵynyń ıegeri – Qazıpa Muhametqalı solar­dyń biri. Otanyna oralyp, eńbek jolyn shaǵyn ǵana tigin atelesin ashýdan bastaǵan ol – búginde is­ker­lik áleminde óz qoltańbasyn qalyptastyrǵan ká­sipker. Ulttyq oıý-órnekterimizdiń baı murasyn búgingi kózqaras pen talǵamǵa saı túrlendirip, sura­nysqa ıe joǵary sapaly ónim óndirip, kóptegen adam­dy jumyspen qamtyp otyr. Talaı qıyndyq pen sy­naqqa moıymaǵan batyl, ultjandy, eńbekqor jan­men az-kem suhbattasqan edik.

– Qazıpa Qalıqyzy, atajurtqa qashan, qaı jaqtan kóship kel­dińiz?

– Men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Al­taı qalasynda týdym. Mektepti, joǵary oqý ornyn sol jaqtan támamdadym. Sol jaq­ta memlekettik mekemede jumysym da bol­dy. Elge kelý úshin Almatydaǵy agrar­lyq ýnıversıtetke aspırantýraǵa  qujat tapsyryp, oqýǵa tústim. Sóıtip, 1997 jyly bir­jola kóship keldim. Kóshi-qon boıynsha qıyn­dyqtar bolǵan joq. Ol kezde elge oral­ǵandarǵa arnaıy járdemaqy, kvota, úı de beriletin. Biraq men eshqandaı qujat jı­namadym. Bir jaǵynan, «ne alamyn?» emes, kerisinshe «men Otanyma ne bere ala­myn?» degen ustanymym boldy.

– Elge kelgennen keıin nemen aı­nalystyńyz, birden óz kási­bińiz­di ashtyńyz ba?

– Iá, aspırantýrada oqyp júrip, óz kú­shimmen shaǵyn bıznes bastadym. Bir ból­meli páter jaldap turdym, sol jerde tigin­shilikpen aınalysyp, «Áz sán» atty atele ashtym. 1999 jyly atelemdi keńeıt­tim, zańdy túrde tirkedim. 2001 jy­ly 40-qa jýyq adamdy jumysqa aldym. Qa­zaq áıelderine jumys berip, eńbekke ara­lasýyna yqpal etý – meniń sol kezdegi maq­satymnyń biri edi. Ujymmen jumys is­teý de ońaı emes qoı. Tapsyrys túskende jı­nap alyp, tapsyrys azaıǵanda taratyp otyrýǵa dátim barmady. Sol úshin ózime se­rik­tester izdedim. Shapqylap júrip 14 saýda núktecimen jumys isteýge kelisim al­dym. Osylaısha, qol astymdaǵy qyzmet­shi­lerimniń de jumys ornyn saqtap qal­dym. Odan soń «Azııa daýysy» festıvali aıa­synda HI halyqaralyq jas modeler­ler­diń baıqaýynda bas júlde buıyryp, ká­sibim odan ári órleı tústi. Almatydaǵy «Sym­bat-sán» akademııasynda oqydym.

Sóıtip júrgende aıaq astynan bolǵan oqys jaǵdaı  bir-aq sátte ómirimdi túbe­geı­li ózgertti. 2000 jyly aıaǵym aýyr jara­lan­dy. Bar qarajatym em-domǵa jumsaldy. Ta­laı aýyr otalar jasattym. Kásibim de tu­ralap qaldy. Solaısha tórt jyl boıy or­nymnan tura almaı, tósek tartyp ja­typ qaldym. Biraq sol kezde de qur jata al­madym, orys tilin úırenip, odan ári da­my­týǵa bar kúshimdi saldym. Aıaqtalmaǵan oqýym­­dy úıde otyryp óz betimshe jalǵas­tyrdym, kıimdi kesip-pishý tehnologııasyn qytaı teorııasymen salystyra otyryp, «Kıimdi kesip-pishýdiń qysqartylǵan úsh ólshem teorııasy» degen kitabymdy jazdym.

Qaıtadan aıaqqa turǵan kezde aldyńǵy ká­sibim burynǵysynsha jaqsy júrgen joq. Ol kezde elde Qyrǵyz Respýblıkasy, Túr­kııa sııaqty elderdiń taýarlary kóptep taralyp ketken edi. Men oǵan, ókinishke qa­raı básekelese almadym. Ǵımarattardy jal­ǵa alý baǵasy da birshama sharyqtap ket­ken. Qazaq tilindegi sán jýrnalyn ash­qym keldi, biraq oǵan da asa qyzyǵýshylyq bol­mady ol ýaqytta. Sodan týrızm sala­synda biraz jumys istedim.

