26 Naýryz 2020, 09:42 973 0 Áleýmet Anar LEPESOVA

Memlekettiń árbir azamaty qamqorlyqsyz qalmaıdy

Koronavırýs pandemııasy álemdik ekonomıkany ábden qyspaqqa aldy. Bloomberg-tiń bol­jamynsha, jahandyq qar­jy júıesi 2,7 trln dollar shyǵynǵa batady. Al Ha­lyq­aralyq valıýta qory álem ekonomıkasynyń ósý qarqyny 2,9 paıyzǵa bá­seńdegenin alǵa tartty. Shekaralaryn tars jaýyp, alys-be­ris­ti toqtatýǵa, óndiristi shekteýge májbúr bolǵan mem­le­ket­terdiń qarjylyq turaqtylyǵyna qaýip tóne bastady. Syn­darly sátte ár el óz aza­mattarynyń densaýlyǵyna ǵana emes, ál-aýqatyna da alańdaýly. Apta basynda Tótenshe jaǵdaı jó­nindegi memlekettik komıssııanyń otyrysyn ótkizgen Qa­zaq­stan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev memleket el tur­ǵyn­daryn qıyndyqta qaldyrmaıtynyna sendirdi.

Elde tótenshe jaǵdaı rejımine baılanys­ty bir­qatar kásiporynnyń ju­mysy ýaqytsha toq­tap, qyzmet kórsetý jáne naryq sala­laryn­da ju­mys isteıtin aza­mat­tardyń birazy ju­myssyz qaldy. Qasym-Jomart Toqaev tó­ten­she jaǵdaıǵa baılanysty tabys kózinen aıy­­rylǵan qazaqstandyqtarǵa aı saıyn 1 aı­lyq esep­tik kórsetkish kóleminde (42 500 teń­ge) járdemaqy tóleýdi tapsyrdy. Pre­zı­denttiń aıtýynsha, mundaı kó­mekke keminde 1,5 mıllıon adam ilinedi.

Sondaı-aq Memleket basshysy tótenshe jaǵ­daı rejıminiń merzimi aıaqtalǵansha qazaq­standyqtardyń nesıe jáne salyq tólemderin keıinge shegerýdi tapsyr­dy.

«Men bankter jaǵdaıǵa túsinistik tany­ta­dy dep oılaımyn», – dep atap ótti Toqaev. Qa­­­zaqstan Pre­zıdentiniń sózine qaraǵanda, qar­jylyq jaǵdaıy na­sharlaǵanda azamattar ke­pilsiz nesıeler úshin banktik emes sektordyń kó­­megine júginedi. Lombardtarǵa, ınternet-ne­­sıe berýshiler men mıkroqarjylyq kom­pa­nııa­lardan aqsha alýǵa májbúr bolady. «Bul rette halyqty alaıaqtyqtan saqtandyryp, sa­­la­da tártip ornatýdyń mańyzy zor», – dedi Qasym-Jomart Toqaev tótenshe jaǵdaı jó­nin­degi memlekettik komıssııanyń oty­ry­synda.

Budan bólek, Prezıdent ká­sip­kerlik qyzmetti yntalandyrý men baǵanyń turaq­tylyǵyn qamta­ma­syz etý boıynsha sha­ralar keshenin ázirleýdi tapsyrdy. «Shaǵyn jáne orta bızneske aıyppuldar men ósimpuldar tólemeı, salyqtardyń jáne basqa da mindetti tólemderdiń bar­lyq túrin tóleýdi 3 aıǵa keıinge qal­dyrýdy usyný qajet dep sa­naı­myn», – dedi Q.Toqaev. Memle­ket bas­­shy­synyń aıtýynsha, aýyl­sharýa­shylyq ónimderi men azyq-túlik taýarlaryna qo­symsha qun sa­lyǵyn ýaqytsha tómendetý, mańyz­dy ımportqa kedendik baj­dardy joıý jáne taǵy basqa shara­lardy qarastyrý qajet. «Bul ju­mys bir apta ishinde júzege asýy tıis», – dep qadap aıtty Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev kúrdeli jaǵ­daı­dy jeke basyna paı­da­la­na­tyn alaıaqtyqqa, alypsatarlyqqa jol bermeý keregin eskert­ti. Osyn­daı jaǵdaılardyń aldyn alý úshin barlyq eldi mekenderdi qajetti zattarmen qamtamasyz etýdi  talap etti.

