29 Maýsym, 17:44 467 0 Atajurt Baqytbek Qadyr

Ulttyń ulaǵatty kóshbasshysy

El basyna kún týǵanda qarapaıym halyq er azamatyna úmit artatyny atam zamanynan jalǵasyp kele jatqan úrdis. Qazaqstan halqy da sol dástúrmen Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa senim júktegenin umytqamyz joq. El erge qaraǵanda er jerge qaramaı, alysty boljady.

Bir eldi 30 jyldan astam ýaqyt basqarǵan saıası tulǵa úshin kóterer júk aýyr ekeni ámbege aıan. «Mal baqqannan el baqqan qıyn». Qazaqstan-aıaǵynan jańa ǵana qaz turǵan, jas memleket. El basynan úmit kútýmen qatar, syn kózimen qarap, talap qoıýshylar da bolýy zańdy qubylys. Alypqashpa sózderdi de estip júrmiz. Biraq, Nursultan Ábishuly syn saǵattardan súrinbeı ótti. «Órkenıettiń Qazaqstandyq modeli» degen uǵymdy dúnıege ákeldi.

N.Á.Nazarbaevtyń saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik saladaǵy ustanymyn bolashaqty meńzegen baǵdarlamalarynan tanımyz.Ol áýelgi kezekte el irgesin qymtaýǵa baǵyshtalǵan saıası boljamǵa basym nazar aýdaryp, saıası turaqtylyq pen ultaralyq bereke birlikti saqtaı otyryp, bir ortalyqtan basqarý júıesin ydyratpaı, álem úrdisine ilesýdi kózdedi. Órkenıeti ozyq elder men «TMD» sııaqty kórshiles memleketterdiń jáne túrki áleminiń qoldaýyn taýyp, yntymaqtastyqty nyǵaıta bildi. Tórt qubylasyn teń ustady.Sonymen qatar, kóbesi sógilgen Keńestik júıeniń saldarynan quldyraǵan ekonomıkany jandandyrý, halyqtyń áleýmettik tirshiligin birtindep kóterý úshin órkenıetti elderdiń kómegi men álemdik jetistikterge súıený, shet el ınvestıııasyn tartý, ishki múmkindikterdi barynsha sarqa jumyldyrý arqyly el ekonomıkasyn qaıta kóterdi. QR Tuńǵysh Prezıdentiniń saıypqyran saıasatynyń arqasynda bul tarapta da kózdegen maqsattar tabysty júzege asty. Óndiris ortalyqtary jańadan ornap, qala men dalany jalǵaǵan ınfraqurylymdar jańalandy. Jańa elordamyz, Ekspo ortalyǵy sııaqty uly ózgeris, jasampaz ister batyl, isker bastamashylyqtyń tikeleı jemisi. Ekonomıkalyq áláýet pen áleýmettik deńgeıdiń kóterilýi ulttyq rýhty jebep, rýhanı jaǵynan oıaný múmkindigin keńeıtti.

Ótkennen taǵlym alyp, keleshekke durys baǵdar berý úshin Nursultan Ábishuly qaırat qajyryn, bilim parasatyn tolyq jumyldyrdy. Tolǵamdy oı pikirge toly shyǵarmalary men jyl saıynǵy joldaýlary, «Uly dalanyń jeti qyry», «Rýhanı jańǵyrý-Keleshekke baǵdar» sııaqty qundy maqalalary sonyń dáleli.

N.Á.Nazarbaevtyń bastamashyl, alǵyrlyǵy, bastaǵan isin sońyna deıin jetkizetin isker, tabandylyǵy, saıası sezimtaldyǵy alǵa qoıǵan maqsattardy júzege asyrýdyń birden-bir shynaıy faktory boldy. Kóptegen eldermen dıplomatııalyq qatynasty utymdy júrgizý arqyly eki jaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtyp,  Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵyn qurý bastamasyn kóterip, Túrki áleminiń nazaryn aýdaryp, BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesin basqarý quqyǵyna ıe bolýy, EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi  Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq bedelin kóterdi.

Halyqaralyq qatynas aıasynda Mońǵolııa men Qazaqstannyń yntymaqtastyq qatynasynyń negizin qalap, jan-jaqty órbitýde N.Á.Nazarbaevtyń atqarǵan róli asa mańyzdy. Elbasynyń 1993, 2000 jyldarǵy Mońǵolııaǵa kelgen eki retki resmı sapary men  1997 jyly Mońǵolııa prezıdenti N.Bagabandı myrzanyń Qazaqstanǵa jasaǵan resmı saparynda  óz basym Mońǵolııa men Kazaqstan Parlamentaralyq tobyn basqarǵanym úshin eki elaralyq úsh márte kelissózge qatynasyp, eki jaqty sheshimder qabyldanǵan tarıhı kezeńderdiń kýási bolyp edim.

«Qazaqstandyq modeldiń» nátıjesi ne berdi? Shekarasyn bekemdegen, ulttyq qarýly kúshi bar, BUU-nyń erikti múshesi, Táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń búgingi túr- turpaty, Halyqaralyq bedeli, Eýrazııa ekonomıkalyq odaqtyń kósh basshysy, Túrki áleminiń yqpaldy múshesi, jańa El ordasy-men álemdik ǵylym-tehnıka jetistikteri shoǵyrlanǵan Ekspo-Ortalyǵy, Álemniń órkenıetti 30 eliniń qatarynda boı túzegen jańa Qazaqstan, keleshkke qol sozǵan jas býyn, jańa kadrlar ...taǵy-taǵylardy tize berse tabysy taýdaı. Keler urpaqty kezeńge shyǵaryp, ulttyq kadrlardyń birneshe legin tárbıelep, bılik júıesin beıbit jolmen aýystyrýdyń jańasha úlgisi de  sol «modeldiń» bir tarmaǵy ispetti.

«Erine qarap elin tany» degen ulaǵatty sóz bar, qazaqta. Búgin álem Elbasyna qarap Qazaqstandy tanyp otyr. N.Á.Nazarbaevtyń zamanaýı Qazaqstan tarıhyn bylaı qoıǵanda álemde alatyn ózindik orny bar tulǵa.

Qazaqstannyń saıası ómiri jyldan jylǵa kemeldenip, halyqaralyq úrdis boıynsha demokratııalyq jańa qadamdar jasalyp, ulttyq til, dástúr qasterlenip, álemniń órkenıetti elderiniń aldyńǵy qatarynan kórinetinine shúbá keltirmeımin.

Sultan TÁÝKEIULY,

Jazýshy, Mońǵolııanyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, doktor, professor

Sońǵy jańalyqtar