– Qolónerge, ózińizdiń súıikti ká­sibińizge qalaı oraldyńyz?

– 2008-2009 jyldary óz kásibime qaıta kel­dim. Sonymen birge túrli menedjment kýrs­tarynda oqydym. Qytaıda bastaý al­ǵan «Ulttyq úlgidegi úı buıymdary» atty shyǵarmashylyq jobamdy qaıtadan qolǵa alyp, túrli oıý-órnekterdi zerttep, úlgi­le­rin jasaýmen tórt jyldaı aınalystym. Keıin memlekettik tapsyrystarmen jumys istedim. 2004 jyly mektep formasyna qa­tysty jańa zań qabyldanyp, mektep oqý­shy­lary arnaıy forma kıetin boldy. Mek­tep formalaryn tiktik, biraz jobalar­men jumys istedik.

Keıinnen Almatydan «Qýyrdaq» atty as­hana ashyp, ol jerde qýyrdaqtyń 20 tú­rin usyndyq. Degenmen bul kásipte uzaq turaqtap qalýdy maqsat etpedim. Kásippen aınalysyp júrip tez sheshim qabyldaýǵa, tez áreket etýge úırenedi ekensiń. 5-6 aıdyń ishinde biraz qarjy jınap, ulttyq naqyshtaǵy úı buıymdaryn jasaýdy qolǵa aldym. Sóıtip, qazirgi Hazifa  joǵary sapa­ly úı buıymdary brendiniń negizi qalandy. Kóptegen sheteldik taýarlarmen ıyq tirestire alatyndaı buıymdar jasaımyz dep senimmen aıta alamyn.

2016 jyly Astanada Táýelsizdigimizdiń 25 jyl­dyq mereıtoıyna oraı «Uly dala murasy» atty alǵashqy shyǵarmashylyq kórmemiz ótti. Kórmede oıý-órnekteri qaı­ta­lanbaıtyn 25 túrli tuskıiz kartınasy jáne 25 metrlik kesteli qyzyl jol kilem­shesi kórermen nazaryna usynyldy. «EXPO-2017» aıasynda Táýelsizdik saraıyn­da «Uly dala murasy» kórmesiniń ekinshi bólimi qoıyldy. Onda kórermen nazaryna ult­tyq úlgidegi úı buıymdary, ulttyq na­qyshta tigilgen perdeler, dastarhandar, jas­tyqtar men kórpesheler, tuskıiz kartı­nalary men qorjyn sómkeler qoıyldy.

– Otandastarǵa degen sezimińiz, qan­dastarǵa, jerlesterge aıtar le­bizińiz qandaı?

– Men qaıda barsam da, qaıda júrsem de ulttyq oıý- órnekterimizdi dáripteýge, na­sıhattaýǵa, zamanǵa saı etip qaıta jań­ǵyrtýǵa tyrysamyn. Oıý-órnek bireýge qyzyq, bireýge tańsyq, bireýge shımaı bolyp kórinetin shyǵar. Al sol shımaı meniń ómirimdi jańǵyrtty. Sonyń arqa­synda esimdi jınap, umytqanymnyń bári sanamda qaıta jańǵyrdy. Ómirge kóz­qara­sym ózgerdi,  maqsatymdy aıqyndadym. Jar­qyn bolashaqtan úmit kúttim,  arman­daı aldym.  Eki aıaǵymdy teń basyp, ornym­nan turdym, taıanǵan baldaǵymdy qoqysqa tastadym. Sol oıý-órnektiń arqasynda etno-dızaıner boldym, Eýrazııa  dızaı­ner­ler odaǵynyń múshesi atandym, Eýrazııa dı­zaınerler odaǵynyń «Qurmetti dızaı­neri» tósbelgisin taqtym. Sol ulttyq na­qysh­tarymyzben alda áli de talaı bıik­ter­di baǵyndyratynymyzǵa, ulttyq qundy­lyq­tarymyz brendke aınalatynyna se­nim­dimin.

Meniń túsinigimde, ultyńdy súıý – sol ul­tyńnyń salt-dástúri men qundy­lyq­taryn joǵary baǵalaýmen ólshenedi. Zaman talabyna saı oıý-órnektermen kestelengen  ult­tyq buıymdarymyzdyń kez kelgen bir nus­qasy týǵan halqymnyń kádesine jara­sa, eńbegimniń aqtalǵany dep bilemin.

 

Suhbattasqan Dilda ÝÁLIBEK

Sońǵy jańalyqtar