– Bul jumystardy júıeli at­qarý úshin áleý­mettik mańyzy bar taýarlardyń tizimin bekitip, sol arqyly baǵany memlekettik ret­teýdi engizemiz. Barlyq oblys­tar men qa­lalarda azyq-túlik jáne eń qa­jetti taýar­lardyń qory jet­kilikti. Ár aımaqtyń ákimi eń qa­jetti taýarlardyń naqty esebin júr­gizýi qajet, – dedi Prezıdent.

Sondaı-aq Memleket basshysy uıaly baı­lanys pen ınternetke, ásirese, aǵartý­shy­lyq resýrstarǵa, áleý­mettik jeliler men messend­jer­lerge qoljetimdilikti arttyrý­dy tapsyrdy.

«Karantın engizilýine baıla­nys­ty biz ha­lyqty úılerinde bolý­ǵa shaqyrdyq. Qa­shyqtan ju­mys isteý adamdardy mobıldi teh­­nologııalardy barynsha bel­sen­di paıda­lanýyna túrtki bolady. Osyǵan baılanysty tótenshe jaǵ­daı rejımi qoldanystaǵy ke­zeń­de mobıldi baılanys pen ın­ter­net qol­jetimdiligin ásirese, bi­lim berý resýrs­ta­ryna, áleýmettik je­liler men messendjer­lerge keńeı­týdi tapsyramyn. Qazaq­stan­dyq bar­lyq ınternet-resýrs­tar­dyń qoljetim­di­ligi tegin bolýy tıis», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy koro­navı­rýs­pen kú­res jumystaryna tar­tyl­ǵan qyzmetker­lerdiń eren eń­begin de eskerýsiz qaldyrmady.

«Búginde aldyńǵy shepte óz bas­taryn úlken qaterge tigip, dema­lyssyz jumys istep jatqan bizdiń aza­mattarymyz – dárigerler, po­lı­ııa qyzmetkerleri jáne basqa da ma­mandar óz otbasylaryn sırek kó­redi. So­ǵan qaramastan, ózderiniń aza­mattyq jáne qyzmettik borysh­taryn tolyq oryndap júr. Siz­derge shynaıy alǵysymdy bil­di­re­min», – deı kele, Memleket basshysy Úkimet pen ákimderge qosymsha qar­jy taýyp, koronavırýsqa qar­sy kúres jumystaryna tartylǵan dárigerlerge, polıııa qyzmet­ker­leri­ne jáne ózge de mamandarǵa 1 aı­lyq kóleminde syıaqy berýdi tap­syrdy.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aı­týynsha, syn­darly kezeńnen sú­rin­beı ótýge elimizde barlyq múm­kin­dik pen jetkilikti qor bar. Sa­lyq­tyq jeńildikter men jergilikti deń­geıdegi qoldaýlardy esep­te­me­gende, daǵ­darysqa qarsy sharalarǵa mem­leket tara­pynan 4,4 trıllıon (10 mlrd) dollar bó­lindi. Eń mańyz­dysy, qolaısyz jaǵdaıǵa daıyn­dyq  der kezinde bastaldy já­ne baǵ­darymyz belgilendi.

Bet qattalyp jatqanda

Keshe Qazaqstan Prezıdenti Ulttyq bıoteh­nologııa ortalyǵynda bolyp, otandyq ǵalym­dar­dyń zertteý jumystarymen tanysty. Orta­lyq qyzmetkerleri Memleket basshysyna DNQ ja­sandy sıntez jolymen ázirlengen jáne juqpaly koronavırýs aýrýynyń jańa túrin jyl­dam anyqtaýǵa múmkindik beretin polı­merazdy tizbekti reakııa (PR) negizindegi test júıesin tanystyrdy. Atalǵan test júıesi shet­el­dik dıagnostıkalyq qural-jabdyqtarmen sa­lystyrý kezinde óziniń joǵary sezimtaldyǵyn kór­setken. Qasym-Jomart Toqaev bıolog ǵalym­dardyń eńbegin joǵary baǵalap, Qazaqstan ǵy­lymynyń quzyretin arttyrý úshin otandyq ázir­lemelerdiń mańyzyn atap ótti.

 

Sońǵy jańalyqtar